เป้าหมายใหญ่ต้องเริ่มจากระบบที่คนเข้าถึงได้
เศรษฐกิจสุขภาพคือการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจากสินค้าและบริการที่ส่งเสริมสุขภาวะ โดยเชื่อมการดูแลป้องกัน การเดินทางเพื่อสุขภาพ และวิทยาศาสตร์เข้ากับคุณภาพชีวิตของประชาชนและโอกาสทางธุรกิจ เป้าหมายนี้จะมีความหมายก็ต่อเมื่อผลประโยชน์ไม่ได้กระจุกอยู่กับโรงพยาบาลขนาดใหญ่หรือเมืองท่องเที่ยวหลัก
เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมและพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพของประเทศไทยครั้งแรก โดยวางกรอบ Scientific Wellness Economy และตั้งเป้าสร้างมูลค่า 3.5 ล้านล้านบาทภายในปี 2575 วันที่ 5 พฤศจิกายน ดร.ทพ.อนุศักดิ์ คงมาลัย นายกสมาคมการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์และสุขภาพไทย เสนอให้เปลี่ยนแรงส่งจากนโยบายเป็นโอกาสของผู้ประกอบการทุกระดับ
ทิศทางนี้มีเหตุผล เพราะเศรษฐกิจสุขภาพไทยต้องเติบโตควบคู่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศและยกระดับชีวิตคน ไม่ใช่ไล่ตามตัวเลขมูลค่าเพียงอย่างเดียว การตั้งคณะกรรมการข้ามกระทรวงจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่จำเป็น แต่ความสำเร็จจะวัดจากบริการที่ประชาชนใช้ได้จริง รายได้ที่กระจายถึงพื้นที่ และงานวิจัยที่ไปถึงตลาด

สามเสาหลักต้องต่อกันเป็นบริการจริง
เสาแรกคือสุขภาพเชิงป้องกัน กระทรวงสาธารณสุขได้รับบทบาทหลักในการพัฒนาแพ็กเกจตรวจสุขภาพมาตรฐาน 4 แผนตามช่วงอายุ เพื่อให้คนเข้าถึงการดูแลก่อนเจ็บป่วยหนักได้มากขึ้น แนวทางนี้มีประโยชน์ต่อประชาชนโดยตรง แต่ต้องออกแบบบริการให้เข้าใจง่าย เข้าถึงได้ และเชื่อมต่อกับการดูแลต่อเนื่อง ไม่ใช่จบลงที่การตรวจเพียงครั้งเดียว
เสาที่สองคือท่องเที่ยวสุขภาพ ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กับกระทรวงสาธารณสุข แผนมุ่งเชื่อมโรงแรมกับโรงพยาบาล พัฒนาโรงแรมให้เป็นสถานที่ฟื้นฟูสุขภาพ และสร้างเครือข่ายเมืองฟื้นฟูสุขภาพทั่วประเทศเพื่อกระจายรายได้สู่ภูมิภาค หากทำได้จริง การเดินทางจะไม่ใช่แค่การเข้าพัก แต่เป็นเส้นทางดูแลสุขภาพที่ประสานบริการทางการแพทย์ ที่พัก และกิจกรรมในพื้นที่
เสาที่สามคือ Scientific Wellness ใช้วิทยาศาสตร์ งานวิจัย และนวัตกรรมเพิ่มมูลค่า ตั้งแต่การพัฒนายาและการทดลองทางคลินิก ไปจนถึงเทคโนโลยีการแพทย์และนวัตกรรมสุขภาพ ทั้งสามเสาจึงควรออกแบบให้เชื่อมกัน ตั้งแต่ป้องกันโรค การฟื้นฟู ไปจนถึงการต่อยอดองค์ความรู้เป็นผลิตภัณฑ์และบริการที่ปลอดภัย

เอสเอ็มอีคือฐาน ไม่ใช่ส่วนประกอบ
