ฟาร์อีสต์ เศรษฐกิจ คืออะไร และทำไมรัสเซียต้องหันมาเดิมพันกับอาเซียน
ฟาร์อีสต์ เศรษฐกิจ คือกรอบยุทธศาสตร์ที่รัสเซียใช้พัฒนาภูมิภาคตะวันออกไกลให้เป็นระเบียงการค้าระหว่างรัสเซีย ยูเรเซีย และอาเซียน เชื่อมพลังการผลิต ทรัพยากร และการขนส่งเข้าไว้ด้วยกัน เพื่อสร้างเส้นทางเศรษฐกิจใหม่แทนการพึ่งพาตลาดยุโรป และผลักดันบทบาทของรัสเซียในระเบียบโลกแบบหลายขั้วอำนาจที่เน้นความเป็นธรรมและความยั่งยืน
การประชุมเศรษฐกิจภาคตะวันออกหรือ Eastern Economic Forum ที่นครวลาดิวอสต็อกกลายเป็นเวทีประกาศทิศทางใหม่ของรัสเซียอย่างชัดเจน เมื่อภูมิภาครัสเซียตะวันออกไกลซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นดินแดนหนาวห่างไกล ถูกนิยามใหม่ให้เป็นหน้าต่างและระเบียงการค้าเชื่อมรัสเซีย ยูเรเซีย และอาเซียนโดยตรง การขยับครั้งนี้ไม่ใช่เพียงโครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน แต่คือการหันศูนย์ถ่วงเศรษฐกิจออกจากยุโรปไปสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในมุมมองเชิงยุทธศาสตร์ ฟาร์อีสต์ เศรษฐกิจ คือคำตอบของรัสเซียต่อภูมิรัฐศาสตร์ที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว การเดินหน้าสู่ระเบียบโลกแบบหลายขั้วอำนาจที่ทั้งรัสเซียและเวียดนามสนับสนุน แปลว่ามอสโกต้องมีพันธมิตรทางเศรษฐกิจใหม่ที่เสถียรและเติบโตเร็ว ซึ่งอาเซียนตอบโจทย์ทั้งในด้านตลาด แรงงาน และโครงสร้างประชากร
เป้าหมายการค้า 4.5 หมื่นล้านดอลลาร์ กับการจัดโครงสร้างห่วงโซ่ใหม่ของอาเซียน
หัวใจของยุทธศาสตร์รัสเซีย อาเซียน การค้า คือการตั้งเป้าหมายมูลค่าการค้ารวมระหว่างกันให้แตะระดับสูงใหม่ภายในปี 2035 ภายในสิ้นเดือนกันยายน รัสเซียเตรียมรับรองแผนยุทธศาสตร์ความร่วมมือฉบับใหม่กับอาเซียน โดยตั้งเป้ามูลค่าการค้าร่วมกันที่ระดับหนึ่ง ซึ่งสูงกว่าสถานะปัจจุบันอย่างมีนัยสำคัญ นี่ไม่ใช่แค่ตัวเลขในเอกสาร แต่เป็นคำประกาศว่าอาเซียนจะถูกเลื่อนชั้นเป็นคู่ค้าหลักในระยะยาว
ภาพที่น่าสนใจคือการจัดบทบาทของแต่ละประเทศในห่วงโซ่อุปทานใหม่ เวียดนามกลายเป็นแนวหน้าชัดเจน ด้วยมูลค่าการค้าทวิภาคีกับรัสเซียที่คิดเป็นหนึ่งในสี่ของการค้ารวมระหว่างรัสเซียกับอาเซียนทั้งหมด แปลว่าระเบียงฟาร์อีสต์ไม่ได้เป็นแค่ประตูเข้าอาเซียน แต่ยังเป็นสะพานจากอาเซียนสู่ตลาดยูเรเซียผ่านความตกลงการค้าเสรีที่เวียดนามทำไว้กับสหภาพเศรษฐกิจยูเรเซีย
คำถามสำคัญคือใครจะได้ประโยชน์จากการจัดโครงสร้างใหม่นี้ อาเซียนไม่ได้อยู่ในฐานะผู้รับอย่างเดียว แต่กำลังแบ่งบทบาทกันอย่างชัดเจน กัมพูชามองเห็นโอกาสดึงผู้ประกอบการขนาดกลางและเล็กเข้าสู่ห่วงโซ่การผลิตโลก ขณะที่เมียนมาใช้ความร่วมมือด้านเทคโนโลยีดิจิทัลกับรัสเซียเพื่อสร้างเมืองไซเบอร์และผลักดันเศรษฐกิจดิจิทัลของตนเอง
เวียดนาม–รัสเซีย ยกระดับหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ และสัญญาณต่อทั้งภูมิภาค
