การดูแลฟันเด็กต้องไปให้ถึงชีวิตประจำวัน
ทันตสุขภาพเด็ก คือการป้องกัน ตรวจพบ และดูแลปัญหาในช่องปากตั้งแต่วัยเรียน โดยเชื่อมบริการทันตกรรมเข้ากับสถานที่ที่เด็กเข้าถึงได้ พร้อมสร้างทักษะให้ดูแลตนเองต่อเนื่อง ไม่ใช่รอรักษาเมื่อปวดฟันแล้วเท่านั้น ในทางปฏิบัติ โรงเรียนช่วยจัดกลุ่มและพาเด็กเข้ารับบริการ ส่วนทีมสุขภาพต้องนำบริการไปหาเด็กเมื่อระยะทางเป็นอุปสรรค สองโครงการที่ขยับงานดูแลฟันเด็กในพื้นที่ชลบุรีและจันทบุรีจึงสะท้อนคำตอบคนละแบบต่อโจทย์เดียวกัน คือทำอย่างไรให้การป้องกันและรักษาเกิดขึ้นได้จริงสำหรับเด็กทุกคน
ความจำเป็นเห็นได้จากข้อมูลกรมอนามัยปี 2568: เด็กอายุ 6-12 ปีในพื้นที่ที่มีโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเข้าถึงบริการทันตกรรมเพียงร้อยละ 60 และพบปัญหาฟันผุที่รอการรักษาร้อยละ 16 ตัวเลขนี้ทำให้การมีความรู้เรื่องแปรงฟันอย่างเดียวไม่พอ หากเด็กเดินทางไปหาทันตบุคลากรไม่ได้ ระบบก็ต้องลดระยะห่างระหว่างบริการกับโรงเรียนให้มากที่สุด
เครือข่ายโรงเรียนทำให้บริการเกิดซ้ำได้
เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ไทยออยล์ โรงพยาบาลแหลมฉบัง และเครือข่าย 8 โรงเรียนร่วมเปิดมหกรรม TOP Healthy Smile 2026 ที่ศาลาประชาคมอ่าวอุดม อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี โดยมุ่งให้เด็กและเยาวชนเรียนรู้การดูแลช่องปากผ่านนิทรรศการและกิจกรรมต่าง ๆ จุดแข็งของแนวทางนี้ไม่ใช่เพียงการจัดงาน แต่คือเครือข่ายทันตสุขภาพโรงเรียนที่ดำเนินมาตั้งแต่ปี 2553 และผูกการดูแลเข้ากับชุมชนและสถานศึกษา
โครงการดูแลนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-6 ด้วยการตรวจฟันและบริการทันตกรรมโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ณ ศูนย์สุขภาพและการเรียนรู้กลุ่มไทยออยล์เพื่อชุมชน พร้อมจัดรถรับส่งจากโรงเรียน นักเรียนที่เข้ารับบริการมีมากกว่า 5,000 คนต่อปี การจัดมหกรรมในปีนี้เป็นครั้งแรก จึงเพิ่มพื้นที่เรียนรู้ให้กับระบบบริการที่มีอยู่แล้ว ภาพรวมชี้ว่าโรงเรียนช่วยลดภาระการนัดหมายและการเดินทางได้ เมื่อมีผู้ประสานงานและช่องทางส่งต่อที่ชัดเจน แต่เด็กยังต้องเดินทางไปศูนย์บริการ จึงอาจไม่เหมาะกับทุกพื้นที่

รถทันตกรรมเคลื่อนที่แก้โจทย์ระยะทาง
สำหรับเด็กในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนที่อยู่ห่างไกล การเดินทางไปพบทันตแพทย์อาจทำให้การตรวจและรักษาล่าช้า LION Smile Express ซึ่งบริษัท ไลอ้อน (ประเทศไทย) ร่วมกับกรมอนามัยดำเนินงานเป็นปีที่ 3 ภายใต้โครงการไลอ้อน-กรมอนามัย เด็กไทยฟันดี ปีที่ 2 จึงนำรถทันตกรรมเคลื่อนที่พร้อมทีมบุคลากรไปยังโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสิงคโปร์แอร์ไลน์เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี ต่างจากการพาเด็กไปหาบริการ แนวทางนี้ย้ายบริการไปอยู่ในโรงเรียนโดยตรง
เด็กได้รับการตรวจสุขภาพช่องปาก เคลือบฟลูออไรด์ เคลือบหลุมร่องฟัน อุดฟัน และขูดหินปูน พร้อมกิจกรรมให้ความรู้และการสอนหลัก 2-2-2 คือแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที และงดอาหารหรือเครื่องดื่ม 2 ชั่วโมงหลังแปรงฟัน รถยังมีเครื่องสแกนภายในช่องปากสามมิติช่วยให้เด็กเห็นสภาพฟันและสนับสนุนการวางแผนติดตาม การใช้คลินิกทันตกรรมเคลื่อนที่จึงแก้อุปสรรคด้านระยะทางได้ตรงจุด แต่ผลระยะยาวยังขึ้นกับการรักษาต่อเนื่องและการมีทีมดูแลในพื้นที่

สองแนวทางต้องต่อกัน ไม่ใช่แข่งขันกัน
โครงการในชลบุรีแสดงคุณค่าของความร่วมมือประจำระหว่างโรงเรียน โรงพยาบาล และชุมชน ส่วนบริการเคลื่อนที่ในจันทบุรีตอบโจทย์พื้นที่ที่การเดินทางเป็นกำแพงสำคัญ ไม่มีแบบใดแทนอีกแบบได้ทั้งหมด โรงเรียนเป็นจุดเชื่อมที่ช่วยติดตามพฤติกรรมและประสานผู้ปกครอง ขณะที่รถทันตกรรมช่วยให้เด็กที่อยู่ไกลได้ตรวจและรักษาในวันที่ทีมลงพื้นที่ การออกแบบระบบดูแลสุขภาพฟันเด็กจึงควรใช้ทั้งการคัดกรอง การส่งต่อ และการกลับมาติดตาม มากกว่าพึ่งกิจกรรมครั้งเดียว
ผู้จัดโครงการ LION Smile Express ระบุว่าจะขยายแนวทางไปยังโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนในสังกัด เพื่อให้เด็กได้รับการดูแลทั่วถึงขึ้น นี่เป็นทิศทางที่ควรเดินต่อพร้อมกับการสร้างความร่วมมือประจำในโรงเรียนทั่วไป เพราะการเข้าถึงบริการคือจุดเริ่มต้น ส่วนความรู้และการติดตามคือสิ่งที่ทำให้การป้องกันเกิดผล ข้อสรุปชัดเจนคือ หากต้องการลดปัญหาฟันผุในเด็กอย่างยั่งยืน ต้องพาบริการไปหาเด็กเมื่อจำเป็น และทำให้โรงเรียนเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลทุกวัน






