จากความหวังสู่ความจริง ช่องว่างใหญ่ของการใช้ AI ใน SME
การยอมรับคุณค่าของ AI ใน SME หมายถึงการที่ผู้ประกอบการเชื่อว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติสามารถช่วยเพิ่มความรวดเร็ว ลดงานซ้ำ และสนับสนุนการตัดสินใจทางธุรกิจ แต่การยอมรับเชิงทัศนคติไม่เท่ากับการนำไปใช้จริงในกระบวนการทำงานทุกวัน เพราะการใช้ AI อย่างมีประสิทธิผลต้องอาศัยทั้งเครื่องมือที่เหมาะสม โครงสร้างข้อมูลที่พร้อม และทักษะของคนทำงานที่สามารถตีความและประเมินผลลัพธ์จากระบบได้อย่างรอบคอบ
ผลสำรวจ SME พบว่า 93% เชื่อว่า AI และระบบอัตโนมัติช่วยเร่งสปีดการดำเนินธุรกิจ ขณะเดียวกันเกือบครึ่งหนึ่งหรือ 49.8% ระบุว่ามีการนำเทคโนโลยีเหล่านี้มาใช้แล้ว และอีก 22.4% อยู่ระหว่างการพิจารณา ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าความหวังต่อ AI สูงมาก แต่เมื่อมองในระดับคนทำงานกลับเห็นภาพอีกด้าน เพราะประชากรวัยทำงานที่ใช้ AI อย่างสม่ำเสมอมีเพียง 12.4% เทียบกับสิงคโปร์ที่ 60% ซึ่งชี้ชัดว่าการเติบโตของการใช้งาน AI ยังไม่แปลเป็นการใช้เพื่อสร้างผลิตภาพอย่างทั่วถึง ช่องว่างนี้ไม่ใช่เรื่องทัศนคติ แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ต้องแก้

Small AI และข้อเท็จจริงที่ไม่สวยงามเรื่องผลิตภาพ
ประเด็น Small AI ถูกหยิบขึ้นมาบนเวทีการประชุม IMF–World Bank Annual Meetings 2026 ในฐานะเครื่องมือสำคัญสำหรับประเทศกำลังพัฒนา โดยเน้นว่า Small AI ไม่ใช่แค่โมเดลเล็ก แต่คือเครื่องมือที่ต้นทุนต่ำ เข้าถึงง่าย และแก้ปัญหาธุรกิจได้จริง โดยเฉพาะ SME ที่ขาดเงินทุน บุคลากร และเทคโนโลยีครบมือ นักวิชาการจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศชี้ตรงว่า ประเทศไม่ได้ขาดเทคโนโลยี AI แต่ขาดกลไกที่เปลี่ยนเทคโนโลยีให้กลายเป็นเครื่องมือเพิ่มผลิตภาพในวงกว้าง
งานวิจัยต่างประเทศยืนยันว่า Generative AI สามารถเพิ่มประสิทธิภาพรายบุคคลได้มาก เช่น งานบริการลูกค้าเพิ่มขึ้นราว 15% นักพัฒนาซอฟต์แวร์ทำงานสำเร็จเพิ่มประมาณ 26% และงานเขียนเชิงวิชาชีพลดเวลาได้ราว 40% ที่น่าสนใจคือแรงงานทักษะต่ำกลับได้ประโยชน์มากที่สุด โดยบางกรณีผลิตภาพเพิ่มถึง 36% ซึ่งชี้ว่า AI สามารถลดช่องว่างทักษะได้หากออกแบบเครื่องมือดี แต่ในระดับองค์กร ข้อมูลธนาคารโลกระบุว่าบริษัทไทยราว 80% ไม่เห็นผลิตภาพเพิ่มขึ้นจากการใช้ AI แม้มีบริษัทนำ AI มาใช้ประมาณ 12% เทียบกับสหรัฐที่ 43% และมีเพียง 4% ที่ยอมจ่ายเงินซื้อเครื่องมือ AI เทียบกับ 23% ในสหรัฐ ความจริงคือ AI ทำให้คนทำงานเร็วขึ้น แต่ถ้าองค์กรไม่ลงทุนปรับระบบข้อมูล กระบวนการ และทักษะ ผลลัพธ์ทางธุรกิจจะไม่ตามมา

ทำไมคนทำงานใช้ AI แค่ 12.4% ทั้งที่ทุกฝ่ายพูดถึงโอกาส
บนเวทีงาน CP Innovation Exposition 2026 ผู้บริหารจาก True AWS Huawei Microsoft และ Alibaba Cloud ต่างเห็นตรงกันว่า AI กำลังเปลี่ยนวิธีบริหารองค์กร รูปแบบการทำงาน และการแข่งขันทางธุรกิจ ข้อมูลที่ถูกหยิบยกคือปริมาณการใช้ AI Token ในประเทศช่วงเมษายนถึงกันยายนเพิ่มขึ้นประมาณ 30 เท่าเมื่อเทียบกับเดือนมกราคม แต่ประชากรวัยทำงานที่ใช้ AI อย่างสม่ำเสมอยังมีเพียง 12.4% ซึ่งสะท้อนชัดว่าการใช้งานที่เพิ่มขึ้นไม่เท่ากับการใช้เพื่อสร้างผลิตภาพอย่างทั่วถึง
ผู้นำองค์กรด้านเทคโนโลยีชี้ว่าความท้าทายไม่ได้อยู่ที่การเปิดให้คนเข้าถึง AI แต่อยู่ที่การออกแบบให้ AI สร้างผลลัพธ์ทางธุรกิจจริง หรือ AI at Scale ต้องกล้าปรับโครงสร้างองค์กรจากพีระมิดใหญ่ไปสู่ทีมเล็กที่คล่องตัว ใช้ข้อมูลเรียลไทม์ และให้พนักงานเปลี่ยนบทบาทจากคนทำงานไปเป็นผู้สร้างผลิตภัณฑ์ด้วยภาษาธรรมชาติ AWS ระบุว่าได้ฝึกอบรมทักษะ AI ให้บุคลากรแล้วกว่า 160,000 คน และมองเห็นโอกาสเพิ่มผลิตภาพในภาคท่องเที่ยว เกษตรกรรม สาธารณสุข และบริการภาครัฐ แต่ถ้าองค์กรยังไม่ลงทุนปรับกระบวนการและไม่ให้เวลาคนเรียนรู้ AI ก็จะติดอยู่ในระดับทดลอง ไม่กลายเป็นส่วนหนึ่งของงานประจำวัน

