แกะกล่องมือถือใหม่ ระวังแอปแถมดูดข้อมูลตั้งแต่ยังไม่ทันใช้

แอปพลิเคชันที่ติดตั้งมาก่อนคืออะไร และทำไมถึงน่ากลัวกว่าที่คิด

แอปพลิเคชันที่ติดตั้งมาก่อน คือซอฟต์แวร์ทุกชนิดที่ผู้ผลิตสมาร์ทโฟนติดตั้งมาให้ตั้งแต่โรงงาน ทั้งแอประบบ แอปบริการของแบรนด์ และแอปพันธมิตรภายนอกที่ผู้ใช้ไม่ได้เป็นคนกดติดตั้งเอง แอปเหล่านี้เริ่มทำงานทันทีเมื่อเปิดเครื่องครั้งแรก หลายตัวเชื่อมอินเทอร์เน็ต ทำงานเบื้องหลัง และอาจเก็บข้อมูลส่วนบุคคลโดยที่ผู้ใช้ไม่รู้ตัว จึงกลายเป็นต้นทางสำคัญของการรั่วไหลข้อมูลสมาร์ทโฟน และกระทบความเป็นส่วนตัวตั้งแต่นาทีแรกที่เราแกะกล่องมือถือใหม่

งานวิจัยหนึ่งพบว่าแอปพลิเคชันที่ติดตั้งมาก่อนจาก 4 แบรนด์ดังเก็บข้อมูลส่วนบุคคลหลายประเภท และย้ำว่า ความสะดวกสบายตั้งแต่เปิดเครื่อง ต้องแลกมาด้วยต้นทุนความเป็นส่วนตัวที่สูงลิบ นั่นหมายความว่าแค่เปิดเครื่อง ตั้งค่า และเชื่อมต่อเน็ต ข้อมูลของเราก็เริ่มถูกส่งออกโดยไม่ต้องลงแอปเพิ่มเลย แอพบางตัวสามารถซิงก์ข้อมูลหรือส่งข้อมูลวิเคราะห์ขณะเครื่องวางอยู่เฉยๆ ด้วยกิจกรรมเบื้องหลังที่ทำงานต่อเนื่อง แม้เราไม่ได้เปิดใช้งานอยู่ก็ตาม

ใครสูบข้อมูลหนักสุด และการรั่วไหลข้อมูลสมาร์ทโฟนเกิดขึ้นแบบไหน

เมื่อมองในเชิงแบรนด์ งานวิจัยระบุว่า Xiaomi มีแอปติดเครื่องประมาณ 61 แอป และเก็บข้อมูลเฉลี่ย 16 ประเภทต่อแอป ขณะที่ Samsung มีแอปติดเครื่องมากที่สุดถึง 88 แอป ส่วน Google มีแอปติดเครื่อง 71 แอป โดยเป็นของ Google เองทั้งหมด ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนภาพชัดว่า การรั่วไหลข้อมูลสมาร์ทโฟนไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่ซ่อนอยู่ในแพ็กเกจความสะดวกที่แบรนด์จัดมาให้ตั้งแต่แรก

แอปพันธมิตรภายนอกอย่าง Facebook และ Instagram ที่มักแถมมากับเครื่องกวาดข้อมูลไปถึง 37 จาก 38 ประเภท นั่นหมายถึงข้อมูลเกือบทุกมิติ ตั้งแต่ตำแหน่ง รายชื่อผู้ติดต่อ ไปจนถึงพฤติกรรมการใช้งาน อาจถูกเก็บไปใช้วิเคราะห์หรือโฆษณา แอปของ Google และ Google Gemini ก็ถูกระบุว่าเป็นตัวสูบข้อมูลหลัก เก็บข้อมูลถึง 29 จาก 38 ประเภท เมื่อประกอบกับการทำงานเบื้องหลัง ที่ยังซิงก์ข้อมูลขณะเครื่องไม่ได้ใช้งาน ภาพรวมคือเราอาจถูกติดตามแทบตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว

ความเป็นส่วนตัวบน Android เทียบกับ iOS ใครคุมแอปแถมได้มากกว่ากัน

ในโลกของความเป็นส่วนตัวบน Android จุดเด่นคือระบบสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูลแบบละเอียด ผู้ใช้สามารถควบคุมการเข้าถึงข้อมูลและฟีเจอร์เครื่องเป็นรายประเภท เพื่อจำกัดว่าแอปไหนแตะอะไรได้บ้าง Android ยังมี Privacy Dashboard ให้ดูว่ามีแอปใดเข้าถึงตำแหน่ง ไมโครโฟน หรือกล้องในช่วงเวลาไหน ทำให้เรามองเห็นการทำงานเบื้องหลังที่อาจเกี่ยวข้องกับการรั่วไหลข้อมูลสมาร์ทโฟน และตัดสินใจปิดหรือจำกัดสิทธิ์ได้ตรงจุด

