เริ่มจากเลือกหน้ากากให้เหมาะกับวันที่ต้องออกไปข้างนอก
หน้ากากกันฝุ่น PM2.5 คืออุปกรณ์กรองอนุภาคขนาดเล็กที่ต้องสวมแนบกับใบหน้า เพื่อช่วยลดฝุ่นที่สูดเข้าไปขณะอยู่นอกบ้าน โดยประสิทธิภาพจริงขึ้นกับทั้งแผ่นกรอง มาตรฐานของผลิตภัณฑ์ และการปิดช่องว่างรอบจมูกกับแก้ม ผู้ที่ต้องอยู่กลางแจ้งนานในวันที่ฝุ่นสูงควรเลือก N95 หรือ KN95 ที่ได้มาตรฐานและกระชับกับใบหน้า ส่วนหน้ากากอนามัยทางการแพทย์กรองได้ในระดับหนึ่ง แต่รูปทรงอาจมีช่องว่าง ขณะที่หน้ากากผ้าซักได้ใช้ซ้ำได้ แต่ผลการกรองต่างกันตามวัสดุและการออกแบบ จึงควรตรวจข้อมูลทดสอบให้ชัด
ก่อนเลือกหน้ากากกันฝุ่น ให้ดูมาตรฐาน ค่า PFE และขนาดอนุภาคที่ใช้ทดสอบ รวมถึงทรงหน้ากากและความสบายเมื่อสวมต่อเนื่อง ตัวเลขกรอง 95% หรือ 99% อาจมาจากวิธีทดสอบคนละแบบ จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ และค่า BFE หรือ VFE ไม่ได้บอกการกรอง PM2.5 โดยตรง ซื้อจากผู้จำหน่ายที่ให้รายละเอียดรุ่นและการรับรองครบถ้วน หากมีโรคหัวใจหรือโรคปอด ควรปรึกษาแพทย์เรื่องหน้ากากที่เพิ่มแรงต้านการหายใจ และไม่ควรสวมหน้ากากให้เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี
สวมให้แนบสนิท แล้วลดเวลาที่ต้องรับฝุ่น
ต่อให้เลือกแผ่นกรองดีแค่ไหน หากหน้ากากหลวม ฝุ่นก็ยังเล็ดลอดเข้าทางขอบได้ จุดที่มักพลาดคือเลือกขนาดไม่พอดีหรือปล่อยช่องว่างข้างแก้มไว้โดยไม่ตรวจตอนสวม
- ตรวจฉลาก ชื่อรุ่น มาตรฐาน และคำแนะนำก่อนใช้ เลือกทรงและขนาดที่คลุมจมูก ปาก และใต้คางได้พอดี
- สวมหน้ากากให้สายรัดกระชับ แล้วกดลวดบริเวณสันจมูกให้แนบ ตรวจขอบข้างแก้มและใต้คางว่าไม่มีช่องว่าง
- ระหว่างใช้งานหลีกเลี่ยงการจับด้านหน้าหน้ากาก และล้างมือทุกครั้งหลังถอด
- เปลี่ยนชิ้นใหม่เมื่อหน้ากากสกปรก เปียกชื้น ชำรุด หรือสายรัดยืดจนไม่กระชับ
- เช็กค่าฝุ่นก่อนเดินทางหรือออกกำลังกาย เลี่ยงเส้นทางรถติดและเลื่อนกิจกรรมกลางแจ้งหนักไปช่วงที่อากาศดีขึ้น หรือทำในอาคารแทน
ขั้นตอนนี้ช่วยให้หน้ากากทำงานได้ใกล้เคียงกับที่ออกแบบไว้ แต่ไม่ใช่เหตุผลให้ฝืนทำกิจกรรมกลางแจ้งเมื่อค่าฝุ่นสูง การหายใจเร็วและลึกระหว่างออกกำลังกายหนักอาจเพิ่มการรับมลพิษ จึงควรลดเวลาสัมผัสและความหนักของกิจกรรมตามสภาพอากาศ

จัดห้องอากาศสะอาดและเลือกเครื่องฟอกให้พอดีพื้นที่
เมื่อฝุ่นข้างนอกสูง ปิดประตูและหน้าต่างที่ไม่จำเป็นเพื่อลดอากาศภายนอกไหลเข้าบ้าน แล้วเลือกห้องที่ใช้พักผ่อนบ่อย เช่น ห้องนอน เป็นพื้นที่อากาศสะอาด ลดกิจกรรมที่ทำให้เกิดฝุ่น และวางเครื่องฟอกอากาศในบ้านให้เหมาะกับขนาดห้อง อย่าดูแค่ชื่อรุ่นหรือคำโฆษณา ให้ตรวจค่า CADR ซึ่งบอกปริมาณอากาศสะอาดที่เครื่องส่งออกได้ต่อหน่วยเวลา
ตัวอย่างห้อง 20 ตารางเมตรที่เพดานสูง 2.5 เมตร มีปริมาตรอากาศ 50 ลูกบาศก์เมตร หากต้องการให้อากาศผ่านการกรองเทียบเท่า 4–5 รอบต่อชั่วโมง ควรพิจารณา CADR ราว 200–250 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ตัวเลขนี้เป็นแนวทางเบื้องต้น เพราะการรั่วของห้อง ตำแหน่งวางเครื่อง และระดับพัดลมล้วนมีผล เลือกระบบกรองอนุภาคประสิทธิภาพสูง เช่น HEPA ตรวจราคาไส้กรองสำรอง และหลีกเลี่ยงเครื่องที่ตั้งใจผลิตโอโซน
อย่าปิดห้องจนขาดการระบายอากาศเป็นเวลานาน เปิดรับอากาศใหม่เมื่อคุณภาพอากาศข้างนอกดีขึ้น และระวังแหล่งเผาไหม้ในบ้าน เพราะการปิดหน้าต่างไม่ได้กำจัดมลพิษที่เกิดขึ้นภายในห้อง

ทำความสะอาดแบบไม่กวาดฝุ่นกลับขึ้นมา
การกวาดพื้นแรง ๆ หรือใช้ผ้าแห้งปัดชั้นวางอาจทำให้ฝุ่นที่ตกค้างฟุ้งกลับสู่อากาศ วิธีที่ทำได้ง่ายกว่าคือเช็ดพื้นผิวด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำหมาด และใช้ไม้ถูพื้นแบบเปียกหมาดแทนการกวาดแห้ง เริ่มจากบริเวณสูงลงสู่พื้น เพื่อเก็บฝุ่นที่ตกลงมาในการทำความสะอาดรอบเดียว
ทำเป็นประจำโดยเน้นพื้นที่ที่ใช้งานบ่อย และพยายามลดกิจกรรมที่สร้างฝุ่นหรือควันในห้องอากาศสะอาด การปิดช่องทางฝุ่น ใช้เครื่องฟอกที่มีขนาดเหมาะ และเช็ดบ้านโดยไม่ทำให้ฝุ่นฟุ้ง เป็นวิธีป้องกันฝุ่น PM2.5 ที่ช่วยลดการสัมผัสในชีวิตประจำวันได้ แต่ไม่มีวิธีใดทำให้บ้านปลอดฝุ่นได้ทั้งหมด คอยติดตามคุณภาพอากาศและปรับพฤติกรรมตามสถานการณ์






