การแข่งขันที่วัดกันด้วยห่วงโซ่อุปทาน
การแข่งขันเศรษฐกิจสหรัฐจีน คือการช่วงชิงความสามารถในการผลิตและควบคุมห่วงโซ่อุปทานสำคัญ เทคโนโลยี และเครือข่ายการค้า ซึ่งมีน้ำหนักต่ออำนาจต่อรองพอ ๆ กับขนาดเศรษฐกิจหรือมูลค่าการค้าระหว่างประเทศ การแข่งขันนี้จึงตัดสินด้วยภาษีหรือข้อจำกัดส่งออกเพียงรอบเดียวไม่ได้ ข้อสรุปที่เหมาะสมในเวลานี้ไม่ใช่ว่าจีนแซงสหรัฐฯ แล้ว แต่คือปักกิ่งพบจุดเปราะบางที่ใช้กดดันวอชิงตันได้ ขณะที่สหรัฐฯ ยังถือไพ่สำคัญด้านเทคโนโลยีและพันธมิตร ทว่าไม่อาจใช้ไพ่เหล่านั้นได้เต็มที่ หากนโยบายของตนทำให้คู่ค้าระแวง ในเดือนเมษายน 2025 สหรัฐฯ ขึ้นภาษีนำเข้าสินค้าจีนในอัตราสูง ก่อนที่จีนจะตอบโต้ด้วยการจำกัดส่งออกแร่หายาก จนรัฐบาลทรัมป์ต้องผ่อนท่าที เหตุการณ์นี้สะท้อนว่าความได้เปรียบทางเศรษฐกิจไม่ได้อยู่ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงด้านเดียว
เทคโนโลยีและพันธมิตรคือแต้มต่อที่ยังมีค่า
แรงกดดันจากแร่หายากเป็นเรื่องจริง เพราะจีนมีสัดส่วนราว 90% ของกำลังแปรรูปแร่หายากทั่วโลก และการสะดุดของอุปทานอาจกระทบตั้งแต่เครื่องยนต์ รถยนต์ไฟฟ้า และอุปกรณ์การแพทย์ ไปจนถึงเครื่องบินรบ F-35 แต่การมองเพียงแร่หายากย่อมทำให้ประเมินดุลอำนาจคลาดเคลื่อน เทคโนโลยีขั้นสูงสหรัฐยังเป็นข้อได้เปรียบ โดยบริษัทอเมริกันมีจุดแข็งด้านการออกแบบชิป เครื่องบินพาณิชย์ กังหันก๊าซกำลังสูง และอุปกรณ์วิจัยขั้นสูง อีกทั้งสหรัฐฯ กับพันธมิตรควบคุมเทคโนโลยี อุปกรณ์ และปัจจัยการผลิตหลายชนิดที่จีนหาแหล่งทดแทนได้ยากในระยะสั้น แต้มต่อที่สำคัญที่สุดจึงไม่ใช่การตอบโต้ปักกิ่งตามลำพัง หากเป็นการประสานงานกับพันธมิตรเพื่อเพิ่มแรงกดดันร่วมกัน การสร้างทางเลือกทดแทนแร่หายากเริ่มได้รับความสำคัญมากขึ้น แต่ต้องใช้เวลา เงินลงทุน และการแก้ข้อจำกัดด้านใบอนุญาตกับสิ่งแวดล้อม
ภาษีที่ทำให้คู่ค้าเอเชียถอยห่าง
จุดอ่อนของวอชิงตันอาจไม่ได้อยู่ที่ขาดเครื่องมือ แต่อยู่ที่การใช้เครื่องมือจนกระทบคนที่ควรเป็นพันธมิตร ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา สหรัฐฯ สนับสนุนให้ผู้ผลิตย้ายฐานออกจากจีนไปยังประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่หลังประกาศมาตรการภาษีในเดือนเมษายน 2025 ประเทศสมาชิกอาเซียนบางแห่งลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี และเกิดข้อตกลงบางส่วน ทว่าภาษีลงโทษแบบครอบคลุมกลับเพิ่มแรงกดดันต่อผู้ผลิตและคู่ค้าในภูมิภาค กลยุทธ์ย้ายฐานแบบจีนบวกหนึ่งจึงเสี่ยงถูกบั่นทอน ทั้งที่ควรช่วยกระจายความเสี่ยงจากการพึ่งพาจีน การขึ้นภาษียังไม่ทำให้สายการผลิตย้ายกลับสหรัฐฯ โดยอัตโนมัติ เพราะต้นทุนสูงและขาดแรงงานทักษะ ขณะเดียวกัน ผู้ส่งออกในภูมิภาค ผู้นำเข้าอเมริกัน และผู้บริโภคต้องรับภาระต้นทุนที่เพิ่มขึ้น เมื่อผลได้ไม่ชัด แต่คู่ค้าต้องจ่ายราคา ความน่าเชื่อถือของนโยบายการค้าทรัมป์ย่อมลดลง และเปิดช่องให้จีนเสนอความร่วมมือทางเศรษฐกิจแทน
บทสรุป: อิทธิพลในเอเชียขึ้นกับความไว้ใจ
ประเทศในอาเซียนไม่ต้องการถูกครอบงำโดยจีน และยังมีเหตุผลที่จะรักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ แต่เมื่อมาตรการจากวอชิงตันไม่แน่นอนและลงโทษคู่ค้า ภูมิภาคก็ย่อมหาทางถ่วงดุลผ่านกรอบอื่น อาเซียนกำลังสร้างเครือข่ายสถาบันที่ไม่ต้องพึ่งวอชิงตันทั้งหมด และประเทศสมาชิกทำงานผ่านความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค ความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก และกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน นี่ไม่ใช่หลักฐานว่าจีนชนะแล้ว แต่เป็นสัญญาณเตือนว่าการใช้อำนาจทางการค้าอย่างแข็งกร้าวอาจเร่งอิทธิพลจีนในเอเชีย พร้อมลดบทบาทของสหรัฐฯ ในการกำหนดกติกาการค้าและเศรษฐกิจดิจิทัล วอชิงตันยังมีเทคโนโลยีขั้นสูงและพันธมิตรเป็นฐานได้เปรียบ แต่ต้องเลือกว่าจะใช้ภาษีสร้างแรงกดดันระยะสั้น หรือฟื้นความไว้วางใจเพื่อรักษาความร่วมมือระยะยาว หากไม่ปรับแนวทาง แต้มต่อที่มีอยู่ก็อาจไม่แปรเป็นอิทธิพลได้จริง