ด้าน iOS มีระบบตรวจแอปก่อนขึ้นสโตร์และถามสิทธิ์เข้าถึงทุกครั้งเมื่อแอปต้องการใช้ข้อมูลสำคัญ รวมถึงเตือนซ้ำหากแอปขอใช้บ่อย อย่างไรก็ตาม ทั้งสองระบบต่างมีแอปพลิเคชันที่ติดตั้งมาก่อนของตนเอง และยังเปิดให้แอปทำงานเบื้องหลัง ซิงก์ข้อมูลหรือส่งข้อมูลวิเคราะห์ขณะเครื่องว่างอยู่ทั้งคู่ งานวิจัยยังพบว่าแบรนด์ที่ใช้ Android หลายเจ้ามีสัดส่วนแอปที่ลบได้อย่างปลอดภัยราว 57% แต่บางแบรนด์อย่างที่ใช้แอปของ Google ทั้งหมดกลับลบออกได้เพียง 38% เท่านั้น แปลว่าระดับการควบคุมแอปแถมยังขึ้นอยู่กับทั้งระบบปฏิบัติการและนโยบายของผู้ผลิตเครื่อง

จับผิดสิทธิ์และกิจกรรมเบื้องหลัง ลดโอกาสข้อมูลรั่วไหลก่อนเริ่มใช้งานจริง

การเข้าใจสิทธิ์แอปและกิจกรรมเบื้องหลังคืออาวุธหลักในการหยุดการรั่วไหลข้อมูลสมาร์ทโฟน ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป Android เปิดให้ควบคุมสิทธิ์ละเอียดเป็นรายประเภทข้อมูลและฟีเจอร์ ช่วยให้จำกัดการเข้าถึงกล้อง ไมโครโฟน ตำแหน่ง หรือรายชื่อได้ตรงตามความเสี่ยงของแต่ละแอป ทั้ง Android และ iOS ยังมีเครื่องมือรายงานการเข้าถึงข้อมูล เช่น Privacy Dashboard หรือ App Privacy Report เพื่อดูว่าแอปใดแอบเข้าถึงตำแหน่งหรือข้อมูลอื่นบ่อยเกินเหตุ และควรปิดหรือถอนสิทธิ์

อย่าลืมว่ากิจกรรมเบื้องหลังทำให้แอปและเกมยังซิงก์ข้อมูลหรือส่งข้อมูลวิเคราะห์ขณะเครื่องไม่ได้ใช้งาน การตรวจสอบเป็นระยะว่าอะไรทำงานอยู่เบื้องหลังจึงสำคัญ การปิดการรีเฟรชพื้นหลังสำหรับแอปที่ไม่จำเป็น ปิดการเข้าถึงตำแหน่งแบบตลอดเวลา และเลือกให้อนุญาตเฉพาะขณะใช้งานเท่านั้น เป็นวิธีลดการรั่วไหลโดยไม่ต้องลบแอปออกทั้งหมด และยังช่วยประหยัดแบตเตอรี่และดาต้าไปในตัว

เช็กลิสต์ก่อนใช้งาน: ปิดใช้งาน bloatware และป้องกันเน็ตเมื่อออกนอกบ้าน

เมื่อรู้แล้วว่าแอปพลิเคชันที่ติดตั้งมาก่อนจำนวนมากถูกลบได้เพียงบางส่วนเท่านั้น เช่น บางแบรนด์ลบได้อย่างปลอดภัยราว 57% ขณะที่แบรนด์ที่ใช้แอปของ Google ทั้งหมดลบได้แค่ 38% การปิดใช้งาน bloatware ที่ลบไม่ได้จึงเป็นทางสายกลางที่ควรทำทันทีหลังแกะกล่อง การปิดการทำงานและสิทธิ์ของแอปแถม ช่วยลดโอกาสที่มันจะทำงานเบื้องหลังและลดปริมาณข้อมูลที่ถูกส่งออก ถึงแม้แอปจะยังนอนอยู่ในเครื่องก็ตาม

ภัยเงียบไม่ได้จบที่ตัวแอป สิ่งที่เกิดบนเครือข่ายก็สำคัญไม่แพ้กัน ความเสี่ยงของการใช้ public Wi-Fi สูงกว่าที่หลายคนคิด ควรเลี่ยงล็อกอินธนาคารหรืออีเมลบนเครือข่ายเปิด ใช้ VPN เมื่ออยู่บนเครือข่ายที่เราไม่ได้ควบคุม และปิดฟังก์ชันเชื่อมต่อ Wi-Fi อัตโนมัติ เพื่อลดโอกาสที่มือถือจะไปเชื่อมต่อฮอตสปอตหลอก หากเริ่มจากการจัดการแอปแถมในเครื่องควบคู่กับปกป้องการเชื่อมต่อภายนอก คุณจะควบคุมข้อมูลตัวเองได้มากกว่าที่คิดตั้งแต่วันแรกที่แกะกล่อง