การผลักดันไทยสู่ศูนย์กลางสุขภาพและอายุยืนแห่งเอเชียจะไปไม่ถึง หากนับเฉพาะโรงพยาบาลชั้นนำและธุรกิจขนาดใหญ่ เพราะผู้ประกอบการเอสเอ็มอี ตั้งแต่คลินิก สปา โรงแรมขนาดกลาง ศูนย์ฟื้นฟู ผู้ผลิตสมุนไพร ไปจนถึงธุรกิจอาหารสุขภาพ คือผู้พาบริการไปถึงชีวิตประจำวันและชุมชน ดร.ทพ.อนุศักดิ์เสนอให้ภาครัฐมองเอสเอ็มอีเป็นฐานระบบนิเวศและกลไกสร้างความสามารถแข่งขัน ไม่ใช่เพียงกลุ่มที่รอรับความช่วยเหลือ
บทบาทรัฐควรเป็นผู้ประสานและผู้สร้างเงื่อนไขให้ธุรกิจเติบโต ทั้งมาตรฐานความปลอดภัยที่เหมาะกับประเภท ขนาด และความเสี่ยงของกิจการ การเชื่อมงานวิจัยกับผู้ประกอบการ และการลดขั้นตอนอนุญาตที่เป็นคอขวดของการทดลองทางคลินิกและผลิตภัณฑ์การแพทย์ขั้นสูง ส่วนภาคธุรกิจต้องร่วมยกระดับคุณภาพ แบ่งปันความรู้ และสร้างบริการที่ตรวจสอบได้
คลัสเตอร์การแพทย์และสุขภาพระดับภูมิภาค ซึ่งเชื่อมผู้ประกอบการท้องถิ่นกับโรงพยาบาล มหาวิทยาลัย หน่วยงานวิจัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และเครือข่ายท่องเที่ยว เป็นแนวทางที่ช่วยกระจายโอกาสออกจากเมืองหลัก นี่คือเงื่อนไขสำคัญของการเป็นศูนย์กลางด้านอายุยืนที่มีฐานกว้าง ไม่ใช่เพียงภาพลักษณ์สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ
แผนต้องมีเจ้าภาพและความอดทน
คณะกรรมการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะนำประเด็นจากการประชุมกลับไปทบทวน และคาดว่าจะเห็นแผนงานที่ชัดเจนขึ้นภายใน 2–3 เดือน ขณะเดียวกัน การลงทุนบางประเภท โดยเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานและระบบนิเวศการวิจัย อาจใช้เวลา 5–10 ปีจึงเห็นผลตอบแทนทางเศรษฐกิจชัดเจน ระยะเวลานี้เตือนว่าการประกาศเป้าหมายต้องตามด้วยการทำงานต่อเนื่อง ไม่ใช่เร่งสร้างผลลัพธ์ระยะสั้นจนละเลยมาตรฐาน
ข้อเสนอที่ควรเร่งทำคือกำหนดแผนงานให้ระบุเป้าหมาย ระยะเวลา หน่วยงานเจ้าภาพ ผู้ร่วมดำเนินงาน ตัวชี้วัด และกลไกติดตามผลอย่างเปิดเผย ภาครัฐต้องประสานกระทรวงและปรับกติกาให้เอื้อต่อการทดลองโดยยังคุ้มครองความปลอดภัย ส่วนภาคธุรกิจต้องแสดงให้เห็นว่ามาตรฐานและนวัตกรรมสร้างประโยชน์แก่ผู้ใช้บริการจริง
เป้าหมาย 3.5 ล้านล้านบาทภายในปี 2575 เป็นหมุดหมายที่ท้าทาย แต่ตัวเลขจะไม่รับประกันความสำเร็จด้วยตัวเอง สามเสาหลักจะสร้างเศรษฐกิจสุขภาพที่ยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อสุขภาพเชิงป้องกันเข้าถึงคน ท่องเที่ยวสุขภาพสร้างรายได้ถึงท้องถิ่น และ Scientific Wellness เปลี่ยนงานวิจัยเป็นบริการที่ปลอดภัย พร้อมเปิดพื้นที่ให้เอสเอ็มอีร่วมเติบโต






