ของสะสมอนิเมะคืออะไร และทำไมถึงกลายเป็นเหมืองทองใหม่
ของสะสมอนิเมะหมายถึงฟิล์มต้นฉบับ ภาพสเก็ตช์ ตัวโมเดล โปสเตอร์ และสินค้าเก่าแก่ที่เกี่ยวข้องกับอนิเมะและมังงะ ตั้งแต่งานศิลปะดั้งเดิมไปจนถึงเมอร์ชันไดซ์ยุคแรก ของเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อใช้ในการผลิตหรือโปรโมตผลงาน และเมื่อเวลาผ่านไปจึงกลายเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของวัฒนธรรมภาพญี่ปุ่น พร้อมทั้งสะท้อนอารมณ์ความทรงจำของแฟนที่เติบโตมากับผลงานเหล่านั้น ทำให้มีมูลค่าทั้งเชิงอารมณ์และเชิงการลงทุนในตลาดประมูลระดับโลก ความจริงที่ว่าเวทีประมูลรายใหญ่จัดงานประมูลอนิเมะและมังงะโดยเฉพาะเป็นสัญญาณชัดเจนว่าตลาดของสะสมแบบนี้ไม่ได้เป็นงานเล่นของแฟนสายเฉพาะอีกต่อไป บริษัทประมูลชั้นนำแห่งหนึ่งจัดการประมูลชื่อ Anime Starts Here และทำยอดขายรวมสูงกว่าประเมินขั้นต่ำหลายเท่า นี่ไม่ใช่เพียงปรากฏการณ์ชั่วครั้ง แต่คือการประกาศว่าของสะสมอนิเมะกำลังเลื่อนชั้นขึ้นไปอยู่เคียงข้างงานศิลปะร่วมสมัยและงานคลาสสิกในสายตานักสะสมกระเป๋าหนักทั่วโลก เมื่อบ้านประมูลรับรองสถานะของเมอร์ชันไดซ์เก่าแก่เหล่านี้เท่ากับว่า Dragon Ball memorabilia และ Pokémon rare items ไม่ใช่แค่ของเล่นหรือโปสเตอร์ติดผนัง แต่กลายเป็นสินทรัพย์ทางวัฒนธรรมที่ซื้อขายในระดับเดียวกับงานศิลปะชั้นสูง anime collectibles auction จึงแปรสภาพเป็นเวทีที่ทั้งแฟนยุค 90 และนักลงทุนรุ่นใหม่แย่งชิงกันอย่างดุเดือด และนั่นคือสัญญาณว่าตลาดนี้เพิ่งเริ่มต้นเท่านั้น
จากประมูลครั้งแรกสู่คลื่นลูกใหม่: ตัวเลขที่สะท้อนพลังตลาด
สิ่งที่ทำให้ตลาดประมูลของสะสมอนิเมะถูกจับตาไม่ใช่แค่ความเท่ของชิ้นงาน แต่คือแรงสะเทือนด้านตัวเลข การประมูล Anime Starts Here ซึ่งเป็นครั้งแรกที่อุทิศให้อนิเมะและมังงะทำยอดขายรวมสูงกว่าประเมินขั้นต่ำหลายเท่าและมีอัตราขายสำเร็จถึงร้อยละสูงมากในวงการ ข้อมูลเช่นนี้บอกเราอย่างตรงไปตรงมาว่าความต้องการของนักสะสมสูงกว่าที่ผู้เชี่ยวชาญประเมินไว้มาก ผลงานแต่ละชิ้นก็ตอกย้ำกระแสนี้ ภาพ Wolf and Armor ของศิลปินงานโลหะรุ่นใหม่ถูกประมูลได้ในราคาสูงกว่าราคาตั้งต่ำสุดหลายสิบเท่า สร้างสถิติใหม่ในสายศิลปะโลหะร่วมสมัย ขณะที่ภาพสเก็ตช์ Pretty Guardian Sailor Moon โดย Ito Ikuko ก็ถูกแย่งชิงจนราคาทะยานขึ้นเหนือการประเมินหลายเท่าตัว นี่คือกรณีศึกษาว่าตลาด manga collectibles market