อีกไม่นาน คืนวันเพ็ญเดือนสิบสองจะเวียนมาถึงอีกครั้ง วันลอยกระทงปีนี้ตรงกับวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน 2569 และหากสังเกตริมน้ำในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา คุณจะเห็นว่าเทรนด์ "กระทงรักษ์โลก" ไม่ใช่แค่กระแส แต่เห็นผลจริงแล้ว จากกระทงกว่าห้าแสนใบที่เก็บได้จากแหล่งน้ำในกรุงเทพฯ เมื่อปี 2567 มากกว่า 98% เป็นวัสดุธรรมชาติ ส่วนกระทงโฟมลดลงเหลือไม่ถึง 2% ตัวเลขนี้บอกเราว่าคนไทยส่วนใหญ่เลือกลอยกระทงแบบใส่ใจสายน้ำกันแล้วจริง ๆ
ข่าวดีก็คือ กระทงรักษ์โลกที่ดีที่สุดไม่ใช่ของที่ต้องไปตามหาที่ไหนไกล แต่คือกระทงแบบดั้งเดิมที่คุณทำเองได้ที่บ้าน ด้วยต้นกล้วย ใบตอง และดอกไม้สด ทั้งย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ ทั้งเป็นกิจกรรมสนุก ๆ ที่ชวนเด็ก ๆ หรือทั้งครอบครัวมาลงมือด้วยกันได้ บทความนี้จะพาคุณทำกระทงรักษ์โลกทีละขั้นตอน ตั้งแต่เตรียมวัสดุจนถึงเคล็ดลับการลอยให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมที่สุด
รู้จักส่วนประกอบของกระทงแบบดั้งเดิมกันก่อน
ก่อนลงมือ มาดูกันว่ากระทงแบบดั้งเดิมมีอะไรบ้าง และแต่ละอย่างมีความหมายอย่างไร
- ฐานต้นกล้วยหั่นเป็นแว่น — ลอยน้ำได้เองตามธรรมชาติ และย่อยสลายได้ทั้งชิ้น จึงเป็นหัวใจของกระทงรักษ์โลกมาตั้งแต่ดั้งเดิม
- ใบตองพับ — นำมาพับเป็นกลีบอย่างประณีตประดับรอบฐาน ให้กระทงเป็นทรงดอกบัวงดงาม
- ดอกไม้สด — ที่นิยมคือดอกดาวเรือง กล้วยไม้ และดอกบัว
- เทียนหนึ่งเล่มกับธูปสามดอก — ปักไว้ด้านบน และจุดก่อนปล่อยกระทงลงน้ำ
- เหรียญเล็ก ๆ — หลายคนใส่ลงไปเป็นเครื่องสักการะ
การลอยกระทงในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสองคือการขอบคุณและขอขมาพระแม่คงคา พร้อมปล่อยเรื่องร้าย ๆ ของปีที่ผ่านมาให้ลอยไปกับสายน้ำ บางคนยังตัดเส้นผมหรือเล็บใส่ลงในกระทงด้วย เป็นสัญลักษณ์ของการตัดทิ้งเคราะห์ร้ายและตัวตนเก่าให้ลอยหายไปพร้อมกับกระทง
เช็กลิสต์วัสดุ: ซื้อชุดสำเร็จหรือซื้อแยกดี
วัสดุทั้งหมดหาซื้อได้ตามตลาดสดช่วงใกล้วันงาน หรือสั่งออนไลน์ล่วงหน้าให้สบายใจกว่า สิ่งที่คุณต้องเตรียมมีดังนี้
- ต้นกล้วย 1 ท่อน (สำหรับหั่นเป็นฐาน) หรือฐานกระทงสำเร็จรูปจากวัสดุธรรมชาติ
- ใบตองสด 1–2 มัด เลือกใบที่เขียวเงา ไม่ฉีกขาด
- ดอกไม้สดตามชอบ เช่น ดอกดาวเรือง กล้วยไม้ ดอกบัว
- เทียน 1 เล่ม และธูป 3 ดอก
- เหรียญเล็ก ๆ 1 เหรียญ
- กรรไกร มีด และไม้กลัดหรือไม้จิ้มฟันสำหรับกลัดใบตอง
