ลงทุน AI อย่างเดียวไม่พอ ทำไมช่องว่างการเติบโตยังถ่างกว้าง

ภาพใหญ่ที่น่ากังวล: โลกโตด้วย AI แต่การเติบโต GDP ไทยยังติดหล่ม

การเติบโต GDP ไทยคืออัตราการขยายตัวของมูลค่าผลผลิตและบริการทั้งหมดในระบบเศรษฐกิจภายในประเทศในช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งสะท้อนทั้งศักยภาพการผลิต การลงทุน การบริโภค และความสามารถในการแข่งขันของระบบเศรษฐกิจ หากการเติบโตต่ำต่อเนื่องจะส่งผลต่อรายได้ประชาชน พื้นที่การคลังของรัฐ และความสามารถในการรับมือวิกฤตในอนาคต รายงานแนวโน้มเศรษฐกิจโลก World Economic Outlook ฉบับเดือนตุลาคมระบุว่าเศรษฐกิจโลกคาดว่าจะเติบโต 3.1% โดยมีแรงหนุนสำคัญจากการลงทุนด้านปัญญาประดิษฐ์และฮาร์ดแวร์ที่เกี่ยวข้อง แต่คาดการณ์การเติบโต GDP ไทยกลับอยู่ที่ 2.1% ทั้งในปี 2569 และ 2570 ต่ำสุดในกลุ่มอาเซียน-5 และต่ำกว่าค่าเฉลี่ยกลุ่มที่ 4.4% กว่าเท่าตัว ช่องว่างนี้ไม่ใช่เรื่องตัวเลขเท่านั้น แต่สะท้อนว่าคลื่น AI ที่กำลังดันเศรษฐกิจโลกไม่ได้แปรเปลี่ยนเป็นความสามารถแข่งขันเชิงโครงสร้างในไทยอย่างแท้จริง การลงทุน AI จึงยังเป็นเครื่องยนต์ที่หมุนแรงในบางประเทศ แต่ในไทยกลับกลายเป็นเพียงแรงกระเพื่อมบนยอดภูเขาน้ำแข็งของปัญหาเชิงโครงสร้างที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข

ทำไมลงทุน AI แล้ว GDP ยังโตต่ำ: โครงสร้างอ่อนแอและช่องว่างเทคโนโลยี

หัวใจของปัญหาไม่ใช่การขาดเทคโนโลยี AI แต่คือการที่โครงสร้างเศรษฐกิจและช่องว่างเทคโนโลยีไทยทำให้คลื่นการลงทุนลูกนี้ส่งผลได้จำกัด รายงานชี้ว่ามีเพียง 32 ประเทศที่สร้างการเติบโตถึง 95% ของเศรษฐกิจโลก ลดลงจาก 54 ประเทศเมื่อเดือนเมษายน สะท้อนการกระจุกตัวของแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ประเทศที่อยู่ในห่วงโซ่เทคโนโลยีและเป็นผู้ส่งออกพลังงานนอกพื้นที่ขัดแย้งได้ประโยชน์เต็มที่ ขณะที่ประเทศที่นำเข้าพลังงานและมีส่วนร่วมในห่วงโซ่เทคโนโลยีจำกัดต้องเผชิญต้นทุนสูง แรงกดดันต่อค่าเงิน และพื้นที่การคลังที่แคบลง ผู้ว่าการธนาคารกลางเตือนว่าศักยภาพการเติบโตของไทยลดลงจาก 3-5% เหลือเพียงราว 2% กว่า โดย GDP เต็มศักยภาพเหลือประมาณ 2.7% เพราะการลงทุนต่ำต่อเนื่อง ผลิตภาพลดลง สังคมสูงวัย การศึกษาอ่อนแอ และหนี้ครัวเรือนสูงถึง 86-87% ของ GDP เมื่อโครงสร้างพื้นฐานด้านทุนมนุษย์และการเงินเปราะบาง การลงทุน AI จึงกลายเป็นการอัดเทคโนโลยีลงบนฐานที่ไม่แข็งแรง ผลลัพธ์คือการเติบโตที่ไม่สามารถยกระดับทั้งระบบได้

