ภัยไซเบอร์ที่เร็วขึ้นคือโจทย์ใหม่ของระบบสำคัญ
ภัยไซเบอร์ AI คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยค้นหาและวิเคราะห์จุดอ่อนของระบบดิจิทัลเพื่อเตรียมโจมตี ทำให้ผู้ดูแลระบบต้องตรวจจับความผิดปกติและปิดช่องโหว่ให้ทันก่อนกระทบข้อมูลหรือบริการของประชาชน
เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติเปิดเผยเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน หลังประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติว่า ไทยเผชิญการโจมตีทางไซเบอร์ต่อเนื่อง ทั้งหน่วยงานราชการ ธนาคาร และระบบสาธารณูปโภค พร้อมระบุว่าผู้โจมตีใช้ AI ช่วยระบุจุดอ่อนเพื่อโจมตี นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนเครื่องมือ แต่เป็นการเร่งจังหวะของการแข่งขันระหว่างผู้โจมตีกับผู้ป้องกัน เมื่อการหาแผลทำได้ไวขึ้น การรอให้เกิดเหตุแล้วค่อยแก้ย่อมไม่พอ
ทางการระบุว่าระบบป้องกันยังดูแลสถานการณ์ได้ และนายกรัฐมนตรีกำชับให้ธนาคารแก้ไขทันทีหากเกิดเหตุ โดยต้องไม่กระทบผู้ฝากเงิน อย่างไรก็ดี คำยืนยันนี้ควรเป็นจุดเริ่มของการตรวจสอบความพร้อม ไม่ใช่เหตุให้วางใจ เพราะระบบธนาคารและบริการรัฐเป็นโครงสร้างที่ประชาชนต้องพึ่งพาทุกวัน
เฝ้าระวังตลอดวันต้องตามด้วยการแก้ช่องโหว่
ธนาคารไทยพาณิชย์ระบุเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายนว่า ได้ติดตามภัยคุกคามและประเมินความเสี่ยง พร้อมวางมาตรการป้องกันหลายชั้นเพื่อดูแลเงิน ข้อมูล และธุรกรรมของลูกค้า หัวใจของแนวทางนี้คือไม่ฝากความหวังไว้กับเครื่องมือชิ้นเดียว แต่เชื่อมการเฝ้าระวัง การตรวจจับ การตอบสนอง และการพัฒนาระบบเข้าด้วยกัน
ศูนย์ความปลอดภัยไซเบอร์ของธนาคาร หรือศูนย์ปฏิบัติการความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ ทำหน้าที่ติดตามและวิเคราะห์ภัยคุกคามตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมประสานการตอบสนองเมื่อพบเหตุ ธนาคารยังใช้เครื่องมือสแกนและประเมินช่องโหว่ เพื่อค้นหาความเสี่ยง จัดลำดับความสำคัญ และเร่งแก้ไข การทำงานต่อเนื่องเช่นนี้มีความหมายก็ต่อเมื่อผลตรวจนำไปสู่การปิดช่องโหว่จริง ไม่ใช่เพียงสร้างภาพว่ามีระบบเฝ้าดู
แนวป้องกันของระบบธนาคารจึงควรถูกวัดจากความเร็วและคุณภาพของการตอบสนองด้วย ไม่ใช่จำนวนเครื่องมือที่ติดตั้ง เพราะเมื่อ AI เจาะระบบโดยอาศัยการค้นหาจุดอ่อน ผู้ป้องกันต้องทำให้วงจรตรวจพบ ประเมิน และแก้ไขสั้นพอที่จะลดโอกาสที่ความเสี่ยงจะกลายเป็นความเสียหาย
แผนสำรองต้องผ่านการซ้อมก่อนเกิดเหตุ
การป้องกันไม่อาจรับประกันว่าจะไม่มีระบบขัดข้องหรือเกิดเหตุโจมตี สิ่งที่แยกองค์กรพร้อมจากองค์กรที่ยังเปราะบางคือความสามารถในการให้บริการต่อและจำกัดผลกระทบเมื่อแผนปกติใช้ไม่ได้ ธนาคารไทยพาณิชย์ระบุว่าจัดเตรียมและซักซ้อมแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจอย่างสม่ำเสมอ เพื่อทดสอบความพร้อมของบุคลากร กระบวนการ และการประสานงาน แล้วนำผลไปปรับปรุงการรับมือและบริการ
การซ้อมแผนจึงไม่ควรเป็นเพียงการทบทวนเอกสาร แต่ต้องทำให้ทีมรู้ว่าใครตัดสินใจอย่างไร จะสื่อสารกับลูกค้าเมื่อใด และบริการใดต้องกลับมาใช้งานก่อน หากระบบสะดุด ผู้ใช้บริการควรได้รับข้อมูลที่ชัดเจนและการแก้ปัญหาที่รวดเร็ว ไม่ใช่ถูกปล่อยให้คาดเดาว่าเงินหรือธุรกรรมของตนอยู่ในสถานะใด
ภาครัฐก็ต้องเชื่อมการทำงานระหว่างหน่วยงานให้ชัดขึ้น เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติระบุว่าจะจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการของหน่วยงานเพื่อรวบรวมข้อมูลและติดตามสถานการณ์ ตั้งแต่ภาวะปกติจนถึงวิกฤติ พร้อมประสานหน่วยราชการ ภาคเอกชน และคณาจารย์ การมีศูนย์เป็นจุดประสานงานจะเกิดผลจริงเมื่อข้อมูลนำไปสู่การตัดสินใจและการช่วยเหลือที่ทันเวลา
ความพร้อมต้องพัฒนาเร็วกว่ารูปแบบการโจมตี
มาตรการรับมือระดับชาติแบ่งความรับผิดชอบตามสถานการณ์ โดยในภาวะปกติหน่วยงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมติดตามแนวทาง ส่วนเมื่อเกิดวิกฤติ สภาความมั่นคงแห่งชาติจะเข้ามารับผิดชอบ ขณะเดียวกัน กระทรวงดิจิทัลฯ เตรียมเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือรายละเอียดการยกระดับการป้องกัน
สิ่งที่ควรจับตาจึงไม่ใช่เพียงคำประกาศว่าระบบยังเชื่อถือได้ แต่คือการประเมินว่ามีบุคลากรและทรัพยากรเพียงพอหรือไม่ การซ้อมรับเหตุครอบคลุมสถานการณ์จริงเพียงใด และหน่วยงานแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้เร็วแค่ไหน ความเสี่ยงที่ใช้ AI ค้นหาช่องโหว่ไม่หยุดอยู่ที่ธนาคารแห่งใดแห่งหนึ่ง แต่เชื่อมโยงไปถึงบริการสาธารณะที่ประชาชนใช้ร่วมกัน
ข้อสรุปคือ การรับมือภัยไซเบอร์ AI ต้องทำทั้งสองด้านพร้อมกัน คือป้องกันก่อนเกิดเหตุและรักษาบริการให้ต่อเนื่องเมื่อเกิดเหตุ ศูนย์เฝ้าระวังตลอด 24 ชั่วโมงมีความสำคัญ แต่ต้องเสริมด้วยการอุดช่องโหว่ การซ้อมแผน และความร่วมมือข้ามหน่วยงาน หากทำได้เป็นกิจวัตร ความเสียหายต่อเงิน ข้อมูล และบริการของประชาชนก็มีโอกาสถูกจำกัดได้ดีกว่าการรอแก้ปัญหาเมื่อระบบล่มแล้ว






