หัวใจบนข้อมือ: เทคโนโลยีที่ช่วยชีวิตได้ แต่ไม่ใช่ของเล่น
การใช้ smartwatch ตรวจหัวใจคือการนำเซ็นเซอร์ ECG แม่นยำมาวางไว้บนข้อมือผู้ใช้ ให้สามารถบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบ single-lead ภายในเวลาประมาณ 30 วินาที โดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์แพทย์ขนาดใหญ่ และสามารถส่งต่อข้อมูลให้แพทย์วิเคราะห์ต่อได้ ทำให้เทคโนโลยีผู้บริโภคเข้าไปอยู่ในแนวหน้าของการเฝ้าระวังโรคหัวใจ ทั้งในกลุ่มคนทั่วไปและนักกีฬา ที่ต้องการติดตามจังหวะการเต้นของหัวใจเมื่อรู้สึกผิดปกติระหว่างการใช้ชีวิตประจำวันหรือการฝึกซ้อมอย่างหนัก.
กรณีของ Connor นักกีฬาไตรกีฬาที่ถูกนำเสนอในโฆษณา เป็นตัวอย่างแรงว่าการมี ECG บนข้อมือสามารถพลิกชีวิตได้อย่างไร เขาสังเกตว่าอัตราการเต้นหัวใจสูงกว่าปกติระหว่างฝึกซ้อม จึงเปิดแอป ECG บน Apple Watch ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และพบสัญญาณภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (AFib). ข้อมูลจากนาฬิกาไม่ได้จบแค่ที่หน้าจอ แต่ผลักให้เขาเข้าระบบแพทย์ ตรวจละเอียดจนพบโรคหัวใจแต่กำเนิด และต้องผ่าตัดหัวใจแบบเปิด ซึ่ง Apple ระบุเองว่านาฬิกาอาจมีส่วนช่วยชีวิตเขาไว้.
Apple Watch ECG ใช้ได้ แต่ต้องรู้ว่ามันทำอะไรให้คุณได้จริง
เมื่อ Apple Watch ECG ใช้ได้ในหลายตลาดและได้รับการจัดเป็นเครื่องมือแพทย์ประเภท Class I จากหน่วยงานกำกับดูแล ทำให้ผู้ใช้มอง smartwatch ตรวจหัวใจเป็นเหมือนหมอส่วนตัวที่ขยับตามไปทุกที่. รุ่นที่รองรับ ECG ได้แก่ Series 4, 5, 6 และต้องอัปเดต watchOS 7.3 คู่กับ iOS 14.4 ก่อนจึงจะใช้ฟีเจอร์นี้ได้. หากฮาร์ดแวร์รองรับ ผู้ใช้สามารถบันทึก ECG จากข้อมือภายในราว 30 วินาที แล้วผลลัพธ์จะถูกส่งไปเก็บในแอปสุขภาพบน iPhone เพื่อดูย้อนหลังและส่งเป็นไฟล์ PDF ให้แพทย์ตรวจได้.
แต่การยกให้เซ็นเซอร์ ECG แม่นยำเหล่านี้เป็นเครื่องมือวินิจฉัยเต็มรูปแบบคือความเข้าใจผิดที่อันตราย Apple ระบุชัดเจนว่าแอป ECG บน Apple Watch ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยโรคหัวใจ และไม่สามารถแทนการประเมินจากแพทย์หรือการตรวจด้วยเครื่องมือทางการแพทย์มาตรฐานได้. แอปทำหน้าที่จับภาพจังหวะหัวใจในช่วงเวลาหนึ่ง แล้วจัดประเภทเป็นจังหวะปกติ (Sinus Rhythm), ภาวะ AFib หรือไม่สามารถสรุปผลได้เท่านั้น. การจะตีความว่าผลนั้นบ่งชี้โรคหรือไม่ ยังต้องอาศัยแพทย์หัวใจเป็นคนอ่านและวางแผนรักษา.
เมื่อกระแสไฟฟ้าเล็ก ๆ จาก Smartwatch ปะทะส่วนเครื่องกระตุ้นหัวใจ
ด้านมืดของเทคโนโลยีตรวจหัวใจแบบสวมใส่เริ่มชัดขึ้น เมื่อวารสาร Heart Rhythm รายงานผลการศึกษาว่า การทำงานของ smartwatch และ wearable tech ประเภทอื่น อาจไปรบกวนอุปกรณ์กระตุ้นหัวใจที่ฝังในร่างกาย เช่น เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ เครื่องกระตุกสัญญาณไฟฟ้าหัวใจ (CIED) และเครื่องกระตุ้นไฟฟ้าและช่วยการบีบตัวหัวใจ (ICD). กลไกของสมาร์ทวอทช์คือปล่อยกระแสไฟฟ้าปริมาณน้อยที่ร่างกายรับได้ เพื่อวัดอัตราการเต้นของหัวใจ การเผาผลาญแคลอรี มวลกล้ามเนื้อ และการหายใจ ซึ่งกระแสเหล่านี้อาจไปกวนสัญญาณของอุปกรณ์ฝังในหัวใจจนทำงานรวนหรือกระตุ้นหัวใจโดยไม่จำเป็น.