ถ้ามีเวลา การเตรียมวัสดุเองทุกชิ้นคือเสน่ห์ของการทำกระทง แต่ถ้าเวลาไม่เอื้อ ของบางอย่างก็สั่งออนไลน์ล่วงหน้าได้เลย ด้านล่างนี้คือของที่เราคัดมาให้ทีละรายการ พร้อมบอกว่าแต่ละชิ้นทำหน้าที่อะไรในกระทงของคุณ
ฐานกระทงใบตองแห้งสำเร็จรูป — ทางลัดของคนไม่มีต้นกล้วย
ถ้าหาต้นกล้วยไม่ได้ ฐานกระทงจากใบตองแห้งอัดขึ้นรูปคือคำตอบที่ใกล้เคียงของดั้งเดิมที่สุด ตัวฐานและกลีบขึ้นรูปมาให้แล้ว เหลือแค่ประดับดอกไม้ ปักเทียนธูปก็เสร็จ ย่อยสลายได้ตามธรรมชาติทั้งใบ แถมชุดเดียวมีให้เลือกถึง 3 ขนาด แบ่งกันทำได้ทั้งบ้าน ราคาประมาณ ฿90 — ดูรายละเอียดสินค้า
ดอกไม้สด — ของที่ต้องซื้อเช้าวันงาน
ดอกไม้สดไม่แนะนำให้สั่งออนไลน์ล่วงหน้า เพราะความสดคือหัวใจ ให้แวะตลาดดอกไม้ใกล้บ้านตั้งแต่เช้าวันลอยกระทง เลือกดอกดาวเรืองสีเหลืองสะพรั่งกับดอกบัวสักสองสามดอก เท่านี้กระทงของคุณก็สวยแบบธรรมชาติล้วนโดยไม่ต้องพึ่งของตกแต่งที่ย่อยสลายไม่ได้เลย
เมล็ดพันธุ์ดอกดาวเรือง — โปรเจกต์สนุกของคนวางแผนล่วงหน้า
เกร็ดสนุกที่หลายคนไม่รู้: ดาวเรืองใช้เวลาจากเมล็ดถึงดอกบานราว 60–70 วัน แปลว่าถ้าหยอดเมล็ดช่วงกลางเดือนกันยายนนี้ ดอกจะบานรับวันที่ 24 พฤศจิกายนพอดีเป๊ะ ได้ดอกดาวเรืองปลูกเองประดับกระทง เด็ก ๆ ได้เฝ้าดูต้นไม้โตตลอดสองเดือน เป็นการนับถอยหลังสู่วันลอยกระทงที่รักษ์โลกที่สุดแล้ว ราคาประมาณ ฿9 — ดูรายละเอียดสินค้า
ธูปหอมนพมาศ — สามดอกบนกระทง
ธูปสามดอกคือส่วนประกอบที่ขาดไม่ได้ของกระทงตามประเพณี ธูปหอมนพมาศแบบยาว 28 เซนติเมตรนี้ทำจากกลิ่นไม้ธรรมชาติ ปักบนกระทงแล้วได้ทรงสวย จุดติดง่ายริมน้ำ หนึ่งห่อ 300 กรัมใช้ได้ทั้งบ้านและเหลือไว้ไหว้พระต่อได้อีกนาน ราคาประมาณ ฿85 — ดูรายละเอียดสินค้า
เทียนไม่มีน้ำตาเทียน — แสงกลางกระทง
เทียนหนึ่งเล่มกลางกระทงคือหัวใจของพิธี เทียนแบบไม่มีน้ำตาเทียนช่วยให้เปลวไฟนิ่ง ไม่หยดเลอะดอกไม้ที่อุตส่าห์จัดมาอย่างดี และทนลมริมน้ำได้ดีกว่าเทียนทั่วไป แพ็กเดียวเผื่อจุดซ้อมก่อนวันจริงได้ด้วย ราคาประมาณ ฿30 — ดูรายละเอียดสินค้า
กรรไกรอเนกประสงค์ — คู่มือตัดใบตอง
ใบตองจะพับสวยต้องเริ่มจากรอยตัดที่คมและเรียบ กรรไกรอเนกประสงค์ด้ามจับถนัดมือเล่มนี้ตัดใบตองได้เนียนไม่ช้ำขอบ มีปลอกเก็บปลอดภัยเมื่อทำกิจกรรมกับเด็ก ๆ และหลังเทศกาลก็เอาไปใช้ต่อในครัวได้เลย ราคาประมาณ ฿60 — ดูรายละเอียดสินค้า
