คัดกรองโรคเบาหวานและความดันคืออะไร และทำไมต้องสนใจตอนนี้
การคัดกรองโรคเบาหวานและความดันคือกระบวนการตรวจสุขภาพเชิงรุกในชุมชน เพื่อค้นหาผู้ที่มีความเสี่ยงหรือเริ่มมีภาวะผิดปกติ โดยมักใช้การวัดระดับน้ำตาลในเลือด การวัดความดันโลหิต และการเก็บข้อมูลสุขภาพจากแบบสอบถามหรือระบบดิจิทัล การคัดกรองช่วยให้ค้นพบผู้ป่วยได้เร็วขึ้น ปรับพฤติกรรมและรักษาทันเวลา ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เส้นเลือดสมองตีบ ไตวาย หรือหัวใจล้มเหลว และยังช่วยให้หน่วยงานสาธารณสุขวางแผนป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในระดับพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ประเด็นคือ วันนี้เราไม่มีสิทธิ์บอกว่าเบาหวานและความดันเป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป จากสถิติพบผู้ป่วยกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศมากกว่า 14 ล้านคน ในจำนวนนี้เป็นโรคเบาหวานมากกว่า 5.2 ล้านคน และมีผู้เสียชีวิตจากโรคเบาหวานมากกว่า 200 คนต่อวัน ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่ตัวเลขบนกระดาษ แต่คือครอบครัวที่ขาดคนสำคัญไป เราจึงต้องมองการคัดกรองโรคเบาหวานและการป้องกันความดันว่าเป็นเรื่องจำเป็น ไม่ใช่บริการเสริมของรัฐ
บางคูรัดสู่สมาร์ตซิตีสุขภาพ: เมื่อเทคโนโลยี IOT เข้ามาอยู่ในบ้านเรา
กรณีเทศบาลเมืองบางคูรัด อำเภอบางบัวทอง จังหวัดนนทบุรี เป็นตัวอย่างชัดเจนของการยกระดับการตรวจสุขภาพในชุมชนให้ทันยุคดิจิทัล ดร.พิมพ์พัชชา หยิมการุณ นายกเทศมนตรี จัดโครงการคัดกรองและเฝ้าระวังผู้มีความเสี่ยงโรคความดันและเบาหวาน โดยเชื่อมอุปกรณ์ตรวจสุขภาพเข้ากับแอปพลิเคชันผ่านเทคโนโลยี IOT เพื่อบันทึกข้อมูลสุขภาพประชาชนเป็นดิจิทัลอย่างแม่นยำ ผลคือเจ้าหน้าที่และอสม. 220 คนทำงานได้ง่ายขึ้น ไม่ต้องจดข้อมูลลงกระดาษอีกต่อไป ข้อมูลสามารถจัดทำเป็น Big Data รองรับการพัฒนาเมืองสู่ smart city ด้านสุขภาพ สำคัญกว่านั้น ประชาชนที่เข้ารับการตรวจสุขภาพจะมี personal health record ในแอปพลิเคชัน ดูข้อมูลของตัวเองได้ทันที และระบบยังส่งพิกัดบ้านผู้ป่วยติดเตียง ผู้พิการ และกลุ่มเปราะบาง เพื่อสร้างแผนที่ดิจิทัลสำหรับช่วยเหลือในกรณีภัยพิบัติ รวมถึงเรียกรถพยาบาลหรือรถดับเพลิงของเทศบาลได้ฟรี นี่ไม่ใช่แค่การตรวจสุขภาพ แต่คือการเอาภูมิคุ้มกันโรคมาผูกกับภูมิคุ้มกันด้านความปลอดภัยของเมืองอย่างเป็นระบบ ทำให้การตรวจสุขภาพกลายเป็นประตูสู่การป้องกันความดันและเบาหวานที่อยู่ใกล้บ้านและใช้งานได้จริง
เมื่อคนดังลงสนาม: แคมเปญเสริมภูมิคุ้มกันลดเสี่ยงเบาหวาน
ด้านอีกมุมหนึ่งของการป้องกันโรคคือการสื่อสารในภาษาที่คนทั่วไปฟังแล้วอยากขยับตัวเปลี่ยนแปลง ดร.อั้ม อธิชาติ ถูกมองว่าเป็นเจ้าพ่อรักสุขภาพ และใช้ภาพลักษณ์นี้อย่างมีเป้าหมาย ผ่านงานเสวนา Special Talk “รู้ทัน เสริมภูมิ ลดเสี่ยงเลี่ยงเบาหวาน” ที่หยิบเรื่องการเลือกรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การพักผ่อน และการปรับพฤติกรรมมาถ่ายทอดให้เข้าใจง่ายและนำไปใช้ได้จริง เขายอมรับตรงไปตรงมาว่า "อทิสเมดตั้งใจจัดกิจกรรมนี้ขึ้นเพื่อให้คนไทยเข้าถึงความรู้เรื่องสุขภาพได้ง่ายขึ้น" ซึ่งสะท้อนว่าบทบาทคนดังในวันนี้ไม่ใช่แค่พรีเซนเตอร์ แต่เป็นผู้ผลักดันการเปลี่ยนพฤติกรรมในชุมชน สิ่งที่ทำให้งานลักษณะนี้ทรงพลังคือการผนึกกำลังระหว่างแพทย์ นักโภชนาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านการออกกำลังกาย และบุคคลสาธารณะในเวทีเดียวกัน แพทย์อย่าง พญ.อภิชญา เสียงลือชา และ นพ.วันชัย ทวีโภคา ให้ข้อมูลเรื่องการดูแลภูมิคุ้มกันโรคและการลดปัจจัยเสี่ยงของเบาหวาน ขณะที่อาจารย์ยิ่งศักดิ์เสนอแนวคิดเลือกอาหาร ลดหวาน มัน เค็ม ส่วนตุ๊กตา อุบลวรรณ แบ่งปันประสบการณ์ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เมื่อการสร้างภูมิคุ้มกันโรคถูกเล่าโดยคนที่ผู้ชมคุ้นเคย ประเด็นอย่างการตรวจสุขภาพ การคัดกรองโรคเบาหวาน และการป้องกันความดันจึงดูจับต้องได้มากขึ้น
