จากชายแดนสู่แพลตฟอร์มดิจิทัล นิยามใหม่ของการส่งออกสินค้าไทยจีน
การส่งออกสินค้าไทยจีนในยุคใหม่ คือกระบวนการที่ผู้ประกอบการใช้โครงสร้างพื้นฐานโลจิสติกส์ ด่านศุลกากรอัจฉริยะ ระบบดิจิทัล และข้อตกลงการค้าเสรี เพื่อผลักดันสินค้าและบริการเข้าสู่ตลาดจีนด้วยต้นทุนและเวลาที่ลดลง พร้อมเชื่อมโยงการค้าชายแดนกับแพลตฟอร์มออนไลน์และเขตการค้าเสรีไห่หนานอย่างเป็นระบบ
ประเด็นสำคัญคือ เกมนี้ไม่ใช่ของรายใหญ่เท่านั้น แต่กำลังเปิดทางให้ SME ไทยตลาดจีนเข้าได้ลึกและกว้างกว่าที่เคย เมื่อหน่วยงานรัฐเริ่มขยับพร้อมกันทั้งฝั่งนโยบายและโครงสร้างพื้นฐาน กรมการค้าต่างประเทศและสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมเปิดโครงการ Business Beyond Borders เพื่อเสริมศักยภาพและพาผู้ประกอบการไปเจรจาธุรกิจในนครกว่างโจวและกรุงจาการ์ตาโดยตรง นี่คือสัญญาณชัดว่ารัฐกำลังเลือกข้างเอสเอ็มอี ไม่ปล่อยให้ต้องสู้ลำพังในสนามที่เต็มไปด้วยกฎระเบียบและคู่แข่งทุนหนา

ด่านศุลกากรอัจฉริยะ เปลี่ยนทุเรียนส่งออกจากเกมเสี่ยงเป็นเกมเร็ว
ถ้าจะพูดถึงการส่งออกผลไม้สดไปตลาดจีน ด่านโหย่วอี้กวนคือหัวใจของสมรภูมิใหม่ ด่านทางบกแห่งนี้ถูกยกระดับเป็นด่านศุลกากรอัจฉริยะ หรือ Smart Port ด้วยการใช้ระบบจัดคิวรถอัตโนมัติ เทคโนโลยี Robotic Process Automation และการตรวจสอบศัตรูพืชแบบหน้างานเชื่อมศูนย์ทางไกล เพื่อเร่งการผ่านพิธีการของสินค้าสด
ตัวเลขทุเรียนส่งออกบอกทุกอย่าง ในช่วงเดือนมกราคมถึงกันยายน มีการนำเข้าทุเรียนผ่านด่านนี้ 739,000 ตัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 19 เมื่อเทียบกับปีก่อน และมีรายงานว่าทุเรียนนำเข้าทุกสามผลในตลาดจีน จะมีหนึ่งผลผ่านด่านแห่งนี้ การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลลดเวลารอ ลดความเสี่ยงที่ผลไม้จะเสียหาย และเพิ่มความสามารถแข่งขันของผลไม้ไทยในตลาดจีนอย่างเป็นรูปธรรม เมื่อโครงการด่านอัจฉริยะจีนเวียดนามเชื่อมต่อเต็มรูปแบบ คาดว่าจะรองรับได้ถึง 2,880 ตู้คอนเทนเนอร์ต่อวัน และรถบรรทุกมากกว่า 4,000 คันต่อวันภายในเดือนตุลาคม 2570 ใครไม่เตรียมตัวใช้โครงสร้างนี้ให้เต็มที่ ก็เท่ากับยอมแพ้ตั้งแต่หน้าด่าน

การค้าเสรีไห่หนาน ประตูใหม่ที่ให้ส่วนลดต้นทุนแต่ไม่ลดการบ้าน
เขตการค้าเสรีไห่หนานไม่ใช่แค่ชื่อเก๋ๆ บนแผนที่ แต่คือจุดเปลี่ยนเชิงโครงสร้างของการค้าเสรีไห่หนานที่ผู้ประกอบการต้องอ่านเกมให้ขาด การเปิดดำเนินงานศุลกากรพิเศษของท่าเรือการค้าเสรีไห่หนานเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม ทำให้รายการสินค้านำเข้าที่ได้รับยกเว้นภาษีเพิ่มจากร้อยละ 21 เป็นร้อยละ 74 หรือราว 6,600 รายการ จากเดิมประมาณ 1,900 รายการ
จุดที่น่าสนใจคือ สินค้าที่ผลิตหรือแปรรูปในไห่หนานและมีมูลค่าเพิ่มอย่างน้อย 30 เปอร์เซ็นต์สามารถเข้าสู่จีนแผ่นดินใหญ่โดยได้รับยกเว้นภาษีนำเข้า ซึ่งช่วยลดต้นทุนและเพิ่มความสามารถแข่งขันของธุรกิจต่างชาติที่ต้องการเข้าถึงตลาดจีน สำหรับ SME ไทยตลาดจีน ไห่หนานจึงเป็นทั้งตลาดใหม่และสปริงบอร์ดไปสู่ผู้บริโภคกว่า 1,400 ล้านคน แต่โอกาสนี้มาพร้อมการบ้านเรื่องกฎระเบียบและทรัพย์สินทางปัญญา เพราะในตลาดจีนมีสินค้าลอกเลียนแบบและแอบอ้างแหล่งกำเนิดอยู่แล้ว ผู้ประกอบการที่ไม่จดทะเบียนเครื่องหมายการค้า หรือไม่เข้าใจระบบ GI และสิทธิในแบรนด์ของตัวเอง กำลังเดินเข้าเขตการค้าเสรีด้วยมือเปล่า