เคล็ดลับเล็ก ๆ คือ ชุดทำกระทง ชุดไทย และอุปกรณ์ถ่ายรูปมักลดราคาแรงที่สุดในช่วงแคมเปญ 11.11 ซึ่งมาก่อนวันงานราวสองสัปดาห์ สั่งแต่เนิ่น ๆ เพื่อให้ของถึงมือก่อนวันที่ 24 พฤศจิกายนแน่นอน
ลงมือทำกระทงรักษ์โลกทีละขั้นตอน
พร้อมแล้วก็มาเริ่มกันเลย ขั้นตอนทั้งหมดใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง และทุกวัสดุย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ
ขั้นตอนที่ 1: เตรียมฐานต้นกล้วย
หั่นต้นกล้วยตามขวางเป็นแว่นหนาพอประมาณ (ราว 4–5 เซนติเมตร) ให้ได้ฐานกลมที่วางบนพื้นแล้วไม่เอียง ฐานต้นกล้วยลอยน้ำได้เองโดยไม่ต้องเสริมอะไรเลย นี่คือข้อดีที่ทำให้กระทงแบบดั้งเดิมเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมโดยธรรมชาติ ถ้าหั่นแล้วหน้าตัดไม่เรียบ ใช้มีดเล็มให้เสมอกัน
ขั้นตอนที่ 2: ตัดและพับใบตอง
เช็ดใบตองให้สะอาด แล้วใช้กรรไกรตัดเป็นชิ้นสี่เหลี่ยมขนาดใกล้เคียงกัน จากนั้นพับแต่ละชิ้นเป็นกลีบแหลม แบบที่นิยมคือการพับครึ่งแล้วทบมุมทั้งสองข้างเข้าหากันให้เป็นทรงกรวยเล็ก ๆ พับเตรียมไว้หลาย ๆ กลีบ ยิ่งกลีบเยอะ กระทงยิ่งแน่นและสวย ขั้นตอนนี้ใช้เวลามากที่สุดแต่ก็เพลินที่สุด เหมาะกับการแบ่งงานกันพับทั้งบ้าน
ขั้นตอนที่ 3: ห่อฐานและติดกลีบใบตอง
ตัดใบตองอีกแผ่นมาห่อรอบฐานต้นกล้วยทั้งด้านบนและด้านข้างให้เรียบร้อย กลัดด้วยไม้กลัดให้แน่น จากนั้นนำกลีบใบตองที่พับไว้มาติดเรียงรอบขอบฐานทีละกลีบให้ปลายแหลมชี้ขึ้น เรียงซ้อนกันไปจนรอบวง จะได้กระทงทรงดอกบัวตามแบบดั้งเดิม
ขั้นตอนที่ 4: ประดับดอกไม้ให้สวยสะพรั่ง
ถึงเวลาแต่งหน้ากระทงแล้ว วางดอกดาวเรืองเรียงรอบขอบ แซมด้วยกล้วยไม้และดอกบัวตรงกลางตามใจชอบ ใช้ไม้กลัดช่วยตรึงดอกไม้ให้อยู่ทรง เลือกใช้ดอกไม้สดล้วน ๆ และหลีกเลี่ยงการติดวัสดุตกแต่งที่ย่อยสลายไม่ได้ เช่น พลาสติก ริบบิ้น หรือหมุดโลหะจำนวนมาก เพื่อให้กระทงของคุณรักษ์โลกได้จริงทั้งใบ
ขั้นตอนที่ 5: ปักเทียน ธูป และใส่เหรียญ
ปักเทียนหนึ่งเล่มไว้กลางกระทง แล้วปักธูปสามดอกไว้รอบ ๆ อย่าเพิ่งจุดตอนนี้ ให้จุดก่อนปล่อยกระทงลงน้ำที่ริมน้ำเลย จากนั้นใส่เหรียญเล็ก ๆ ลงไปเป็นเครื่องสักการะ ใครอยากทำตามความเชื่อดั้งเดิมจะตัดเส้นผมหรือเล็บใส่ลงไปด้วยก็ได้ เป็นสัญลักษณ์ของการปล่อยเรื่องร้าย ๆ ให้ลอยไปกับสายน้ำ เพียงเท่านี้กระทงรักษ์โลกฝีมือคุณก็เสร็จสมบูรณ์
ลอยอย่างไรให้รักษ์โลกจริง ๆ
ทำกระทงจากวัสดุธรรมชาติแล้ว ยังมีอีกไม่กี่ข้อที่ช่วยให้คืนลอยกระทงของคุณเป็นมิตรต่อสายน้ำยิ่งขึ้น
