คัดกรองถึงวัด ดีกว่ารอให้ป่วยแล้วค่อยรักษา
การตรวจสุขภาพพระสงฆ์เชิงรุก คือการนำบริการประเมินสุขภาพและคัดกรองความเสี่ยงไปให้ถึงวัด พร้อมเชื่อมผลตรวจเข้ากับคำแนะนำและการติดตาม เพื่อให้พระสงฆ์เข้าถึงการดูแลที่เหมาะกับวิถีชีวิตได้ต่อเนื่อง ไม่ใช่จบลงเมื่อทีมแพทย์เก็บอุปกรณ์กลับ อบต.เชียงทอง จังหวัดตาก ร่วมกับโรงพยาบาลวังเจ้า จัดโครงการส่งเสริมสุขภาพพระสงฆ์ ครอบคลุม 30 รูป โดยใช้กองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่สนับสนุนการทำงาน เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 นางทัศนีย์ ทาจิตต์ พยาบาลวิชาชีพผู้รับผิดชอบโครงการ ระบุว่าการป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต้องคำนึงถึงอาหารและการเคลื่อนไหวร่างกาย รวมทั้งปรับคำแนะนำให้เหมาะกับหลักพระธรรมวินัย นี่คือจุดแข็งของการไปหาผู้รับบริการ แทนการคาดหวังให้ทุกคนเดินทางมาหาหน่วยบริการเอง
เหตุผลที่ต้องลงมือเชิงรุกเห็นได้จากข้อมูลประเมินสุขภาพในพื้นที่เมื่อปี 2568 ซึ่งพบว่าพระสงฆ์ร้อยละ 16.66 มีความดันโลหิตสูงกว่าค่าปกติ ร้อยละ 70 มีรอบเอวเกินมาตรฐาน และร้อยละ 17 มีดัชนีมวลกายเกินมาตรฐาน ขณะเดียวกัน ร้อยละ 30 มีความรู้เรื่องการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในระดับต่ำ ตัวเลขเหล่านี้ชี้ว่าแค่ตรวจเป็นครั้งคราวไม่พอ ต้องทำให้ความรู้และการติดตามเข้าถึงชีวิตประจำวันด้วย

ผลตรวจต้องตามด้วยความรู้ที่นำไปใช้ได้
กิจกรรมไม่ได้จำกัดอยู่ที่การวัดค่าพื้นฐาน โรงพยาบาลวังเจ้าประเมินสุขภาพ ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง วัดสัญญาณชีพ และตรวจคัดกรองโรคเรื้อรัง พร้อมถวายความรู้เรื่องโภชนาการ การเลือกฉันอาหาร และการดูแลตนเอง การออกแบบเช่นนี้มีความหมาย เพราะผลตรวจจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อผู้รับบริการเข้าใจว่าควรปรับอะไรและทำได้อย่างไรในบริบทของตนเอง
ข้อมูลจากวัดสะท้อนปัญหาที่ต้องดูแลต่อเนื่อง ทั้งโรคอ้วน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และเบาหวาน โดยพระสงฆ์บางรูปมีโรคประจำตัวมากกว่าหนึ่งโรค คำแนะนำที่ได้รับจึงรวมถึงการลดอาหารมัน ของทอด อาหารหวานจัด และน้ำอัดลม มีรายงานว่าพระสงฆ์บางรูปที่นำคำแนะนำไปใช้มีผลตรวจสุขภาพดีขึ้น แต่การเปลี่ยนพฤติกรรมไม่ควรถูกฝากไว้กับความตั้งใจส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียว การติดตามและการเข้าถึงบริการเมื่อพบความผิดปกติเป็นส่วนสำคัญของการดูแล

เครือข่ายในวัดทำให้การดูแลไม่ขาดช่วง
หัวใจของรูปแบบนี้คือการเชื่อมทีมสาธารณสุขกับพระอาสาสมัครส่งเสริมสุขภาพประจำวัด หรือ อสว. กว่า 10 รูป ซึ่งช่วยวัดความดัน ชั่งน้ำหนัก และติดตามสุขภาพภายในวัดเป็นระยะ บุคลากรโรงพยาบาลทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยง ให้ความรู้และจัดอบรม เมื่อพบความเสี่ยงหรืออาการผิดปกติจึงประสานหน่วยบริการได้เร็วขึ้น การมีคนในวัดช่วยดูแลยังทำให้การสังเกตอาการไม่ต้องรอวันที่หน่วยแพทย์ออกตรวจเท่านั้น
ผู้ที่สุขภาพดีหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยงได้รับความรู้เพื่อปรับพฤติกรรม ส่วนผู้ที่พบความผิดปกติจะเข้าสู่การตรวจวินิจฉัยและรักษา พร้อมติดตามเพื่อลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน เครือข่ายยังประสานโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลและอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หากพระสงฆ์เดินทางไม่สะดวก ก็ช่วยประสานรับยามาถวายหรือจัดพาหนะไปโรงพยาบาล การดูแลสุขภาพชุมชนจึงไม่ได้หยุดที่วัดหรือผู้รับบริการกลุ่มเดียว เพราะไวยาวัจกรและผู้สูงอายุที่เข้าร่วมกิจกรรมยังได้รับความรู้และตรวจสุขภาพด้วย
บทสรุป: วัดเป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่ปลายทาง
โครงการของ อบต.เชียงทองและโรงพยาบาลวังเจ้าแสดงให้เห็นว่า การคัดกรองมีคุณค่ามากขึ้นเมื่อผูกกับความรู้ คนในพื้นที่ และช่องทางส่งต่อที่ใช้งานได้จริง จุดแข็งไม่ใช่เพียงการตรวจพระสงฆ์ 30 รูป แต่คือการต่อวงจรจากการพบความเสี่ยงไปสู่การปรับพฤติกรรม การวินิจฉัย และการติดตามรักษา อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่พบว่าพระสงฆ์ร้อยละ 30 มีความรู้ด้านการป้องกันโรคเรื้อรังในระดับต่ำ และบางรูปมีหลายโรคประจำตัว เตือนว่าการจัดกิจกรรมครั้งเดียวไม่อาจทดแทนการดูแลสม่ำเสมอได้ ทางที่ควรเดินหน้าคือรักษาความร่วมมือระหว่างวัด หน่วยบริการ และชุมชนให้ต่อเนื่อง เพื่อให้การตรวจสุขภาพพระสงฆ์เป็นส่วนหนึ่งของระบบดูแลที่เข้าถึงได้ ไม่ใช่เพียงกิจกรรมประจำปี






