เป้าหมายใหญ่ แต่โจทย์แรกคือเงินทุน
โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ หรือ SMR คือโรงไฟฟ้าที่ใช้เครื่องปฏิกรณ์ขนาดย่อมซึ่งออกแบบให้ผลิตเป็นโมดูลและประกอบใช้งานได้ โดยมุ่งเสริมไฟฟ้าคาร์บอนต่ำและความมั่นคงของระบบพลังงาน ความต้องการจากศูนย์ข้อมูล ปัญญาประดิษฐ์ และยานยนต์ไฟฟ้า ทำให้ทางเลือกนี้ได้รับความสนใจมากขึ้น แต่การประกาศเป้าหมายยังห่างไกลจากการสร้างโรงไฟฟ้าจริง
ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ และสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติร่วมจัดเวทีระดับภูมิภาค เพื่อแลกเปลี่ยนแนวทางพัฒนาและโมเดลเงินทุน SMR จากโครงการแรกไปสู่โครงการที่สร้างซ้ำได้ ผู้แทนประเทศสมาชิกอาเซียน สหรัฐฯ และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วม การหารือครั้งนี้สะท้อนประเด็นที่ไทยต้องตอบให้ชัดก่อนเดินหน้า นั่นคือใครรับความเสี่ยงของโรงแรก และจะจัดเงินทุนอย่างไรโดยไม่ผลักภาระที่ไม่แน่นอนไปยังผู้ใช้ไฟฟ้า
ร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าระบุเป้าหมายกำลังผลิตจาก SMR และพลังงานนิวเคลียร์รวมประมาณ 9,000 เมกะวัตต์ ทั้งในภาคไฟฟ้าและอุตสาหกรรม ตัวเลขนี้ควรถูกมองเป็นทิศทางวางแผน ไม่ใช่คำยืนยันว่าจะก่อสร้างครบตามเป้า เพราะร่างแผนยังต้องผ่านการพิจารณา และความพร้อมด้านเงินทุนยังเป็นงานที่ไทยต้องเร่ง
ความเสี่ยงของโรงแรกไม่ได้หายไปด้วยเทคโนโลยี
โครงการแรก หรือ FOAK มีต้นทุนเริ่มต้นและความเสี่ยงสูงกว่าโครงการรุ่นถัดไป การประเมินต้นทุน การจัดโครงสร้างทุน และการจัดซื้อจัดจ้างจึงซับซ้อน ขณะที่การประเมินความพร้อมของไทยตามกรอบทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ ครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐาน 19 ด้าน และพบว่าเงินทุนกับการจัดหาเงินลงทุนเป็นหนึ่งในประเด็นที่ต้องเร่งดำเนินการ นี่ไม่ใช่แค่โจทย์หาแหล่งกู้ แต่เป็นการแบ่งความเสี่ยงระหว่างรัฐ เอกชน ผู้พัฒนา และผู้ให้เงินทุนให้โปร่งใส
การหารือจึงมีประโยชน์หากต่อยอดจากการแลกเปลี่ยนไปสู่การประเมินทางเลือกที่ใช้ได้จริง ทั้งเครื่องมือวิเคราะห์ต้นทุน การร่วมทุนรัฐและเอกชน ตลอดจนความเป็นไปได้ของธนาคารเพื่อการพัฒนาพหุภาคีและหน่วยงานสินเชื่อเพื่อการส่งออก แต่ต้องไม่สับสนระหว่างการมีแหล่งเงินกับโครงการที่คุ้มค่า ผู้กำกับดูแลยังต้องประเมินความสามารถทางการเงินและการบริหารของผู้ขอใบอนุญาต รวมถึงหลักประกันค่าใช้จ่ายจัดการกากกัมมันตรังสี เชื้อเพลิงใช้แล้ว และการรื้อถอนโรงไฟฟ้า
หากต้นทุนโครงการแรกสูงกว่าคาด ใครจะรับส่วนต่างคือคำถามที่ต้องตอบก่อนลงนามลงทุน เพราะการรับประกันผลตอบแทนโดยไม่เปิดเผยความเสี่ยงอาจทำให้ประชาชนแบกรับภาระในระยะยาว ส่วนการให้เอกชนรับความเสี่ยงทั้งหมดก็อาจทำให้โครงการระดมทุนไม่ได้ โมเดลเงินทุนที่น่าเชื่อถือจึงต้องระบุทั้งผู้รับผิดชอบ เงื่อนไข และผลต่อค่าไฟอย่างชัดเจน
Fleet Approach อาจลดต้นทุน แต่ต้องสร้างอุตสาหกรรมจริง
การสร้างโรงไฟฟ้าเพียงเครื่องเดียวต้องแบกรับต้นทุนด้านวิศวกรรม การจัดซื้อ การก่อสร้าง และบุคลากรซ้ำซ้อน แนวทาง Fleet Approach จึงเสนอให้ใช้แบบมาตรฐาน ซัพพลายเออร์ที่ผ่านการรับรอง วิธีสร้างที่ทำซ้ำได้ และทีมงานที่สะสมประสบการณ์ เพื่อให้เครื่องถัดไปสร้างได้ง่ายขึ้นและมีต้นทุนลดลง หลักสำคัญคือการกำหนดมาตรฐาน การรวมศูนย์งานที่ทำร่วมกันได้ และความร่วมมือระหว่างผู้พัฒนา ผู้ผลิตไฟฟ้า ซัพพลายเออร์ และประเทศพันธมิตร
