AI สำหรับ SME คืออะไร และช่องว่าง 93% กับ 12% บอกอะไรเรา
AI สำหรับ SME คือการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติธุรกิจในรูปแบบที่ต้นทุนต่ำ ใช้งานง่าย และเชื่อมกับงานจริงของกิจการขนาดเล็กและกลาง ตั้งแต่งานการตลาด การบริการลูกค้า ไปจนถึงการจัดการหลังบ้าน โดยเป้าหมายไม่ใช่ความล้ำสมัยทางเทคโนโลยี แต่คือการเพิ่มผลิตภาพ ลดภาระงานซ้ำ และช่วยให้เจ้าของกิจการตัดสินใจได้แม่นขึ้นในสภาพแวดล้อมการแข่งขันสูง
ผลสำรวจ Lalamove SME Survey ระบุว่า ผู้ประกอบการกว่า 93% เห็นตรงกันว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติช่วยเร่งความเร็วในการดำเนินธุรกิจ ขณะเดียวกันข้อมูลการใช้ AI Token ในประเทศหนึ่งเพิ่มขึ้นราว 30 เท่าในไม่กี่เดือน แต่ประชากรวัยทำงานที่ใช้ AI อย่างสม่ำเสมอกลับมีเพียง 12.4% เท่านั้น ตัวเลขสองชุดนี้สะท้อนภาพเดียวกัน คือทุกคนพูดถึง AI ว่าเป็นอนาคต แต่มีคนลงมือใช้จริงในระดับปฏิบัติงานน้อยมาก ช่องว่างนี้ไม่ใช่เรื่องเทคนิคอย่างเดียว หากเป็นเรื่องโครงสร้างอำนาจ ความรู้ และต้นทุนที่กด SME เอาไว้

จากเวทีโลกถึงเวทีธุรกิจเล็ก ทำไมการนำ AI ใช้งานยังไปไม่ถึง
การประชุม IMF–World Bank Annual Meetings มีการหยิบยกบทบาทของ Small AI ในการพัฒนาเศรษฐกิจและผลกระทบต่อผู้ประกอบการ โดยชี้ว่า Small AI หมายถึงเครื่องมือ AI ต้นทุนต่ำ เข้าถึงง่าย และแก้ปัญหาธุรกิจได้จริง โดยเฉพาะกลุ่ม SME ที่มีข้อจำกัดด้านเงินทุน บุคลากร และเทคโนโลยี ประเด็นนี้สอดคล้องกับเวทีเสวนาเทคโนโลยีที่ผู้บริหารจาก 5 บริษัทเทคฯ รายใหญ่เห็นพ้องกันว่า AI กำลังเปลี่ยนวิธีบริหารองค์กรและการแข่งขันทางธุรกิจ
แต่เมื่อมองตัวเลขการนำ AI ใช้งาน ภาพกลับไม่สวยงามเท่าแนวคิด ข้อมูลธนาคารโลกชี้ว่ามีเพียงราว 12% ของบริษัทในประเทศหนึ่งที่นำ AI มาใช้ เทียบกับ 43% ในอีกประเทศหนึ่ง และมีเพียง 4% ที่ยอมจ่ายเงินซื้อเครื่องมือ AI เทียบกับ 23% ของอีกประเทศ ยิ่งไปกว่านั้น บริษัทประมาณ 80% ไม่เห็นผลิตภาพเพิ่มขึ้นจากการใช้ AI นี่คือสัญญาณชัดว่า การพูดถึง AI ในระดับนโยบายและเวทีใหญ่ ยังไม่แปลเป็นการเปลี่ยนแปลงในระดับกิจการเล็กอย่างเป็นรูปธรรม

