ความรู้ของคนใกล้ตัวอาจเปลี่ยนผลลัพธ์
โครงการ Stroke Hero คือโครงการให้ความรู้และฝึกทักษะรับมือโรคหลอดเลือดสมอง โดยใช้มาสคอตแทนอาการตามหลัก BEFAST เพื่อช่วยให้ประชาชนสังเกตเหตุฉุกเฉินและรู้ว่าควรขอความช่วยเหลืออย่างไร
จุดแข็งของโครงการนี้คือการมองคนรอบตัวผู้ป่วยเป็นกำลังสำคัญ ไม่ใช่ฝากความหวังไว้กับผู้ป่วยที่อาจพูดหรือเคลื่อนไหวลำบากในขณะเกิดเหตุ สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ ร่วมกับบริษัท เบอริงเกอร์ อินเกลไฮม์ (ไทย) จำกัด ตั้งเป้าสร้างเครือข่าย Stroke Hero ให้ได้ 1 ล้านคนทั่วประเทศ โดยเน้นสื่อสารกับวัยทำงานและนักเรียน พร้อมขยายความรู้ผ่านแกนนำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุข และบุคลากรทางการแพทย์
เหตุที่ต้องเร่งสร้างความรู้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ในปี 2568 มีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสะสมมากกว่า 1.2 ล้านคน และปัญหาสำคัญคือผู้ป่วยจำนวนหนึ่งรอดูอาการจนพลาดช่วงเวลาที่เหมาะสมต่อการรักษา การให้คนใกล้ชิดจำสัญญาณโรคหลอดเลือดสมองได้จึงเป็นทักษะพื้นฐานที่ควรมี ไม่ใช่ความรู้เฉพาะของบุคลากรทางการแพทย์

จำอาการสโตรก BEFAST ให้ครบ
อาการสโตรก BEFAST ช่วยเตือนให้สังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้นฉับพลัน ตั้งแต่การทรงตัวและการมองเห็น ไปจนถึงใบหน้า แขนขา และการพูด โครงการใช้มาสคอตแทนอาการสำคัญ เพื่อให้จดจำได้ง่ายขึ้น แต่หัวใจไม่ใช่การจำชื่อการ์ตูน หากเป็นการรู้ว่าอาการเหล่านี้ต้องรีบลงมือ
- B – Balance: เสียการทรงตัวหรือเวียนศีรษะอย่างฉับพลัน
- E – Eyes: ตาพร่ามัวหรือเห็นภาพซ้อน
- F – Face: หน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก ยิ้มแล้วใบหน้าสองข้างไม่เท่ากัน
- A – Arms: แขนหรือขาอ่อนแรง ยกไม่ขึ้น โดยเฉพาะข้างใดข้างหนึ่ง
- S – Speech: พูดไม่ชัด พูดลำบาก หรือฟังแล้วสื่อสารไม่เข้าใจ
- T – Time: เมื่อพบอาการเตือน ให้รีบขอความช่วยเหลือและจำเวลาเริ่มมีอาการ
อย่ารอให้อาการครบทุกข้อ และอย่าใช้การที่ผู้ป่วยยังขยับได้หรืออาการดีขึ้นเองเป็นเหตุผลให้รอดูต่อ หากพบความผิดปกติข้อใดข้อหนึ่งอย่างฉับพลัน ควรถือเป็นเหตุให้รีบประเมินและเข้าสู่ระบบการรักษา

โทร 1669 และอย่ารอดูอาการ
เมื่อสงสัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ให้โทรฉุกเฉิน 1669 โดยเร็ว พร้อมบอกอาการและเวลาที่เริ่มผิดปกติแก่ทีมช่วยเหลือ การจดเวลาเป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินทางเลือกในการรักษาได้ ส่วนการรอจนเช้าหรือรอดูว่าอาการจะหายหรือไม่ อาจทำให้เสียโอกาสที่ไม่อาจเรียกคืน
- สังเกตว่าอาการเกิดขึ้นฉับพลันหรือไม่ และเข้าข่ายสัญญาณใดตามหลัก BEFAST
- โทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน ไม่ปล่อยให้ผู้ป่วยเดินทางเอง
- จดจำหรือบันทึกเวลาเริ่มมีอาการ รวมถึงลำดับอาการที่พบ เพื่อแจ้งทีมแพทย์
- แม้อาการจะทุเลาลง ก็ยังขอรับการประเมินโดยเร็ว
การให้ความรู้และฝึกผ่านสถานการณ์จำลองของโครงการช่วยให้ผู้เข้าร่วมได้คิดล่วงหน้าว่าจะทำอะไรเมื่อเกิดเหตุจริง อย่างไรก็ดี หลักสำคัญที่ทุกคนทำได้ทันทีคือสังเกตอาการ ไม่ชะลอการขอความช่วยเหลือ และส่งข้อมูลเวลาเริ่มอาการให้ทีมแพทย์

Stroke Hero ควรเป็นทักษะของทุกบ้าน
การสร้าง Stroke Hero 1 ล้านคนจะมีความหมายเมื่อความรู้ไปถึงคนที่อยู่กับผู้ป่วยจริง ทั้งสมาชิกครอบครัว เพื่อนร่วมงาน ครู และนักเรียน เป้าหมายนี้จึงไม่ควรวัดแค่จำนวนผู้ผ่านการอบรม แต่ควรวัดจากความพร้อมที่จะสังเกตสัญญาณและโทรขอความช่วยเหลือโดยไม่ลังเล
โรคหลอดเลือดสมองเป็นภาวะฉุกเฉินที่เวลาเกี่ยวข้องกับโอกาสรักษา การจำ BEFAST และหมายเลข 1669 อาจดูเป็นความรู้เล็กน้อย แต่เมื่อเกิดเหตุ คนใกล้ตัวที่ตัดสินใจได้เร็วอาจช่วยให้ผู้ป่วยถึงมือแพทย์ได้ทันกว่าเดิม ข้อสรุปที่ควรจำจึงชัดเจน: อย่ารอดูอาการ หากพบสัญญาณเตือนฉับพลัน ให้โทร 1669 และบอกเวลาเริ่มอาการ







