ยาสมดุลเพศและสายตา คืออะไร และทำไมต้องพูดถึงตอนนี้
ยาสมดุลเพศและสายตา คือแนวคิดที่มองว่ายาเสริมสมรรถภาพทางเพศทุกชนิดต้องถูกประเมินทั้งผลต่อการแข็งตัวของอวัยวะเพศและผลต่อสุขภาพสายตาผู้ชาย โดยเฉพาะความเสี่ยงโรคต้อหินและความดันตาสูงที่อาจเกิดจากการใช้ยาระยะยาว ซึ่งแม้จะเป็นยาที่ช่วยเรื่องเพศและปัสสาวะ แต่ก็อาจกระทบประสาทตาและการมองเห็นอย่างถาวรหากไม่ตรวจและติดตามสายตาอย่างสม่ำเสมอ
ประเด็นนี้ถูกจุดขึ้นจากการศึกษาขนาดใหญ่ที่พบความเชื่อมโยงระหว่างทาดาลาฟิล หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อการค้าอย่างหนึ่ง กับความเสี่ยงโรคต้อหินเมื่อใช้ติดต่อกันในระยะยาวเพื่อบรรเทาอาการทางปัสสาวะจากต่อมลูกหมากโต การศึกษานี้ใช้ข้อมูลชายอายุ 40 ปีขึ้นไปจำนวน 73,854 คน จากฐานข้อมูลสุขภาพระดับนานาชาติ แบ่งครึ่งหนึ่งใช้ทาดาลาฟิลหรือยากลุ่ม PDE5i และอีกครึ่งหนึ่งไม่ได้ใช้ยา เพื่อติดตามการเกิดต้อหินและความดันตาสูงภายใน 5 ปี ตัวเลขระดับนี้ไม่ได้เล็ก และไม่ควรถูกมองเป็นแค่ผลข้างเคียงเล็กน้อยของยาบำรุงเพศ
หลักฐานทางคลินิก ชี้ชัดแค่ไหนว่า Cialis เพิ่มความเสี่ยงโรคต้อหิน
หัวใจของเรื่องนี้คือคำถามว่าความเสี่ยงโรคต้อหินจากยาทาดาลาฟิลมีจริงแค่ไหน การวิเคราะห์ข้อมูลชายเกือบ 74,000 คนพบว่าผู้ที่ได้รับทาดาลาฟิลมีโอกาสเป็นต้อหินสูงกว่าผู้ที่ไม่ได้ใช้ยาร้อยละ 22 หรือคิดง่ายๆ คือ หากในกลุ่มที่ไม่ใช้ยาพบต้อหินประมาณ 3 คนต่อ 100 คน กลุ่มที่ใช้ยาจะเพิ่มเป็นราว 4 คนต่อ 100 คนในช่วง 5 ปี
การศึกษายังพบว่าความดันตาสูงพบมากขึ้นร้อยละ 32 และต้อหินมุมเปิดปฐมภูมิซึ่งเป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุดเพิ่มขึ้นร้อยละ 33 ในกลุ่มที่ใช้ทาดาลาฟิล นอกจากนี้ชายกลุ่มนี้เริ่มรับการรักษาต้อหินมากกว่ากลุ่มที่ไม่ใช้ยาร้อยละ 33 ด้วย อีกการวิเคราะห์หนึ่งที่ใช้ข้อมูลชาย 36,927 คนที่กินทาดาลาฟิลอย่างสม่ำเสมอเปรียบเทียบกับจำนวนเท่ากันที่ไม่ใช้ยากลุ่มเดียวกัน ก็ให้ผลไปในทิศทางเดียวกัน โดยอัตราเกิดต้อหินอยู่ที่ 3.93% เทียบกับ 3.16% ภายในห้าปี ข้อความนี้น่าถูกจดจำว่า “การใช้ทาดาลาฟิลระยะยาวสัมพันธ์กับการเพิ่มความเสี่ยงต้อหินอย่างเหมาะสมทางสถิติแต่ช่องว่างสัมบูรณ์ยังน้อยกว่าหนึ่งเปอร์เซ็นต์”
กลไกที่ซ่อนอยู่ ทำไมยาเสริมสมรรถภาพถึงแตะต้องประสาทตา
คำถามสำคัญคือ ทำไมยาเพื่อการแข็งตัวและต่อมลูกหมากถึงไปยุ่งกับสายตาได้ ทาดาลาฟิลอยู่ในกลุ่มยาฟอสโฟไดเอสเทอเรสชนิดที่ 5 หรือ PDE5 inhibitors กลุ่มเดียวกับซิลเดนาฟิล ซึ่งทำงานโดยขยายหลอดเลือดและผ่อนคลายกล้ามเนื้อเรียบเพื่อเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังอวัยวะเพศและบริเวณต่อมลูกหมาก แต่เอนไซม์ PDE5 ไม่ได้อยู่เฉพาะ “ใต้เข็มขัด” มันยังมีในจอประสาทตา หลอดเลือดในลูกตา บริเวณที่สร้างน้ำหล่อเลี้ยงลูกตา และหัวประสาทตาเช่นกัน