ปัญหา AI ธุรกิจไทย แอปพลิเคชันไม่ตอบโจทย์ SME และความเสี่ยงการแข่งขัน
แม้จะมีการพัฒนาโมเดลภาษาไทยอย่าง ThaiLLM ขนาด 8 พันล้านพารามิเตอร์ในรูปแบบ Open-weight ซึ่งสามารถนำไปปรับให้เหมาะกับภาษาและงานเฉพาะทางได้ แต่ TDRI ชี้ว่าปัญหาสำคัญคือยังมีแอปพลิเคชัน AI ที่ SME ใช้เพิ่มผลิตภาพได้จริงค่อนข้างจำกัด และยังไม่พบหลักฐานชัดว่ามีการต่อยอด ThaiLLM ไปสู่แอปพลิเคชันสำหรับ SME อย่างแพร่หลาย นี่คือช่องว่างเชิงตลาด แอปพลิเคชัน AI ไทยยังไม่ลงไปแก้ปัญหาหน้างานแบบเฉพาะกิจ เช่น การจัดการสต็อก การวางแผนโลจิสติกส์ หรือการวิเคราะห์ลูกค้าในระดับที่เจ้าของกิจการใช้ได้ทันที
ผลคือธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีเงินทุน ข้อมูล และบุคลากรพร้อมกว่า สามารถใช้ AI เพิ่มผลิตภาพและลดต้นทุนได้เร็วกว่ามาก ยิ่งขยายช่องว่างการแข่งขันกับ SME ขณะที่ SME มีการจ้างงานประมาณ 13.4 ล้านคน หรือเกือบ 70% ของการจ้างงานทั้งหมด การที่ SME เข้าถึง AI ไม่ทั่วถึงจึงไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยี แต่กระทบผลิตภาพ รายได้แรงงาน และความสามารถในการแข่งขันของเศรษฐกิจในระยะยาว หาก SME ไม่ปรับตัวทัน ย่อมเสี่ยงสูญเสียความสามารถในการแข่งขันให้ธุรกิจที่ใช้ AI ได้มีประสิทธิภาพกว่า ซึ่งท้ายที่สุดส่งผลต่อโอกาสการจ้างงานและรายได้ของแรงงาน นี่คือความเสี่ยงการแข่งขัน AI ที่กำลังขยายตัวเงียบๆ

อนาคตการลงทุน AI และโจทย์ที่ SME ต้องตัดสินใจวันนี้
แม้หลายองค์กรยังใช้กลยุทธ์แบบเพลย์เซฟ แต่สัญญาณตลาดชี้ว่าการลงทุนด้าน AI จะเติบโตต่อเนื่อง ผู้บริหารเทคโนโลยีรายใหญ่พูดถึงแนวคิด Agent-ready Commerce ที่ AI Agents สามารถค้นหาสินค้า เปรียบเทียบราคา และทำธุรกรรมแทนผู้ใช้ โดยมีการคาดการณ์ว่ามูลค่าการค้าและธุรกรรมผ่าน AI Agents อาจสูงถึง 3–5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2030 ข้อมูลนี้แม้เป็นภาพระดับโลก แต่ส่งสัญญาณชัดว่าโครงสร้างการแข่งขันกำลังเปลี่ยนไปสู่ยุคที่ AI ทำหน้าที่เป็นตัวแทนตัดสินใจแทนมนุษย์ในหลายขั้นตอน
ในระดับบริการโลจิสติกส์ ผลสำรวจ SME ยังสะท้อนว่าต้นทุนขนส่งที่สูงขึ้นและความคาดหวังเรื่องการจัดส่งที่รวดเร็วทำให้ผู้ประกอบการต้องเพิ่มความยืดหยุ่นและความสามารถในการปรับตัว จำนวนลูกค้าธุรกิจที่เรียกใช้บริการส่งด่วนปรับตัวเพิ่มขึ้นถึง 36% ในเดือนกันยายนเมื่อเทียบกับปีก่อน แสดงให้เห็นว่าธุรกิจเริ่มมองเทคโนโลยีและบริการดิจิทัลเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารต้นทุนและความเร็ว อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการจำนวนมากยังเลือกเดินแบบระมัดระวังเพื่อรับมือความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจในปี 2570 คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าจะใช้ AI หรือไม่ แต่คือจะออกแบบการใช้ AI ให้สร้างมูลค่าจริงได้อย่างไร โดยไม่ทิ้งคนทำงานและไม่ปล่อยให้ช่องว่างกับธุรกิจใหญ่กว้างขึ้นเรื่อยๆ






