ทางเลือกที่ตอบโจทย์เฉพาะพื้นที่ ไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูป
โรงไฟฟ้า SMR คือโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ที่ออกแบบให้ผลิตและติดตั้งเป็นหน่วยย่อย เพื่อจ่ายไฟฟ้าคาร์บอนต่ำและเสริมความมั่นคงทางพลังงานในพื้นที่ที่โครงข่ายหรือความต้องการใช้ไฟมีข้อจำกัด ศูนย์พลังงานอาเซียนมองว่าเทคโนโลยีนี้อาจเหมาะกับเกาะ พื้นที่นอกโครงข่ายไฟฟ้าหลัก และโรงงานอุตสาหกรรมที่ต้องใช้พลังงานเพิ่มขึ้น โดยบางโรงงานอาจรับทั้งไฟฟ้าและความร้อนจากเครื่องปฏิกรณ์ได้[
โอกาสนี้เกิดขึ้นในช่วงที่ความต้องการพลังงานของภูมิภาคกำลังเพิ่มขึ้น รายงานแนวโน้มพลังงานอาเซียนประเมินว่าความต้องการในปี 2060 อาจสูงเกือบ 4 เท่าของปี 2020 และแบบจำลองบางสถานการณ์คาดว่ากำลังผลิตไฟฟ้าจากนิวเคลียร์อาจอยู่ที่ 19.3–32 กิกะวัตต์[ อย่างไรก็ดี ตัวเลขคาดการณ์ไม่ใช่เหตุผลให้รีบเลือกเทคโนโลยี แต่เป็นเหตุให้ต้องถามว่า SMR เหมาะกับพื้นที่ใด คุ้มกว่าแหล่งพลังงานทางเลือกหรือไม่ และใครจะรับผิดชอบต้นทุนตลอดอายุโครงการ
เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 ผู้แทนศูนย์พลังงานอาเซียนและเลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติร่วมแลกเปลี่ยนเรื่องโอกาสของ SMR ในเวทีเชิงปฏิบัติการระดับภูมิภาคที่จัดโดยทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศและสหรัฐฯ[[ การหารือสะท้อนว่าพลังงานนิวเคลียร์ขนาดเล็กเริ่มถูกพิจารณาในกรอบความร่วมมือ แต่การยอมรับในแผนระดับภูมิภาคยังไม่เท่ากับความพร้อมสร้างโรงไฟฟ้า

ขนาดเล็กไม่ได้แปลว่าถูก และโรงแรกคือด่านการเงิน
ข้อควรระวังสำคัญคือ โรงไฟฟ้าที่เล็กลงไม่ได้มีต้นทุนถูกลงเสมอไป โครงการแรกที่ใช้เทคโนโลยีใหม่ หรือ FOAK ต้องแบกรับความเสี่ยงด้านการก่อสร้าง ต้นทุนเริ่มต้น และความไม่แน่นอนของการจัดซื้อจัดจ้าง ก่อนจะมีโอกาสเรียนรู้และปรับปรุงในโครงการถัดไป หรือ NOAK[[ นี่คือเหตุผลที่เวทีระดับภูมิภาคไม่ได้คุยเพียงเรื่องแบบเครื่องปฏิกรณ์ แต่หารือรูปแบบเงินทุนพลังงานตั้งแต่โรงแรกไปจนถึงการขยายกำลังผลิต
สำหรับไทย ผลประเมินความพร้อมโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติตามกรอบทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศระบุว่าเงินทุนและการจัดหาเงินลงทุนเป็นหนึ่งในด้านที่ต้องเร่งดำเนินการ[ การพิจารณาจึงต้องครอบคลุมทั้งความสามารถทางการเงินและการบริหารของผู้ขอใบอนุญาต ตลอดจนหลักประกันสำหรับจัดการกากกัมมันตรังสี เชื้อเพลิงใช้แล้ว และรื้อถอนโรงไฟฟ้า ไม่ใช่ดูเฉพาะเงินที่ใช้ก่อสร้าง
การประชุมที่ใช้เวลาห้าวันเปิดพื้นที่ให้หน่วยงาน ผู้เชี่ยวชาญ และสถาบันการเงินแลกเปลี่ยนแนวทางจัดหาเงินและการขยายโครงการที่นำไปใช้ได้จริง[ ประเด็นนี้ควรเป็นด่านคัดกรอง ไม่ใช่เรื่องที่ค่อยแก้หลังตัดสินใจสร้าง เพราะหากโครงสร้างทุนไม่รองรับความเสี่ยงของโรงแรก ภาระที่คาดไม่ถึงอาจตกกับผู้ใช้ไฟหรือภาครัฐในท้ายที่สุด