หนึ่งในสมมติฐานคือทาดาลาฟิลทำให้หลอดเลือดในตาขยายและกระตุ้นการสร้างน้ำหล่อเลี้ยงลูกตาชั่วคราว หากน้ำนี้สร้างมากกว่าที่ระบายออกได้ ความดันในลูกตาก็จะสูงขึ้น เมื่อการเปลี่ยนแปลงความดันตาแบบนี้เกิดซ้ำๆ ทุกวันเป็นเวลาหลายปี เส้นประสาทตาของบางคนที่ไวต่อการบาดเจ็บอาจเริ่มเสื่อมลงและพัฒนาสู่โรคต้อหินได้ สิ่งที่น่ากังวลคือโรคต้อหินมักเริ่มโดยไม่มีอาการชัดเจน ความเสียหายของเส้นประสาทตาทำให้การส่งข้อมูลภาพไปสมองสะดุด และเมื่อการมองเห็นเสียไปแล้วมักฟื้นคืนไม่ได้ จึงทำให้ผลข้างเคียงจากยากลุ่มนี้กลายเป็นเรื่องใหญ่กว่าที่โฆษณาทางเพศจะพูดถึง
ใครเสี่ยงมากที่สุด เมื่อสุขภาพสายตาผู้ชายต้องเดินคู่กับยาระยะยาว
ไม่ใช่ผู้ชายทุกคนที่ใช้ทาดาลาฟิลแล้วจะตาบอด ส่วนใหญ่ในงานวิจัยทั้งสองกลุ่มไม่ได้เป็นต้อหินเลยด้วยซ้ำ แต่ประเด็นคือใครคือกลุ่มเสี่ยงที่ควรเข้มงวดกับการตรวจตา นักวิจัยชี้ชัดว่าผู้ใช้ยาระยะยาว โดยเฉพาะเพื่ออาการปัสสาวะจากต่อมลูกหมากโต และมีปัจจัยเสี่ยงเดิม เช่น มีคนในครอบครัวเคยเป็นต้อหิน ความดันตาสูงอยู่ก่อนหรือมีสายตาสั้นมาก เป็นกลุ่มที่ควรได้รับการติดตามสายตาอย่างใกล้ชิด
นอกจากนี้ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง โรคอ้วน หรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ซึ่งถูกนำมาปรับเทียบในการศึกษา อาจยิ่งซ้อนเสี่ยงหากต้องใช้ทาดาลาฟิลทุกวันเป็นเวลาหลายปี ผมมองว่าผู้ชายที่มองหายาเสริมสมรรถภาพไม่ควรคิดว่าตัวเองแค่ “เพิ่มความมั่นใจบนเตียง” แต่ต้องคิดว่ากำลังเพิ่มภาระให้ดวงตาและประสาทตาด้วย ยิ่งมีประวัติครอบครัวเป็นต้อหินยิ่งต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะความเสี่ยงเดิมจะถูกทับซ้อนด้วยผลจากยา
แล้วควรทำอย่างไรต่อไป หยุดยาเลยไหมหรือแค่ตรวจตาเพิ่ม
แม้ตัวเลขความเสี่ยงจะฟังดูน่ากังวล แต่งานวิจัยย้ำชัดว่านี่ยังเป็นการศึกษาเชิงสังเกต ไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าทาดาลาฟิลเป็น “ต้นเหตุ” โดยตรงของต้อหิน การวินิจฉัยอาศัยรหัสโรคจากเวชระเบียน ไม่ได้มีการวัดความดันตา สนามสายตา หรือภาพเส้นประสาทตาโดยตรง และไม่สามารถรู้แน่ชัดว่าผู้ป่วยกินยาปริมาณเท่าไรหรือสม่ำเสมอแค่ไหน บวกกับความเป็นไปได้ที่ผู้ใช้ยาระยะยาวจะไปพบแพทย์บ่อยกว่าจนมีโอกาสถูกตรวจพบต้อหินมากขึ้น
อย่างไรก็ดี นักวิจัยไม่ได้แนะนำให้หยุดใช้ทาดาลาฟิลโดยอัตโนมัติ แต่เสนอว่าผู้ที่ต้องใช้ยานี้นานๆ ควรได้รับการตรวจตาเบื้องต้นและติดตามอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะผู้ที่มีต้อหินหรือความดันตาสูงอยู่แล้ว มีสายตาสั้นมาก หรือมีประวัติต้อหินในครอบครัว ในมุมมองของผม ยาสมดุลเพศและสายตาที่แท้จริงไม่ใช่ยาวิเศษ แต่คือการยอมรับว่าทุกเม็ดที่กินเข้าไปต้องมาพร้อมการเฝ้าระวังสายตาอย่างมีสติ ทางเลือกที่สมเหตุสมผลที่สุดตอนนี้คือ พูดคุยกับแพทย์เกี่ยวกับความเสี่ยงโรคต้อหิน นัดตรวจตาเป็นระยะ และชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ทางเพศกับการรักษาการมองเห็นในระยะยาว