การออกแถลงการณ์ร่วมยกระดับความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์รอบด้านระหว่างเวียดนามและรัสเซีย เป็นหมุดหมายที่ส่งสัญญาณชัดว่ารัสเซียไม่ได้มองอาเซียนแค่มิติการค้า แต่เห็นเป็นพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ระยะยาว แถลงการณ์ระบุว่าความร่วมมือด้านพลังงานและเชื้อเพลิงเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของความสัมพันธ์ใหม่ ขณะที่กลาโหมและความมั่นคงถูกยกเป็นเสาหลักเชิงยุทธศาสตร์
ความร่วมมือไม่ได้หยุดที่พลังงาน เวียดนามเชิญชวนให้รัสเซียลงทุนในโครงการที่มีมูลค่าเพิ่มสูง ตั้งแต่การผลิต แปรรูป เศรษฐกิจหมุนเวียน ไปจนถึงโลจิสติกส์และโครงสร้างพื้นฐาน ขณะเดียวกัน ทั้งสองฝ่ายเน้นบทบาทของวัฒนธรรมและการแลกเปลี่ยนประชาชน เพื่อให้ความร่วมมือทางเศรษฐกิจมีฐานสังคมรองรับ แสดงให้เห็นว่าอาเซียนกำลังถูกผูกเข้ากับโครงสร้างเศรษฐกิจและพลังงานของรัสเซียอย่างลึกขึ้น
ในอีกมิติ เวียดนามกำลังเร่งใช้ช่องทางดิจิทัลเป็นเครื่องมือผลักดันการค้าโครงสร้างใหม่ การเปิดตัวโครงการ Beyond Vietnam เพื่อหนุนการส่งออกออนไลน์ข้ามพรมแดนสอดคล้องกับแผนพัฒนาอีคอมเมิร์ซแห่งชาติช่วงปี 2026–2030 การเชื่อมเศรษฐกิจดิจิทัลของเวียดนามเข้ากับตลาดรัสเซียและยูเรเซีย ชี้ชัดว่าระเบียงฟาร์อีสต์จะไม่ใช่เพียงเส้นทางสินค้ากายภาพ แต่รวมถึงการค้าออนไลน์ที่เติบโตเร็วด้วย
ทำไมอาเซียนต้องคิดใหม่ต่อระเบียบโลกหลายขั้วและการหันหลังของรัสเซียจากยุโรป
เมื่อเวียดนามและรัสเซียยืนยันการสนับสนุนระเบียบโลกแบบหลายขั้วอำนาจที่มีความเป็นธรรมและยั่งยืนมากขึ้น สิ่งที่ถูกพูดโดยนัยคือการไม่ผูกอนาคตเศรษฐกิจไว้กับขั้วอำนาจใดขั้วเดียว ฟาร์อีสต์ เศรษฐกิจ จึงไม่ใช่แค่โครงการโครงสร้างพื้นฐาน แต่เป็นการออกแบบภูมิรัฐศาสตร์ใหม่ที่เปิดทางให้อาเซียนต่อรองได้มากขึ้น ทั้งกับรัสเซีย จีน และยุโรป
การที่รัสเซียหันมาลงทุนด้านการเงิน การลงทุนขนาดใหญ่ และโครงสร้างพื้นฐานในภูมิภาคผ่านบริษัทชั้นนำของตน แสดงว่ามอสโกพร้อมแลกทรัพยากรและเทคโนโลยีกับการเข้าถึงตลาดและเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในอาเซียน ในทางกลับกัน อาเซียนต้องระมัดระวังไม่ให้การพึ่งพาแหล่งพลังงานและตลาดใหม่กลายเป็นการผูกมัดรูปแบบใหม่ที่ลดพื้นที่ต่อรองในอนาคต
สำหรับภูมิภาคนี้ การมองรัสเซีย อาเซียน การค้า เพียงในมิติตัวเลขคือการมองสั้นเกินไป แก่นแท้คือการจัดวางตำแหน่งของอาเซียนในระบบโลกหลายขั้วว่า จะเลือกเป็นเพียงทางผ่านของสินค้ากับพลังงาน หรือจะต่อรองให้ได้เทคโนโลยี การพัฒนาทุนมนุษย์ และการยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมควบคู่กัน ถ้าอาเซียนต่อรองได้ดี ระเบียงฟาร์อีสต์อาจกลายเป็นเครื่องมือยกระดับเศรษฐกิจทั้งภูมิภาค ไม่ใช่แค่สนามแข่งขันของมหาอำนาจ