ผลประโยชน์ AI กระจุกตัว: SME ถูกทิ้งไว้ข้างหลังในเกมแข่งขันใหม่

แม้ภาคเอกชนเริ่มตื่นตัวต่อการใช้ AI แต่ผลประโยชน์กลับกระจุกตัวในธุรกิจขนาดใหญ่และอุตสาหกรรมที่อยู่ใกล้ห่วงโซ่เทคโนโลยีมากกว่า ภาคส่งออกอิเล็กทรอนิกส์และแผงวงจรได้แรงหนุนจากกระแส AI ทั่วโลก ขณะที่ภาคเกษตรและอาหารยังติดลบ 2.4% ทำให้ผู้ประกอบการจำนวนมากไม่ได้รับประโยชน์จากการส่งออกที่ขยายตัวสูง นี่คือสัญญาณชัดว่าการเติบโตจาก AI กำลังสร้างเศรษฐกิจสองความเร็ว คำกล่าวที่ควรนำมาคิดอย่างจริงจังคือ “ผู้ประกอบการและแรงงานไทยเริ่มตื่นตัวนำ AI มาใช้ในการทำงาน ซึ่งช่วยลดต้นทุนได้ราว 10-25% แต่ข้อจำกัดสำคัญของ SME คือเงินทุนสำหรับปรับกระบวนการผลิตและลงทุนในเทคโนโลยี” เมื่อ SME ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการจ้างงานและรายได้ครัวเรือนไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีได้ ช่องว่างเทคโนโลยีไทยจึงยิ่งถ่างกว้าง ผลคือการเติบโตที่ไม่ทั่วถึงและความเหลื่อมล้ำด้านผลิตภาพที่สูงขึ้น รัฐจึงไม่ควรพอใจกับตัวเลขส่งออกที่ดี หากภาคธุรกิจส่วนใหญ่ยังถูกทิ้งไว้ข้างหลังในเกม AI

นโยบาย AI ภาครัฐวันนี้ยังไม่พอ: ต้องเปลี่ยนจากตามกระแสเป็นออกแบบเกม

ภาครัฐเริ่มพูดถึงนโยบาย AI ภาครัฐมากขึ้น ทั้งในมิติการเงินและการคลัง แต่ยังอยู่ในระดับ “ตามกระแส” มากกว่าการออกแบบเกมใหม่ให้การเติบโตยั่งยืน ธนาคารกลางย้ำว่าการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง เช่นการลงทุนต่ำ ผลิตภาพลดลง และหนี้ครัวเรือนสูง ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกหน่วยงานเพื่อยกระดับความเป็นอยู่ประชาชนและเพิ่มความแข็งแกร่งให้ธุรกิจ โดยเฉพาะ SME ขณะเดียวกันมีการจัดทำกรอบ Bangkok Blueprint ร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศเพื่อสกัดเส้นทางเงินจากภัยการเงินดิจิทัลข้ามพรมแดน แสดงให้เห็นว่ารัฐมองเห็นความเสี่ยงจากเทคโนโลยีใหม่ แต่ยังไม่ชัดเจนว่าจะเปลี่ยนให้เป็นโอกาสอย่างไร ด้านการคลังมีแผนใช้ AI เพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บภาษีและเก็บภาษีแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซต่างชาติ ทว่าหากนโยบาย AI ภาครัฐเน้นเพียงการเพิ่มรายได้และควบคุมความเสี่ยง โดยไม่ออกแบบมาตรการสนับสนุนให้ธุรกิจฐานล่างเข้าถึงเทคโนโลยี ช่องว่างเทคโนโลยีไทยจะยิ่งกว้างขึ้น และการเติบโต GDP ไทยจะยังติดอยู่ในกรอบต่ำ แม้โลกจะเดินหน้าไปสู่ยุค AI เต็มรูปแบบ

จากโตต่ำสู่โตยั่งยืน: การบ้านที่ต้องทำมากกว่าทุ่มเงินซื้อ AI

การประชุมการเงินและการคลังระหว่างประเทศล่าสุดส่งสัญญาณชัดว่าโลกกำลังเผชิญสามแรงปะทะพร้อมกัน คือพลังงาน AI และหนี้สาธารณะ โดยรายงานชี้ว่าเงินเฟ้อโลกมีแนวโน้มเพิ่มจาก 4.1% เป็น 4.7% จากแรงกดดันด้านพลังงานและอาหาร ก่อนจะลดลงในปีถัดไป ในบริบทนี้ การเติบโต GDP ไทยที่ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลกและอาเซียน-5 ไม่ใช่แค่ตัวเลขที่น่าอาย แต่คือสัญญาณว่าประเทศกำลังเข้าสู่ยุคที่กันชนทางการคลังและการเงินบางลงเรื่อยๆ ขณะที่ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น เอกชนเรียกร้องให้รัฐเร่งลงทุนและใช้ AI พลิกเกมเศรษฐกิจ มองว่าตัวเลข GDP 2.1% ควรเป็นแรงผลักดันให้ทุกฝ่ายหาทางขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้โตมากกว่าที่ประเมิน แต่หากการตอบสนองของรัฐคือการทุ่มงบซื้อเทคโนโลยีโดยไม่ปฏิรูปโครงสร้าง ไม่แก้หนี้ครัวเรือน ไม่ยกระดับการศึกษา และไม่เปิดทางให้ SME เข้าถึงทุนและเทคโนโลยี การลงทุน AI จะกลายเป็นเพียงการแต่งหน้าตัวเลข ไม่ใช่การสร้างศักยภาพใหม่ สิ่งที่ต้องทำจึงไม่ใช่แค่ “เร่งลงทุน AI” แต่คือ “ออกแบบระบบเศรษฐกิจให้พร้อมรับ AI” เพื่อปิดช่องว่างการเติบโตอย่างแท้จริง