เข้าใจภัยและตั้งหลักในนาทีแรก
ภัยนิวเคลียร์คือเหตุการณ์ที่อาวุธนิวเคลียร์ปลดปล่อยแสง ความร้อน คลื่นกระแทก และรังสี พร้อมความเสี่ยงจากฝุ่นกัมมันตรังสีซึ่งเกิดเมื่อดินและเศษซากปนสารกัมมันตรังสีตกกลับสู่พื้นโลก สิ่งที่ควรทำไม่ใช่รีบขับรถหนีโดยไม่มีข้อมูล แต่คือหาที่กำบังให้เร็วและลดเวลาสัมผัสอันตราย
หากเห็นแสงระเบิด ให้หันหน้าหนีและอย่าจ้องแสง จากนั้นหมอบคว่ำ ปกป้องศีรษะและร่างกาย รอคลื่นกระแทกผ่าน แล้วจึงเข้าตึกที่แข็งแรง ระหว่างนั้นอยู่ห่างจากหน้าต่าง ประตูกระจก และผนังด้านนอก ความเสี่ยงไม่ได้มีเพียงแรงระเบิด เพราะฝุ่นอาจถูกลมพัดไปปนเปื้อนอาคาร ถนน เสื้อผ้า อาหาร และน้ำ ความรุนแรงยังขึ้นกับขนาดและลักษณะการระเบิด ระยะห่าง ทิศทางลม และเวลาที่สัมผัสรังสี
หลักจำง่ายคือ Get Inside เข้าหลบในอาคาร, Stay Inside อยู่ข้างใน และ Stay Tuned ติดตามประกาศจากเจ้าหน้าที่ อย่าออกไปถ่ายภาพหรือดูสถานการณ์ เพราะการเสียเวลาอาจเพิ่มการสัมผัสฝุ่นโดยไม่จำเป็น

เลือกที่กำบังและลดฝุ่นใน 24 ชั่วโมงแรก
เลือกชั้นใต้ดินที่มั่นคง หรือบริเวณกลางอาคารซึ่งห่างจากประตู หน้าต่าง ผนังด้านนอก และหลังคาให้มากที่สุด บ้านควรใช้ห้องชั้นล่างที่ไม่มีหน้าต่าง ส่วนคอนโดควรเลือกพื้นที่ชั้นล่างหรือชั้นกลางด้านใน ไม่ใช่ดาดฟ้า เมื่อเข้าไปแล้วปิดประตูหน้าต่าง และปิดระบบระบายอากาศที่ดูดอากาศจากภายนอก หากทำได้อย่างปลอดภัย
ควรหลบในอาคารอย่างน้อย 24 ชั่วโมง หรือทำตามคำสั่งเจ้าหน้าที่ ตัวเลขนี้ไม่ใช่การรับรองว่าพื้นที่ปลอดภัยเมื่อครบเวลา หากมีคำสั่งให้อยู่ต่อ ให้รอการประเมินและประกาศ อย่าออกเพียงเพราะข้างนอกดูสงบ เพราะรังสีมองไม่เห็นและดมกลิ่นไม่ได้ การอพยพควรทำเมื่อมีคำแนะนำและเส้นทางปลอดภัย อาคารที่ไฟไหม้หรือเสี่ยงถล่มเป็นข้อยกเว้นที่ต้องย้ายออกเพื่อหนีอันตรายตรงหน้า
หากอยู่กลางแจ้งขณะฝุ่นตก ให้เข้าตึกโดยเร็ว หน้ากากช่วยลดการสูดอนุภาคได้ แต่ไม่ได้กันรังสีที่ทะลุผ่านร่างกาย จึงแทนที่กำบังไม่ได้ เมื่อถึงที่ปลอดภัย ถอดเสื้อผ้าชั้นนอกอย่างระมัดระวัง ห้ามสะบัด แล้วอาบน้ำด้วยสบู่และสระผมเบา ๆ ไม่ขัดผิวแรงจนเกิดแผล

