จากการใช้เครื่องมือ สู่การแก้ปัญหาจริง
ทักษะ AI คือความสามารถในการเข้าใจปัญหา เลือกเทคโนโลยีให้เหมาะสม ตรวจสอบผลลัพธ์ และรับผิดชอบต่อผลกระทบของระบบที่สร้างขึ้น ไม่ใช่เพียงรู้วิธีสั่งงานเครื่องมือให้ทำตามคำขอ การเรียนรู้เช่นนี้สำคัญขึ้นเมื่อ AI เขียนโค้ด วิเคราะห์ข้อมูล และแก้โจทย์ทางเทคนิคได้รวดเร็ว จนคำถามของคนทำงานไม่ใช่แค่ว่าจะถูกแทนที่หรือไม่ แต่คือจะปรับตัวและสร้างคุณค่าอะไรได้บ้าง
สัญญาณจากตลาดแรงงานชัดเจน: การวิเคราะห์ประกาศรับสมัครงานกว่า 912,000 ตำแหน่งจากเว็บไซต์มากกว่า 20 แห่งในปี 2568 พบว่าตลาดโดยรวมหดตัว 9.2% แต่งานด้าน AI และข้อมูลเติบโต 29.6% ขณะที่ 79% ของตำแหน่งระดับปริญญาตรีต้องการประสบการณ์อย่างน้อย 1 ปี ตัวเลขนี้ทำให้การเรียน AI แบบฟังบรรยายและทดลองตามตัวอย่างไม่พออีกต่อไป นักศึกษาต้องมีหลักฐานว่าตนเองลงมือทำ ตัดสินใจ และอธิบายผลลัพธ์ได้

ความร่วมมือที่พาบทเรียนไปถึงมือผู้ใช้
มหาวิทยาลัยศรีปทุมเดินมาถูกทางด้วยการเชื่อมความร่วมมือกับ AWS Academy & Tech Alliance และ The Enterprise Resources Training หรือ ERT ผ่านโครงการ Gen AI Challenge 2026 มีนักศึกษาชั้นปีที่ 2–4 จาก 3 สาขาวิชาเข้าร่วมกว่า 200 คน ผู้เรียนศึกษาหลักการ Generative AI การออกแบบคำสั่ง และการใช้อย่างปลอดภัยและมีจริยธรรม ก่อนสร้างต้นแบบแอปพลิเคชันด้วย AWS PartyRock คุณค่าของโครงการจึงไม่ได้อยู่ที่การได้ลองแพลตฟอร์มใหม่ แต่อยู่ที่การฝึกเปลี่ยนความรู้ให้เป็นงานที่คนอื่นนำไปใช้ได้
ผลงานที่เกิดขึ้นสะท้อนโจทย์ใกล้ตัวและงานจริง ตั้งแต่ Machine Tag สำหรับติดตามการทำงานของเครื่องจักรในโรงงาน ไปจนถึง Smart Roommate Meter Splitter Thailand ที่ช่วยคำนวณและแบ่งค่าน้ำค่าไฟของผู้พักอาศัยร่วมกัน ส่วน IdeaCraft: Project Card ช่วยต่อยอดแนวคิดให้เป็นแผนงาน โดยเริ่มจากปัญหาที่หลายคนติดขัดเรื่องการคิดหัวข้อและตั้งโจทย์โครงการ ตัวอย่างเหล่านี้แสดงว่าประสบการณ์ทำงานจริงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากระบบขนาดใหญ่ แต่ควรเริ่มจากปัญหาที่ชัดและมีผู้ใช้ปลายทาง

วิศวกรยุคใหม่ต้องเก่งทั้งหลักการและการทำงานกับคน
การใช้ AI คล่องเป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่คุณสมบัติครบถ้วนของอาชีพวิศวกร ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่าคณิตศาสตร์ ตรรกะการเขียนโปรแกรม และพื้นฐานวิศวกรรมยังจำเป็น เพราะผู้พัฒนาต้องประเมินได้ว่าเครื่องมือให้คำตอบสมเหตุสมผลหรือไม่ และระบบทำงานตามเกณฑ์ใด การคิดวิเคราะห์ควรฝึกผ่านโครงงานที่จำลองโจทย์จริง ตั้งแต่กำหนดวิธีวัดผลไปจนถึงพิจารณาผลกระทบต่อสังคม
อีกด้านที่มักถูกมองข้ามคือการสื่อสารและการทำงานร่วมกัน นายจ้างต้องการคนที่อธิบายเรื่องเทคนิคซับซ้อนให้ทีมต่างสายงานเข้าใจ พร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่และปรับตัวเมื่อเงื่อนไขเปลี่ยน ประสบการณ์ฝึกงานและลงมือทำช่วยให้ผู้สมัครเล่าบทบาทกับผลลัพธ์ของตนได้ชัดเจน ขณะที่ภาษาอังกฤษเปิดทางสู่ความรู้ใหม่ และความยืดหยุ่นช่วยรับมือกับแรงกดดัน ดังนั้น หลักสูตรที่สอนเครื่องมือแต่ไม่ฝึกทำงานเป็นทีม ย่อมเตรียมบัณฑิตได้ไม่ครบ

เชื่อมสถาบันกับนายจ้างให้เป็นเส้นทางต่อเนื่อง
บทเรียนจากความร่วมมือของ SPU ควรต่อยอดเกินกว่ากิจกรรมระยะสั้น โดยผูกการฝึกใช้ AI เข้ากับรายวิชา โครงงานนักศึกษา การเตรียมสอบรับรองทักษะ และการทำงานกับสถานประกอบการจริง ขณะเดียวกัน หลักสูตรควรสอดแทรกจริยธรรม ความรับผิดชอบ และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เพื่อให้ผู้เรียนไม่เพียงสร้างต้นแบบได้ แต่ยังรู้ขอบเขตความเสี่ยงและความรับผิดของตน นายจ้างเองควรช่วยกำหนดโจทย์และเกณฑ์ประเมิน เพื่อให้ผลงานสะท้อนงานที่ต้องทำจริง
แนวทางพัฒนาวิศวกรยังเห็นได้จากความร่วมมือระหว่าง Queen Mary University of London กับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ซึ่งเปิดหลักสูตรวิศวกรรมศาสตรบัณฑิตนานาชาติแบบสองปริญญา 3 หลักสูตร โดยมุ่งผสานพื้นฐานวิชาการ ประสบการณ์ปฏิบัติ และการทำงานร่วมกับ AI เพื่อเตรียมผู้เรียนสู่ตลาดแรงงานนานาชาติ ข้อสรุปจึงชัดเจน: การศึกษาไม่ควรแข่งกับ AI ด้วยการสอนให้จำเครื่องมือ แต่ต้องสร้างคนที่ตั้งคำถาม ตรวจสอบคำตอบ และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ ตลาดแรงงาน AI ต้องการผู้แก้ปัญหา ไม่ใช่เพียงผู้ใช้ระบบ