เมื่อเทคโนโลยีพร้อมแต่แอปพลิเคชันไม่พร้อม ช่องว่างของ AI ภาษาไทย
ในเชิงเทคโนโลยี ประเทศหนึ่งไม่ได้ขาดเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์โดยเฉพาะด้านภาษา เพราะมีโมเดล ThaiLLM ขนาด 8 พันล้านพารามิเตอร์ในรูปแบบ Open-weight ที่สามารถนำไปพัฒนาต่อยอดให้เหมาะกับภาษาและงานเฉพาะทางได้ นี่ควรจะเป็นฐานสำคัญของ AI สำหรับ SME แต่ปัญหาคือยังมีแอปพลิเคชันที่ SME ใช้เพิ่มผลิตภาพได้จริงค่อนข้างจำกัด และยังไม่พบหลักฐานชัดเจนว่ามีการต่อยอด ThaiLLM ไปสู่แอปพลิเคชันสำหรับ SME อย่างแพร่หลาย
ในทางปฏิบัติ ผู้ประกอบการจำนวนมากจึงใช้ AI แค่ในงานที่จับต้องง่าย เช่น การตลาดและการสร้างสรรค์คอนเทนต์ 67% การบริการลูกค้าและการสื่อสาร 41.6% และงานบริหารจัดการ วิเคราะห์ข้อมูล หรือจัดทำรายงาน 28.3% เท่านั้น การนำ AI ใช้งานจึงกระจุกตัวอยู่ในงานหน้าโต๊ะ ไม่ได้ลงไปแก้ปัญหาหลักของธุรกิจ เช่น การจัดการสต็อก การวางแผนโลจิสติกส์ หรือการคาดการณ์ยอดขาย ช่องว่างระหว่างเทคโนโลยีที่มีอยู่กับแอปพลิเคชันที่ตอบโจทย์ SME จึงกลายเป็นคอขวดสำคัญของการเปลี่ยนผ่าน
ต้นทุน ซับซ้อน และทักษะ คือกำแพงที่ผลัก SME ออกจากสนาม AI
แม้ผลสำรวจจะบอกว่า 49.8% ของผู้ประกอบการได้นำเทคโนโลยี AI และระบบอัตโนมัติมาปรับใช้แล้ว และอีก 22.4% กำลังพิจารณา แต่เมื่อมองลึกลงไป การนำ AI ใช้งานในระดับองค์กรต้องลงทุนจัดระบบข้อมูล ปรับกระบวนการทำงาน และพัฒนาทักษะบุคลากร ซึ่งทำให้ต้นทุนเพิ่มขึ้นและผลิตภาพอาจลดลงในช่วงแรก สำหรับ SME ที่ต้องรับมือกับต้นทุนโลจิสติกส์สูงขึ้นและเศรษฐกิจไม่แน่นอน การเสี่ยงลงทุนกับเทคโนโลยีที่ผลลัพธ์ยังไม่ชัดจึงเป็นเรื่องน่ากังวลมากกว่าน่าตื่นเต้น
ยิ่งไปกว่านั้น ธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีเงินทุน ข้อมูล และบุคลากรพร้อมกว่า สามารถใช้ AI ได้รวดเร็วและลึกกว่า ทำให้ช่องว่างการแข่งขันยิ่งกว้างขึ้น ขณะที่ประชากรวัยทำงานที่ใช้ AI อย่างสม่ำเสมอมีเพียง 12.4% แม้ปริมาณการใช้ AI Token จะโต 30 เท่า แสดงว่าทักษะการใช้ AI ยังจำกัดอยู่ในกลุ่มคนบางส่วน ผู้บริหารเทคฯ รายใหญ่จึงย้ำว่าการเปลี่ยนผ่านด้วย AI ต้องเริ่มจากวิธีคิดของผู้นำ ควบคู่กับการพัฒนาทักษะบุคลากร ไม่ใช่แค่ซื้อระบบมาแล้วจบ

จากนโยบายถึงหน้าร้าน ทำอย่างไรให้ AI สำหรับ SME ไม่ใช่แค่คำสโลแกน
แม้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติจะช่วยเพิ่มความเร็วในการดำเนินธุรกิจ แต่ผู้ประกอบการจำนวนมากยังเลือกเดินเกมแบบเพลย์เซฟ เพราะกังวลต่อต้นทุนโลจิสติกส์ที่สูงขึ้นและแนวโน้มเศรษฐกิจในปีถัดไป ขณะเดียวกัน นักวิชาการเตือนว่าการเข้าถึง AI ไม่ได้ทำให้ธุรกิจเติบโตโดยอัตโนมัติ ผู้ประกอบการต้องมีทักษะประเมินคำแนะนำและนำไปปรับใช้ และในระยะสั้นผลกระทบต่อการจ้างงานอาจค่อยเป็นค่อยไป ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าจะเพิ่มหรือลดการจ้างงานสุทธิเท่าใด
สิ่งที่ควรเกิดขึ้นต่อจากนี้จึงไม่ใช่การรณรงค์ให้ใช้ AI มากขึ้นแบบกว้างๆ แต่คือการออกแบบนโยบายและโซลูชันที่เข้าถึงได้สำหรับกลุ่ม SME โดยเฉพาะ ตั้งแต่การสนับสนุน Small AI ที่ต้นทุนต่ำ การสร้างแพลตฟอร์มแอปพลิเคชันที่ต่อยอดจากโมเดลภาษาไทยให้ใช้ได้ทันที ไปจนถึงการฝึกอบรมทักษะ AI ให้แรงงานในวงกว้าง ซึ่งผู้ให้บริการเทคโนโลยีบางรายเริ่มทำแล้วในระดับแสนคน หากรัฐ ผู้นำอุตสาหกรรม และผู้ประกอบการร่วมกันผลักดัน การนำ AI ใช้งานก็มีโอกาสเปลี่ยนจากคำโฆษณาให้กลายเป็นเครื่องมือเพิ่มผลิตภาพที่จับต้องได้จริงสำหรับธุรกิจเล็ก