- งดกระทงโฟมเด็ดขาด — กรุงเทพฯ ห้ามใช้กระทงโฟมในพื้นที่จัดงานของ กทม. แล้ว กระทงต้นกล้วย ใบตอง และดอกไม้ของคุณคือคำตอบที่ถูกต้องอยู่แล้ว
- กระทงขนมปังไม่เหมาะกับทุกที่ — แม้กำลังเป็นที่นิยม แต่ไม่แนะนำให้ลอยในสระปิดของสวนสาธารณะ เพราะขนมปังเปื่อยจะทำให้น้ำเน่าเสีย
- หนึ่งครอบครัว หนึ่งกระทง — กทม. รณรงค์ให้ทั้งครอบครัวหรือกลุ่มเพื่อนแชร์กระทงใบเดียวกัน ลดจำนวนกระทงในแหล่งน้ำได้มหาศาล แถมการลอยด้วยกันก็อบอุ่นกว่าด้วย
- ไม่สะดวกไปริมน้ำ ลอยออนไลน์ก็ได้ — กทม. มีแพลตฟอร์มลอยกระทงออนไลน์อย่างเป็นทางการ ให้คุณลอยกระทงเสมือนได้แบบไร้ขยะเลยแม้แต่ชิ้นเดียว
ส่วนสถานที่ลอย ไม่จำเป็นต้องไปแม่น้ำสายใหญ่ บ่อน้ำ คลอง หรือสระในหมู่บ้านก็ลอยได้ เฉพาะในกรุงเทพฯ ปี 2568 กทม. เปิดสวนสาธารณะให้ลอยกระทงถึง 33 แห่งในคืนเดียว แนะนำให้ไปถึงก่อนพระอาทิตย์ตก เพราะชั่วโมงแรกหลังฟ้ามืดคือช่วงที่ริมน้ำทุกแห่งแน่นที่สุดของปี
เมื่อถึงริมน้ำแล้ว จุดเทียนและธูปบนกระทงให้เรียบร้อย ตั้งจิตขอบคุณและขอขมาพระแม่คงคา แล้วค่อย ๆ วางกระทงลงบนผิวน้ำเบา ๆ ให้ลอยออกไปตามสายน้ำ กระทงต้นกล้วยของคุณจะค่อย ๆ ย่อยสลายกลับคืนสู่ธรรมชาติ ต่างจากกระทงโฟมที่ต้องใช้แรงงานเก็บและกลายเป็นขยะตกค้าง นี่คือเหตุผลที่การลงมือทำกระทงรักษ์โลกด้วยตัวเองสักหนึ่งชั่วโมง มีความหมายกับสายน้ำมากกว่าที่คิด
คำถามที่พบบ่อย
วันลอยกระทง 2569 ตรงกับวันไหน
วันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน 2569 ตรงกับคืนวันเพ็ญเดือนสิบสองตามปฏิทินจันทรคติไทย และไม่ใช่วันหยุดราชการ งานฉลองจึงเริ่มหลังพระอาทิตย์ตกไปจนถึงราวเที่ยงคืน
กระทงขนมปังถือเป็นกระทงรักษ์โลกไหม
ต้องเลือกที่ลอยให้ถูก กระทงขนมปังเหมาะกับแหล่งน้ำเปิดที่มีปลาช่วยกิน แต่ไม่แนะนำให้ลอยในสระปิดของสวนสาธารณะ เพราะขนมปังที่เปื่อยยุ่ยจะทำให้น้ำเน่าเสีย ถ้าไม่แน่ใจ กระทงต้นกล้วยกับใบตองคือตัวเลือกที่ปลอดภัยที่สุด
ไม่มีเวลาทำเอง ซื้อชุดทำกระทงช่วงไหนคุ้มที่สุด
ชุดทำกระทงและไอเทมรับเทศกาลอย่างชุดไทยมักลดราคาแรงที่สุดช่วงแคมเปญ 11.11 ซึ่งมาก่อนวันลอยกระทงราวสองสัปดาห์ แนะนำให้สั่งแต่เนิ่น ๆ เพื่อให้ของถึงก่อนวันที่ 24 พฤศจิกายน
ไม่อยากลอยกระทงลงน้ำจริง มีทางเลือกอื่นไหม
มี คุณสามารถลอยกระทงดิจิทัลผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์อย่างเป็นทางการของ กทม. ได้ ร่วมประเพณีได้เหมือนกันโดยไม่สร้างขยะลงแหล่งน้ำเลย หรือจะใช้วิธีหนึ่งครอบครัวหนึ่งกระทง แชร์กระทงใบเดียวกับคนที่คุณรักก็ได้เช่นกัน