สำหรับ SMR ไทย แนวทางนี้จะมีความหมายก็ต่อเมื่อแผนสร้างซ้ำเปิดพื้นที่ให้บริษัทและแรงงานในประเทศร่วมงานจริง ไม่ใช่เพียงนำเข้าเทคโนโลยีสำเร็จรูปแล้วจบโครงการ การถ่ายทอดเทคโนโลยี การรับรองผู้ผลิตท้องถิ่น และการฝึกทีมงานต้องผูกอยู่กับแผนจัดซื้อและการลงทุนตั้งแต่ต้น ตัวอย่างการพัฒนาอุตสาหกรรมนิวเคลียร์ของเกาหลีใต้ชี้ให้เห็นว่าการทำงานต่อเนื่องกับพันธมิตรต่างชาติสามารถเพิ่มสัดส่วนการผลิตในประเทศและสะสมประสบการณ์ได้
โอกาสทางอุตสาหกรรมเป็นเหตุผลสนับสนุนการสร้างซ้ำ แต่ไม่ควรใช้แทนการพิสูจน์ความคุ้มค่า ไทยต้องกำหนดจำนวนและจังหวะโครงการให้สัมพันธ์กับความต้องการไฟฟ้า ความพร้อมของซัพพลายเออร์ และความสามารถของผู้กำกับดูแล หากไม่มีคำสั่งซื้อที่ต่อเนื่องและมาตรฐานเดียวกัน Fleet Approach ก็อาจเหลือเพียงแนวคิดลดต้นทุนบนกระดาษ

กฎหมายและคนต้องเดินทันแผนลงทุน
เงินทุนไม่อาจชดเชยช่องว่างด้านกฎหมายและบุคลากรได้ ผลประเมินความพร้อมของไทยยังชี้ว่าต้องเร่งทั้งจุดยืนระดับชาติ การบริหารโครงการ และการจัดหาเงินทุน พร้อมเติมความพร้อมด้านทรัพยากรบุคคล การมีส่วนร่วมของประชาชน สถานที่ตั้ง และการจัดการวัฏจักรเชื้อเพลิง การมีกฎหมายแม่จึงยังไม่พอ หากกฎเกณฑ์ที่ใช้อนุญาตและตรวจสอบโรงไฟฟ้ายุคใหม่ยังไม่ครบ
ขั้นต่อไปคือการออกกฎและระเบียบเพิ่มเติม โดยเฉพาะเกณฑ์ประเมินพื้นที่ การผลิตโมดูลจากโรงงาน การประกอบในพื้นที่จริง และการจัดการกากกัมมันตรังสี หน่วยงานกำกับดูแลยังต้องเตรียมความสามารถในการพิจารณาความปลอดภัยอย่างเป็นอิสระ ขณะเดียวกัน การพัฒนาบุคลากรต้องสอดคล้องกับเป้าหมายกำลังผลิตที่วางไว้ ไม่ใช่เริ่มสร้างทีมหลังตัดสินใจลงทุนแล้ว
สำหรับผู้ใช้ไฟฟ้า ประโยชน์ที่คาดหวังไม่ได้จำกัดอยู่ที่ไฟฟ้าคาร์บอนต่ำ โรงไฟฟ้า SMR ยังมีศักยภาพจ่ายทั้งไฟฟ้าและไอน้ำให้โรงงานหลายแห่งในนิคมอุตสาหกรรม แต่ประโยชน์นี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อระบบปลอดภัย มีต้นทุนที่เหมาะสม และมีการสื่อสารกับชุมชนอย่างตรงไปตรงมา ปตท. ระบุว่าพร้อมร่วมศึกษาความปลอดภัย ต้นทุน เทคโนโลยี และข้อกฎหมายก่อนตัดสินใจ ซึ่งเป็นแนวทางที่ควรยึดถือ
ข้อสรุป: อย่าให้เป้าหมายเดินนำความพร้อม
การหารือกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศและสหรัฐฯ เป็นจุดเริ่มต้นที่มีประโยชน์ เพราะทำให้โจทย์เงินทุนโรงไฟฟ้า SMR ถูกหยิบมาพิจารณาควบคู่กับรูปแบบการสร้างโครงการ ไม่ใช่รอให้เทคโนโลยีพร้อมแล้วค่อยหาคนจ่าย แต่เป้าหมายราว 9,000 เมกะวัตต์จะน่าเชื่อถือได้ก็ต่อเมื่อมีแผนแบ่งความเสี่ยงที่ตรวจสอบได้ กติกาความปลอดภัยครบถ้วน บุคลากรพร้อม และโอกาสลงทุนในประเทศที่เป็นรูปธรรม
Fleet Approach อาจเป็นทางลดต้นทุนและสร้างฐานอุตสาหกรรม หากมีการสร้างต่อเนื่องและไทยได้ร่วมผลิตจริง ทางเลือกที่รับผิดชอบจึงไม่ใช่การเร่งประกาศสร้าง แต่คือการพิสูจน์ความคุ้มค่าและความปลอดภัยของโครงการแรก เปิดเผยว่าใครรับความเสี่ยง และวางเงื่อนไขให้โครงการถัดไปสร้างประโยชน์ในประเทศได้ เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้ยังไม่ครบ เป้าหมายควรเป็นเข็มทิศสำหรับเตรียมความพร้อม ไม่ใช่ข้ออ้างให้เร่งลงทุน