ความร่วมมือหลายฝ่าย: ภูมิคุ้มกันโรคไม่ได้สร้างด้วยหน่วยงานเดียว
ภาพรวมของสถานการณ์เบาหวานบอกเราว่านี่คือปัญหาสาธารณสุขที่ไม่มีใครแก้ได้คนเดียว ข้อมูลจาก International Diabetes Federation ระบุว่ามีผู้ใหญ่เป็นโรคเบาหวานประมาณ 6.36 ล้านคน หรือ 10.2 เปอร์เซ็นต์ของประชากรวัยผู้ใหญ่ ในบริบทเช่นนี้ กิจกรรม “Good Health Great Heart เฮลธ์ตี้ทั้งตัว หัวใจแฮปปี้” ที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 จึงมีนัยสำคัญ เพราะเป็นการร่วมมือระหว่างบริษัทผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร บริษัทด้านสื่อ และโรงพยาบาลเอกชน เพื่อส่งต่อองค์ความรู้ด้านสุขภาพที่ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน ด้านหนึ่ง กิจกรรมเน้นให้คนดูเข้าใจว่าภูมิคุ้มกันโรคที่ดีไม่ได้มาจากอาหารเสริมอย่างเดียว แต่ต้องเริ่มจากการกินอาหารเหมาะสม ออกกำลังกาย พักผ่อน และเข้ารับการตรวจคัดกรองตามความเหมาะสม อีกด้านหนึ่ง บริษัทผู้จัดใช้เวทีนี้แนะนำผลิตภัณฑ์ Atis amarit ในฐานะทางเลือกหนึ่งสำหรับคนที่ใส่ใจสุขภาพควบคู่กับวิถีชีวิตสมดุล เราอาจตั้งคำถามถึงบทบาทธุรกิจในพื้นที่สาธารณสุข แต่ต้องยอมรับว่าถ้าไม่มีงบและแพลตฟอร์มจากเอกชน การขยายข้อความเรื่องการตรวจสุขภาพและการคัดกรองโรคเบาหวานไปสู่คนจำนวนมากคงทำได้ยากกว่าเดิม ความท้าทายจึงอยู่ที่การรักษาสมดุลระหว่างสาระทางวิชาการ ความโปร่งใสด้านผลิตภัณฑ์ และศรัทธาของประชาชน
บทเรียนและทางไปข้างหน้า: จากคัดกรองรายบุคคลสู่ภูมิคุ้มกันระดับเมือง
เมื่อมองรวมทั้งโครงการคัดกรองในบางคูรัดและแคมเปญเสริมภูมิโดยคนดัง เราจะเห็นภาพเดียวกันคือการขยับจากการรักษาเมื่อป่วย ไปสู่การดูแลก่อนโรคเกิด การตรวจสุขภาพและคัดกรองโรคเบาหวานกำลังกลายเป็นฐานข้อมูลขนาดใหญ่สำหรับเมือง ใช้เทคโนโลยี IOT และ City Data Platform วางแผนช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางทั้งในเรื่องโรคและภัยพิบัติ ขณะเดียวกัน กิจกรรม Good Health Great Heart ก็เตรียมเดินหน้าต่อเนื่อง ณ โรงพยาบาลชั้นนำทั่วประเทศ เพื่อส่งต่อความรู้และประสบการณ์ด้านสุขภาพให้ประชาชน นี่คือการสร้างภูมิคุ้มกันโรคในระดับสังคม ไม่ใช่แค่ในตัวบุคคล คำถามสำคัญคือเราจะปล่อยให้โครงการเหล่านี้เป็นแค่ข่าวดีชั่วคราว หรือจะใช้เป็นแรงกระตุ้นให้แต่ละชุมชนออกแบบระบบคัดกรอง การตรวจสุขภาพ และการป้องกันความดันที่เหมาะกับบริบทของตนเอง รัฐควรสนับสนุนให้เทศบาลอื่นใช้โมเดลสมาร์ตซิตีด้านสุขภาพที่บางคูรัดกำลังพัฒนาเป็นต้นแบบต่อไป ภาคเอกชนและสื่อควรเดินหน้าจัดเวทีให้แพทย์และคนดังร่วมสื่อสารประเด็นภูมิคุ้มกันโรคและการลดเสี่ยงเบาหวานอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่ประชาชนเองต้องเลือกก้าวแรกที่เรียบง่ายที่สุด เช่น ไปวัดความดันที่ศูนย์ชุมชน ไปตรวจน้ำตาลปีละครั้ง และเริ่มปรับเมนูอาหารในบ้าน หากการคัดกรองโรคเบาหวานกลายเป็นกิจวัตรเหมือนการเช็กข่าวทุกเช้า เราอาจได้เห็นตัวเลขผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตลดลงจริง ไม่ใช่แค่ในรายงาน