งานวิจัยดังกล่าวพบว่าส่งผลกับอุปกรณ์จากผู้ผลิตรายใหญ่หลายราย และหัวหน้าทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยในสหรัฐย้ำว่าผลการศึกษานี้ "เป็นสิ่งที่รับไม่ได้" เพราะเป็นรายงานฉบับแรกที่ชี้ให้เห็นผลกระทบของ smartwatch ต่ออุปกรณ์ไฟฟ้าหัวใจที่ฝังในร่างกาย. ศาสตราจารย์ด้านหัวใจในอังกฤษเห็นพ้องว่า นี่คือสัญญาณเตือนให้ผู้บริโภคใช้ smartwatch ตรวจหัวใจอย่างระมัดระวังมากขึ้น ไม่ใช่ใส่โดยไม่คิดเพียงเพราะมันเป็น gadget ยอดฮิต. สื่ออังกฤษจึงวิเคราะห์ต่อว่าผู้ที่มีส่วนเครื่องกระตุ้นหัวใจต้องระวังไม่เอา smartwatch หรือ smartphone ไว้ใกล้หน้าอกหรือกระเป๋าเสื้อ เพราะสนามแม่เหล็กและกระแสไฟฟ้าสามารถไปรบกวนอุปกรณ์ได้.
ตั้งค่าไม่เป็น อ่านผลไม่ออก: ความเสี่ยงเงียบของคนใช้ ECG บนข้อมือ
แม้จะไม่มีอุปกรณ์ฝังในหัวใจ ผู้ใช้ทั่วไปก็เสี่ยงจากการใช้แอป ECG แบบไม่เข้าใจเช่นกัน การตั้งค่าแอปครั้งแรกในหมวด Heart ของแอปสุขภาพไม่ใช่แค่ขั้นตอนเทคนิค แต่คือด่านกรองสำคัญ เพราะระบบจะตรวจสอบอายุ พื้นที่ และการจับคู่กับ Apple Watch ให้ถูกต้องก่อนแอป ECG จะปรากฏบนหน้าปัด. หากขั้นตอนนี้ผิดพลาดหรือข้ามไป อาจทำให้ใช้งานฟีเจอร์ ECG ไม่ได้ หรือข้อมูลที่บันทึกไม่ตรงกับผู้ใช้จริง ซึ่งส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของการติดตามสุขภาพ. เมื่อบันทึกเสร็จ ผลลัพธ์บน Apple Watch และประวัติในแอปสุขภาพถูกออกแบบให้ดูได้ง่าย แต่ทุกคำอธิบายเป็นเพียงการจัดประเภทจังหวะหัวใจ ไม่ใช่การบอกโรค.
ผู้เขียนเห็นว่าความเข้าใจผิดใหญ่คือการอ่านคำว่า "AFib" แล้วตัดสินว่าตัวเองเป็นโรคหัวใจห้องบนสั่นพลิ้วอย่างแน่นอน หรือเห็นผล "Inconclusive" แล้วปลอบตัวเองว่าทุกอย่างปกติ ทั้งสองท่าทีอาจทำให้คนป่วยที่ควรเข้าหาหมอไม่ไป หรือคนสุขภาพดีตกใจเกินจริงจนเสียคุณภาพชีวิต. แอป ECG ถูกออกแบบมาเพื่อให้ผู้ใช้บันทึกข้อมูลและแชร์กับแพทย์ได้รวดเร็ว ไม่ใช่ให้ตัดสินใจรักษาเอง. ในโลกที่ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันคร่าชีวิตมากกว่า 54,000 คน และเฉลี่ยทุก 1 ชั่วโมงมีคนเสียชีวิตจากภาวะนี้ 6 คน การมีเครื่องมือเฝ้าระวังจังหวะหัวใจจึงสำคัญ แต่ต้องใช้ควบคู่กับการดูแลจากแพทย์ ไม่ใช่แทนที่.
บทสรุป: ใช้ Smartwatch ให้ช่วยหัวใจ ไม่ให้ทำร้ายหัวใจ
เรื่องราวของ Connor บอกเราว่า smartwatch ตรวจหัวใจสามารถช่วยให้คนที่แข็งแรงดูเหมือนปกติค้นพบโรคหัวใจแต่กำเนิดก่อนสาย และเข้ารับการผ่าตัดที่ช่วยชีวิตได้. ในขณะเดียวกัน งานวิจัยด้านหัวใจเตือนว่าอุปกรณ์เหล่านี้สามารถรบกวนส่วนเครื่องกระตุ้นหัวใจที่ฝังในร่างกาย จนเกิดการทำงานผิดพลาดหรือช็อตหัวใจโดยไม่จำเป็น. ความจริงทั้งสองด้านไม่ได้ขัดกัน แต่บอกเราว่าคุณต้องใช้เทคโนโลยีอย่างมีความรู้และมีแพทย์อยู่ในวงจรการดูแลเสมอ.
หากคุณไม่มีเครื่องกระตุ้นหัวใจ ฝังอุปกรณ์หัวใจ หรือโรคหัวใจที่ซับซ้อน การใช้ Apple Watch ECG ใช้ได้ในฐานะเครื่องมือเฝ้าระวังเสริม เมื่อรู้สึกหัวใจเต้นผิดจังหวะก็เปิดแอปเพื่อเก็บข้อมูลไว้ให้แพทย์วิเคราะห์ต่อ. แต่ถ้าคุณมีอุปกรณ์ฝังในหัวใจหรือประวัติโรคหัวใจรุนแรง การปรึกษาแพทย์หัวใจก่อนใช้ฟีเจอร์ ECG หรือแม้แต่ก่อนใส่ smartwatch คือสิ่งที่ห้ามข้าม. ผู้เขียนเชื่อว่าหัวใจของยุคใหม่ไม่ได้อยู่แค่ในร่างกายเรา แต่อยู่ในข้อมูลที่เก็บไว้ในอุปกรณ์สวมใส่ การใช้ข้อมูลนั้นอย่างมีสติและภายใต้คำแนะนำทางการแพทย์ต่างหาก ที่จะทำให้เทคโนโลยีเป็นเกราะคุ้มกัน ไม่ใช่ชนวนเสี่ยงต่อหัวใจ.