กำลังเปิดพื้นที่ให้ทั้งงานต้นฉบับและของสะสมจากแฟรนไชส์ดังวิ่งแข่งกันบนเวทีเดียวกัน เมื่อมองภาพรวม anime collectibles auction รอบถัดไปจึงไม่ใช่แค่กิจกรรมต่อเนื่อง แต่คือการทดสอบระดับความร้อนแรงของตลาด นักสะสมที่เคยพลาดในรอบแรกย่อมพร้อมกลับเข้ามาเสนอราคา ส่วนผู้เล่นรายใหม่ก็เห็นแล้วว่าตลาดนี้ไม่ได้เป็นแค่กระแสแฟนด้อม แต่เป็นสมรภูมิที่ตัวเลขสามารถทำลายสถิติซ้ำแล้วซ้ำอีก
จาก Dragon Ball และ Pokémon สู่ Sailor Moon และ Studio Ghibli
สิ่งที่น่าสนใจคือ ตลาดของสะสมอนิเมะไม่ได้ยึดติดอยู่กับแฟรนไชส์เดียว แต่กระจายครอบคลุมทั้งจักรวาลวัฒนธรรมป๊อปญี่ปุ่น Dragon Ball memorabilia กลายเป็นดาราในห้องประมูลผ่านฟิล์มแอนิเมชั่นต้นฉบับจาก Dragon Ball Z: Fusion Reborn ที่ถูกประเมินให้อยู่ในระดับชิ้นงานสำคัญของคอลเล็กชัน แผ่นเซลส์จาก Dragon Ball Z ก็ถูกจัดวางร่วมกับงานคลาสสิกอื่นๆ แสดงให้เห็นว่าของที่เคยเป็นเพียงเฟรมหนึ่งในกระบวนการผลิต ตอนนี้มีคุณค่าในฐานะวัตถุประวัติศาสตร์ของอนิเมะยุคทอง ในอีกฝั่ง Pokémon rare items ก็โดดเด่นไม่แพ้กัน ทั้งฟิล์มต้นฉบับจากซีรีส์และการ์ดสะสมที่เคยสร้างสถิติสะท้านวงการ สำหรับนักสะสมรุ่นใหม่ การ์ด Pikachu หรือฟิล์มฉากไอคอนิกไม่ได้เป็นแค่ของน่ารัก แต่คือสัญลักษณ์ของวัยเด็กและตัวตน ที่พร้อมให้พวกเขาจ่ายเงินระดับสูงเพื่อครอบครอง นอกเหนือจากสองชื่อใหญ่ ตลาดยังขยายไปสู่ Sailor Moon ผลงานของ Studio Ghibli รวมถึงงานจากผู้สร้างระดับตำนานอย่าง Osamu Tezuka ผู้ถูกขนานนามว่าเป็นบิดาแห่งมังงะ การที่แฟรนไชส์เหล่านี้ถูกนำมารวมกันบนเวทีเดียว สะท้อนว่าตลาดไม่ได้มองอนิเมะแบบแยกส่วน แต่เห็นเป็นโครงข่ายวัฒนธรรมเดียวกันที่เชื่อมโยงยุคสมัยตั้งแต่ Astro Boy จนถึงผลงานร่วมสมัย
ทำไมคนรุ่นใหม่ยอมจ่ายแพงเพื่อเมอร์ชันไดซ์เก่า
คำอธิบายที่ง่ายไปสำหรับการที่คนแห่ซื้อของสะสมอนิเมะด้วยราคาสูงคือคำว่าความคิดถึง แต่นั่นเป็นเพียงชั้นผิว ใต้ความทรงจำมีตรรกะทางเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ส่วนบุคคลซ่อนอยู่ ข้อมูลจากการประมูล Anime Starts Here ระบุว่ากว่า 36 เปอร์เซ็นต์ของผู้เข้าร่วมเป็นลูกค้าใหม่ และ 35 เปอร์เซ็นต์ของผู้ซื้อคือกลุ่มมิลเลนเนียลและเจนซี ตัวเลขนี้บอกชัดว่าตลาดไม่พึ่งพาเฉพาะแฟนรุ่นเก่า แต่กำลังถูกขับเคลื่อนโดยคนรุ่นดิจิทัลที่เติบโตมากับอนิเมะบนหน้าจอสตรีมมิ่ง ในยุคที่คนรุ่นใหม่มองหาสินทรัพย์ทางเลือกนอกเหนือจากหุ้นและคริปโท