เมื่อคู่แข่งปลูกทุเรียนเอง กลยุทธ์ SME ต้องเกินกว่าขายของถูก
ความเสี่ยงใหญ่ของทุเรียนส่งออกวันนี้ไม่ใช่แค่โลจิสติกส์ แต่คือการที่ตลาดปลายทางเริ่มปลูกเอง จีนกำลังเร่งพัฒนาการปลูกทุเรียนเชิงพาณิชย์ทั้งในยูนนานและไห่หนาน โดยไห่หนานมีพื้นที่ปลูกมากกว่า 58,000 หมู่ และเริ่มมีผลผลิตออกสู่ตลาดแล้ว แม้ปริมาณผลผลิตรวมยังไม่ถึง 10,000 ตัน หรือไม่ถึง 0.1 เปอร์เซ็นต์ของการบริโภคทั้งประเทศ แต่ทิศทางนี้ชัดเจนว่าตลาดกำลังลดการพึ่งพาทุเรียนไทย
ในปีหนึ่ง จีนมีการนำเข้าทุเรียนสดจากทั่วโลกประมาณ 1.86 ล้านตัน และมากกว่า 920,000 ตันมาจากไทย ตัวเลขนี้คือทั้งโอกาสและความเสี่ยง เพราะเมื่อจีนปลูกเองมากขึ้น และเวียดนามเร่งแย่งส่วนแบ่งตลาด การแข่งกันลดราคาจะทำให้เกษตรกรและผู้ส่งออกไทยเจ็บก่อนใคร กลยุทธ์ที่ยังคิดแค่ขายผลสดราคาถูกจึงไม่พออีกต่อไป เอสเอ็มอีต้องขยับไปสู่การสร้างแบรนด์ แปรรูป เพิ่มมูลค่า และใช้ช่องทางใหม่อย่างเขตการค้าเสรีไห่หนานและด่านศุลกากรอัจฉริยะให้กลายเป็นข้อได้เปรียบ ไม่ใช่แค่ทางผ่านของสินค้าดิบ

จากโครงการ Business Beyond Borders สู่แผนรุกตลาดจีนที่เอสเอ็มอีต้องเขียนเอง
โครงการ Business Beyond Borders ไม่ได้เป็นเพียงทริปดูงาน แต่คือการส่งสัญญาณว่ารัฐต้องการให้ SME ไทยตลาดจีนกลายเป็นผู้เล่นหลัก กรมการค้าต่างประเทศร่วมกับสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมจัดอบรมผู้ประกอบการ 60 ราย ก่อนคัดเลือก 20 รายไปเจรจาธุรกิจที่นครกว่างโจว และอีก 20 รายไปกรุงจาการ์ตา ท่ามกลางบริบทการค้าโลกที่เปลี่ยนเร็วจากความขัดแย้ง ภูมิรัฐศาสตร์ และมาตรการทางการค้าของประเทศคู่ค้า การมีรัฐเป็นคนเปิดประตูให้จึงสำคัญกว่าที่เคย
แต่การสนับสนุนจากรัฐจะมีความหมายก็ต่อเมื่อผู้ประกอบการใช้มันเป็นฐานเขียนแผนของตัวเอง ไม่ใช่รอให้หน่วยงานทำทุกอย่างให้ การเข้าใจเส้นทางส่งออกสินค้าไทยจีนผ่านด่านศุลกากรอัจฉริยะ การใช้สิทธิในเขตการค้าเสรีไห่หนาน และการปกป้องทรัพย์สินทางปัญญา ต้องกลายเป็นทักษะพื้นฐานของเอสเอ็มอี ไม่ใช่เรื่องของที่ปรึกษาเท่านั้น บทสรุปคือ ใครอ่านเกมโครงสร้างใหม่ได้ก่อนและลงมือเร็วกว่า จะเป็นคนกำหนดราคาค่าแรงของตัวเองในห่วงโซ่การค้าโลก ส่วนใครยังคิดว่าตลาดจีนคือแค่การหาพ่อค้าคนกลางเพิ่ม ก็อาจต้องเตรียมรับบทผู้ตามในตลาดที่ไม่รอใคร