อาหาร ยาประจำตัว และยาไอโอดีน
ระหว่างหลบภัย เลือกน้ำดื่มบรรจุขวดที่ปิดสนิท โดยเฉพาะเมื่อยังไม่มีผลตรวจน้ำประปา อาหารกระป๋องและอาหารแห้งในบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท รวมถึงอาหารที่แช่เย็นหรือแช่แข็งก่อนเกิดการปนเปื้อน โดยทั่วไปยังกินได้หากไม่เน่าเสียและไม่สัมผัสสารปนเปื้อนโดยตรง เตรียมน้ำ อาหารเก็บได้นาน ยาประจำตัว ชุดปฐมพยาบาล ไฟฉาย วิทยุใช้ถ่านหรือหมุนมือ แบตเตอรี่ โทรศัพท์พร้อมสายชาร์จ และสำเนาเอกสารสำคัญให้พอสำหรับครอบครัวหลายวัน รวมถึงเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และสัตว์เลี้ยง
ยาไอโอดีนชนิด KI ช่วยป้องกันต่อมไทรอยด์จากการสะสมไอโอดีนกัมมันตรังสีได้เมื่อใช้ถูกขนาดและเวลา แต่ไม่ป้องกันรังสีทุกชนิด แรงระเบิด หรือรังสีจากภายนอกร่างกาย องค์การอนามัยโลกแนะนำให้กินเฉพาะเมื่อหน่วยงานสาธารณสุขสั่งหรือให้คำแนะนำชัดเจน การซื้อกินล่วงหน้าโดยไม่มีข้อบ่งชี้ไม่ได้เพิ่มความปลอดภัยและอาจเกิดผลข้างเคียง โดยเฉพาะผู้มีโรคประจำตัว
หากลูกอยู่โรงเรียน อย่ารีบเดินทางไปรับหากต้องผ่านพื้นที่เสี่ยงหรือเพิ่มเวลาสัมผัสฝุ่น ให้ติดตามประกาศและประสานสถานศึกษาก่อน ความตั้งใจช่วยครอบครัวอาจกลายเป็นการพาทุกคนเข้าไปอยู่ในจุดอันตรายกว่าเดิม

คนที่อยู่ไกลต้องกังวลแค่ไหน
ผลกระทบต่อผู้ที่อยู่ห่างจากจุดเกิดเหตุไม่ควรประเมินจากภาพข่าวเพียงอย่างเดียว ต้องดูระยะทาง ลักษณะการระเบิด และทิศทางลมด้วย ข้อมูลจากสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติระบุว่า หากสมมติเกิดเหตุในอิหร่าน ฝุ่นกัมมันตรังสีต้องใช้เวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์กว่าจะเดินทางข้ามทวีปมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และระหว่างทางรังสีสลายตัวพร้อมถูกเจือจาง หากลมพัดมาถึง ปริมาณที่ตกค้างถูกประเมินว่าต่ำมากจนไม่อาจทำอันตรายต่อสุขภาพคนไทยได้ อย่างไรก็ดี นี่เป็นการประเมินกรณีเฉพาะ ไม่ใช่คำรับรองสำหรับทุกเหตุการณ์
อย่าสับสนระหว่างความเสี่ยงจากฝุ่นระยะไกลกับอันตรายใกล้จุดระเบิด ซึ่งอาจเกิดจากแรงกระแทก ความร้อน หรือการปนเปื้อนในพื้นที่ และอย่าตัดสินใจอพยพจากข่าวลือ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติเป็นหน่วยงานหลักด้านความปลอดภัยนิวเคลียร์และรังสี มีศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินสำหรับประเมินและประสานงาน บทความวิชาการของ นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ เผยแพร่เมื่อ 8 พฤศจิกายน 2569
เมื่อเกิดเหตุ ให้ใช้หมายเลข 1296 แจ้งเหตุฉุกเฉินทางนิวเคลียร์และรังสี, 1784 แจ้งเหตุสาธารณภัยหรือขอความช่วยเหลือ และ 1669 เมื่อมีผู้บาดเจ็บหรือเจ็บป่วยฉุกเฉิน บทสรุปที่ควรจำคือเข้าที่กำบัง อยู่ข้างใน และเชื่อประกาศทางการ มากกว่าความตื่นตระหนกหรือการเดินทางที่ไม่มีข้อมูลรองรับ