สร้างต่อเนื่องจึงมีโอกาสลดต้นทุน
การสร้างโรงไฟฟ้าเพียงแห่งเดียวไม่เพียงพอจะสร้างอุตสาหกรรมที่คุ้มค่า เพราะต้นทุนด้านวิศวกรรม การจัดซื้อ การก่อสร้าง และบุคลากรอาจเกิดซ้ำโดยไม่มีโครงการถัดไปมารองรับ แนวคิด Fleet Approach จึงเสนอให้สร้างหลายแห่งด้วยแบบมาตรฐานเดียวกัน ใช้ผู้จัดหาที่ผ่านการรับรอง วิธีการก่อสร้างที่ทำซ้ำได้ และทีมงานที่สะสมประสบการณ์[
หากมีคำสั่งซื้อและโครงการต่อเนื่อง เครื่องที่สอง เครื่องที่ห้า หรือเครื่องที่สิบอาจสร้างได้ง่ายและมีต้นทุนต่ำลงเมื่อเทียบกับการเริ่มต้นใหม่ทุกครั้ง[ แต่การลดต้นทุนไม่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ต้องมีแผนระยะยาว ความร่วมมือระหว่างผู้พัฒนา ผู้ผลิตไฟฟ้า และผู้จัดหา ตลอดจนการพัฒนาผู้ผลิตในประเทศอย่างเป็นขั้นตอน มิฉะนั้น Fleet Approach อาจเหลือเพียงความหวังว่าจะมีโรงไฟฟ้าหลายแห่ง โดยไม่มีตลาดและห่วงโซ่อุตสาหกรรมรองรับ
ประโยชน์ที่ควรประเมินจึงมีมากกว่าราคาไฟฟ้าในระยะแรก ทั้งการสร้างงานทักษะสูง การถ่ายทอดความรู้ และการเพิ่มขีดความสามารถด้านวิศวกรรมและการผลิตในประเทศ[ อย่างไรก็ดี การสร้างฐานอุตสาหกรรมต้องมีคำสั่งซื้อที่ต่อเนื่องและมาตรฐานที่เชื่อถือได้ การประกาศเป้าหมายใหญ่โดยไม่มีแผนจัดซื้อและการเงินที่ชัดเจนย่อมไม่ทำให้ต้นทุนลดลง

ความปลอดภัยและความเชื่อมั่นต้องมาก่อนการตัดสินใจ
ต่อให้มีเงินทุนและแบบก่อสร้างที่ทำซ้ำได้ โครงการก็ไม่ควรเดินหน้า หากระบบกำกับดูแลยังไม่พร้อม สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติระบุว่ากำลังเตรียมขีดความสามารถด้านการออกใบอนุญาต ประเมินความปลอดภัย ตรวจสอบ และกำกับดูแล โดยยืนยันหลักการว่า ความปลอดภัยต้องมาก่อน[ ความปลอดภัยนิวเคลียร์จึงไม่ใช่หัวข้อประกอบการสื่อสาร แต่เป็นเงื่อนไขพื้นฐานสำหรับคุ้มครองประชาชนและสิ่งแวดล้อม
ผู้กำกับดูแลต้องเป็นอิสระจากผู้ลงทุนและผู้พัฒนาโครงการ และต้องมีบุคลากรกับกฎเกณฑ์รองรับตลอดวงจรโรงไฟฟ้า ตั้งแต่เลือกพื้นที่และก่อสร้างไปจนถึงจัดการกากและเลิกดำเนินการ[ หากประชาชนไม่เชื่อว่าการตรวจสอบเป็นอิสระ หรือไม่เห็นแผนรับมือความเสี่ยงที่ชัดเจน ความเชื่อมั่นก็จะไม่เกิดขึ้น แม้เทคโนโลยีจะมีข้อเสนอด้านความมั่นคงทางพลังงานก็ตาม
อาเซียนบรรจุความร่วมมือด้านนิวเคลียร์เพื่อสันติไว้ในแผนปฏิบัติการพลังงานช่วงปี 2026–2030 ซึ่งครอบคลุมความร่วมมือ 7 ด้าน[ แต่ลำดับที่เหมาะสมสำหรับแต่ละประเทศควรเริ่มจากกำหนดจุดยืน พัฒนาหน่วยงานกำกับดูแล วางแผนเงินทุน และเปิดให้สาธารณชนมีส่วนร่วม ก่อนตัดสินใจสร้างจริง SMR มีโอกาสเป็นส่วนหนึ่งของระบบพลังงานอาเซียน แต่โอกาสนั้นต้องพิสูจน์ด้วยต้นทุนที่รับได้ โครงการต่อเนื่องที่เป็นไปได้ และมาตรฐานความปลอดภัยที่ตรวจสอบได้