anime memorabilia จึงตอบโจทย์สองด้านในชิ้นเดียว ด้านแรกคือความสุขจากการครอบครองสิ่งที่ยืนยันรสนิยมและตัวตน ด้านที่สองคือศักยภาพการเพิ่มมูลค่าในอนาคต พฤติกรรมนี้สอดคล้องกับผลสำรวจที่ชี้ว่ากลุ่ม Gen Z และ Millennials ให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมสมัยนิยมและคุณค่าแห่งความทรงจำมากกว่าคนรุ่นก่อน เมื่อรวมเข้ากับการเติบโตของผู้ชมอนิเมะทั่วโลกที่เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในช่วงไม่กี่ปีตามข้อมูลบริษัทวิเคราะห์ด้านบันเทิงในโตเกียว เราจึงเห็นภาพว่า manga collectibles market ไม่ใช่แค่ตลาดของคนสะสมเล่น แต่เป็นการเคลื่อนย้ายทุนและอารมณ์ไปสู่สินทรัพย์ที่มีหน้าตาเป็นฟิล์มเซลส์และการ์ดเกม
ทิศทางต่อไปของตลาดของสะสมอนิเมะ และมุมมองต่อการลงทุนเชิงวัฒนธรรม
เมื่อบ้านประมูลรายใหญ่หลายแห่งเริ่มเข้ามาจับตลาดอนิเมะและมังงะ การแข่งขันใน anime collectibles auction ย่อมดุเดือดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คู่แข่งรายสำคัญเคยจัดประมูลผลงานจาก Studio Ghibli และซีรีส์ Pokémon ไปแล้ว ขณะที่การประมูลครั้งที่สองของคอลเล็กชันอนิเมะจะมีการจัดแสดงผลงานในนิวยอร์กก่อนเข้าสู่รอบประมูลออนไลน์ตามกำหนด นี่แปลว่าเวทีประมูลกำลังแปลงตัวเองเป็นโชว์รูมของวัฒนธรรมป๊อปญี่ปุ่นอย่างเต็มรูปแบบ ในมุมของผู้ลงทุน การมองของสะสมอนิเมะเป็นเหมือนหุ้นตัวหนึ่งอาจดูเสี่ยง แต่ก็สอดคล้องกับแนวโน้มที่คนรุ่นใหม่เปิดพอร์ตให้กับสินทรัพย์ที่สะท้อนตัวตนมากขึ้น คนที่ซื้อ Dragon Ball memorabilia หรือ Pokémon rare items ไม่ได้แค่หวังเก็งกำไร แต่ยังซื้อความหมายส่วนตัวที่ผูกกับวัยเด็กและชุมชนแฟนด้อมทั่วโลก ซึ่งเป็นคุณค่าที่ตราสารทางการเงินแบบเดิมไม่สามารถให้ได้ อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนมองว่าการเข้าตลาดนี้ควรเริ่มจากความเข้าใจในมิติทางวัฒนธรรมมากกว่าคิดเพียงเรื่องราคา vintage anime merchandise อย่างโปสเตอร์หนังคลาสสิก โมเดลอุลตร้าแมน หรือฟิล์มเซลส์จาก Totoro และ Akira ล้วนเป็นชิ้นส่วนของประวัติศาสตร์ ที่ควรถูกเคารพในฐานะงานศิลปะก่อนจะถูกมองเป็นตัวเลขบนใบเสร็จ หากเรายอมรับว่าการลงทุนกับวัฒนธรรมคือการลงทุนกับเรื่องเล่าที่หล่อหลอมสังคม การที่ของสะสมอนิเมะทำลายสถิติในห้องประมูลก็เป็นสัญญาณว่าคนรุ่นใหม่พร้อมอุดหนุนเรื่องเล่าที่พวกเขาเติบโตมาด้วยเงินของตนเอง
