ตัวเลขผู้ป่วยย้ำว่าไม่ควรรอให้อาการชัด
ฝีดาษวานรเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่แพร่จากคนสู่คนได้ผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผิวหนัง รอยโรค สารคัดหลั่ง หรือสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ และอาจทำให้เกิดไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต รวมถึงผื่นหรือตุ่มตามร่างกาย ข้อมูลกรมควบคุมโรค ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2569 ระบุว่ามีผู้ป่วยฝีดาษวานรสะสม 470 ราย และเสียชีวิต 3 ราย ตัวเลขนี้ไม่ใช่เหตุให้ตื่นตระหนก แต่เป็นเหตุผลให้สังเกตอาการและเข้ารับการประเมินเมื่อสงสัยติดเชื้อ ขณะที่องค์การอนามัยโลกรายงานว่า ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 ถึง 31 สิงหาคม 2569 มีผู้ป่วยยืนยันทั่วโลก 68,096 ราย และเสียชีวิต 272 ราย จาก 107 ประเทศ โดยช่วงเวลารายงานของข้อมูลทั่วโลกและในประเทศไม่ตรงกัน
ฝีดาษวานร อาการในระยะแรกอาจประกอบด้วยไข้ ปวดศีรษะ ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย หรือต่อมน้ำเหลืองโต ก่อนเกิดผื่นหรือตุ่ม หรืออาจเริ่มมีผื่นเป็นอาการแรกก็ได้ รอยโรคพบได้ตามร่างกาย ใบหน้า อวัยวะเพศ และทวารหนัก โดยอาจเริ่มจากผื่นแดงนูน เปลี่ยนเป็นตุ่มน้ำใส ตุ่มหนอง แล้วตกสะเก็ด ลักษณะและลำดับอาการแตกต่างกัน และไม่จำเป็นต้องมีครบทุกข้อ หากมีไข้ร่วมกับผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติ โดยเฉพาะหลังสัมผัสใกล้ชิดผู้ที่มีอาการสงสัย ควรพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้รอยโรคกระจาย

ฝีดาษวานรตรวจอย่างไร และเหตุใดจึงอาจต้องติดตาม
การเห็นผื่นหรือดูภาพถ่ายเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันโรคได้ เพราะรอยโรคอาจคล้ายเริม สุกใส หรือการติดเชื้อผิวหนังชนิดอื่น วิธีหลักในการยืนยันคือการตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อด้วยวิธี PCR จากตัวอย่างรอยโรค ส่วนการตรวจเลือดทั่วไปไม่ใช่การตรวจยืนยันฝีดาษวานร ดังนั้นผลเลือดทั่วไปที่ไม่พบความผิดปกติไม่ได้ใช้ตัดโรคนี้ออกได้ทั้งหมด ผู้ที่สงสัยติดเชื้อควรเล่าอาการและประวัติสัมผัสตามจริง เพื่อให้แพทย์พิจารณาการตรวจและการดูแลที่เหมาะสม
กรณีนายธนภัทร หรือออกัส อายุ 25 ปี เป็นตัวอย่างของความสำคัญในการติดตามอาการ เขาเปิดเผยว่าเริ่มป่วยในเดือนตุลาคม 2569 มีอาการปวดเมื่อย ปวดหลังรุนแรง และต่อมน้ำเหลืองบริเวณขาหนีบบวม ก่อนเกิดผื่นและตุ่ม และระบุว่าพบแพทย์ 4 ครั้งก่อนทราบผลยืนยัน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีรายละเอียดผลตรวจทางห้องปฏิบัติการครบทั้ง 4 ครั้ง จึงสรุปไม่ได้ว่าได้รับการตรวจ PCR แล้วผลลบหลายครั้ง หรือมีความผิดพลาดในการวินิจฉัย กรณีนี้จึงไม่ควรใช้กล่าวโทษสถานพยาบาล แต่ชี้ให้เห็นว่าหากอาการไม่ดีขึ้น มีตุ่มเพิ่ม หรืออาการเปลี่ยน ควรกลับไปพบแพทย์ พร้อมแจ้งลำดับอาการและประวัติการรักษา
เมื่อสงสัยติดเชื้อ ควรทำอะไรเพื่อลดการแพร่เชื้อ
- รีบติดต่อสถานพยาบาลเพื่อรับการประเมิน หากมีไข้ ผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติ โดยแจ้งประวัติสัมผัสและช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการตามจริง
- หากเคยพบแพทย์แล้วอาการยังไม่ดีขึ้นหรือรอยโรคเพิ่มขึ้น ให้กลับไปประเมินอีกครั้ง และแจ้งผลตรวจหรือการรักษาที่ได้รับก่อนหน้า
- ระหว่างรอคำแนะนำ ให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้อื่น ไม่สัมผัสรอยโรคของผู้อื่น และไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนร่วมกัน
การตรวจพบเร็วช่วยให้ได้รับการดูแลเหมาะสมและลดโอกาสแพร่เชื้อสู่ผู้อื่น ไม่ควรรอให้ผื่นขึ้นทั่วตัวหรือพยายามวินิจฉัยจากภาพด้วยตนเอง การขอรับการตรวจเป็นการป้องกันคนรอบข้าง ไม่ใช่เรื่องน่าอับอาย และการแจ้งข้อมูลตรงไปตรงมาช่วยให้แพทย์ประเมินได้แม่นยำขึ้น
การป้องกันและการดูแลผู้ป่วย
ฝีดาษวานร ป้องกันได้ด้วยการหลีกเลี่ยงสัมผัสผิวหนังหรือรอยโรคของผู้ที่มีอาการสงสัย รวมถึงหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและการมีเพศสัมพันธ์ระหว่างที่อีกฝ่ายมีอาการ ไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนร่วมกัน ผู้ที่ได้รับการยืนยันควรแยกตัวตามคำแนะนำของแพทย์ ปกคลุมรอยโรคให้มิดชิด ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์ 70% และสวมหน้ากากอนามัยที่กระชับใบหน้า ระหว่างรักษาตัวควรแยกของใช้ส่วนตัว ทำความสะอาดพื้นผิวที่สัมผัสบ่อย และดูแลแผลตามคำแนะนำ
ผู้ป่วยฝีดาษวานรส่วนใหญ่หายได้ด้วยการดูแลตามอาการ เช่น บรรเทาปวด ดูแลแผล และป้องกันภาวะแทรกซ้อน ไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลทุกคน แพทย์จะประเมินความรุนแรง ความเสี่ยง และความพร้อมในการแยกตัวที่บ้านเป็นรายบุคคล ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หญิงตั้งครรภ์ และเด็กเล็กควรได้รับการประเมินใกล้ชิดเป็นพิเศษ หากสงสัยติดเชื้อ ทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดคือรีบปรึกษาแพทย์ ติดตามอาการ และทำตามคำแนะนำ แทนการรอหรือสรุปโรคด้วยตนเอง






