เริ่มจากรู้ความเสี่ยงและเช็กอากาศก่อนออกจากบ้าน
ฝุ่น PM2.5 คืออนุภาคขนาดเล็กไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตรที่ลอยอยู่ในอากาศและเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจได้ การป้องกันฝุ่น PM2.5 จึงหมายถึงการลดเวลาสัมผัสฝุ่นทั้งในบ้านและนอกบ้าน ด้วยการปรับกิจกรรมและสร้างพื้นที่อากาศสะอาด
เรื่องนี้ควรใส่ใจเป็นพิเศษเมื่อค่าฝุ่น PM2.5 สูง เพราะการรับฝุ่นปริมาณมากหรือเป็นเวลานานอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคทางเดินหายใจเรื้อรัง และมะเร็งปอดในระยะยาว กรมอนามัยรายงานว่าเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2569 มี 9 จังหวัดอยู่ในระดับสีแดง ได้แก่ น่าน พะเยา ลำปาง ลำพูน เชียงราย เชียงใหม่ แพร่ แม่ฮ่องสอน และนครพนม
ก่อนเดินทางให้ดูข้อมูลจาก Air4Thai, AirBKK หรือ Life Dee และเช็กเวลาที่อัปเดตข้อมูลด้วย หากเทียบตัวเลข อย่าสับสนระหว่างค่ารายชั่วโมงกับค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง เพราะอาจทำให้ประเมินสถานการณ์คลาดเคลื่อน เตรียมหน้ากากกันฝุ่นที่กรองอนุภาคขนาดเล็กได้ เช่น N95 หรือ KN95 และสวมให้แนบกระชับตามคำแนะนำ
ปรับการเดินทางและกิจกรรมให้เข้ากับค่าฝุ่น
การเตรียมหน้ากากไม่ใช่เหตุผลให้ออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้งตามปกติในวันที่อากาศแย่ โดยเฉพาะการวิ่งหรือปั่นจักรยานหนัก ๆ เพราะการหายใจเร็วและลึกขึ้นอาจทำให้รับมลพิษมากกว่าเดิม กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ เด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคประจำตัว
- ตรวจค่าฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ที่จะไปและดูเวลาที่รายงานได้รับการปรับปรุง
- หากมลพิษสูง ให้เลื่อนการออกกำลังกายกลางแจ้งไปช่วงที่อากาศดีขึ้น หรือเลือกทำกิจกรรมในอาคารที่ควบคุมอากาศได้
- วางเส้นทางเดินทางให้หลีกเลี่ยงถนนที่รถติดและจุดที่มีควันสะสม พร้อมลดเวลารออยู่กลางแจ้ง
- สวมหน้ากาก N95 หรือ KN95 ให้แนบกับใบหน้าเมื่อจำเป็นต้องออกนอกอาคาร และหลีกเลี่ยงการอยู่นอกบ้านนานเกินจำเป็น
ข้อควรระวังคือหน้ากากที่เพิ่มแรงต้านการหายใจอาจไม่เหมาะกับผู้มีโรคหัวใจหรือโรคปอดบางประเภท ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเลือกใช้ และไม่ควรสวมหน้ากากให้เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี หากมีไอ หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือหอบผิดปกติ ให้ขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

ทำบ้านให้เป็นพื้นที่อากาศสะอาด
การอยู่ในบ้านไม่ได้กันฝุ่นได้ทั้งหมด เพราะอนุภาคเล็กเล็ดลอดผ่านประตู หน้าต่าง และช่องระบายอากาศได้ วันที่ฝุ่นข้างนอกสูงให้ปิดช่องทางที่ไม่จำเป็น และเลือกห้องหนึ่งเป็นพื้นที่พักผ่อนที่สะอาด โดยเฉพาะห้องนอนซึ่งใช้เวลาหลายชั่วโมง
ถ้าจะซื้อเครื่องฟอกอากาศ ให้ดูค่า CADR ซึ่งบอกปริมาณอากาศสะอาดที่เครื่องส่งออกได้ต่อหน่วยเวลา แล้วเลือกให้เหมาะกับขนาดห้อง ไม่ใช่ดูเพียงชื่อรุ่นหรือคำโฆษณา ตัวอย่างเช่น ห้อง 20 ตารางเมตรที่เพดานสูง 2.5 เมตร อาจพิจารณา CADR ราว 200–250 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมงเพื่อให้ได้การกรองเทียบเท่า 4–5 รอบต่อชั่วโมง ทั้งนี้ผลจริงขึ้นกับการรั่วไหลของอากาศ การวางเครื่อง และระดับพัดลม
เลือกเครื่องที่มีแผ่นกรองอนุภาคประสิทธิภาพสูง เช่น HEPA ตรวจสอบราคาไส้กรองสำรองก่อนซื้อ และเลี่ยงอุปกรณ์ที่ตั้งใจผลิตโอโซนซึ่งอาจระคายเคืองทางเดินหายใจ ปิดหน้าต่างนานเกินไปก็ไม่ใช่คำตอบ ควรเปิดรับอากาศใหม่เมื่อคุณภาพอากาศภายนอกดีขึ้น และระวังแหล่งเผาไหม้ภายในบ้าน

ลดฝุ่นฟุ้งและควันภายในบ้าน
กวาดแรง ๆ หรือใช้ผ้าแห้งปัดฝุ่นอาจทำให้ฝุ่นที่เกาะอยู่ฟุ้งกลับขึ้นมา ให้เช็ดพื้นผิวด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำหมาด ๆ และถูพื้นแบบเปียกหมาด โดยทำจากบริเวณสูงลงสู่บริเวณต่ำ หากใช้เครื่องดูดฝุ่น ให้เลือกรุ่นที่มีแผ่นกรอง HEPA และตัวเครื่องปิดผนึกดี เพื่อลดฝุ่นที่ปล่อยกลับสู่อากาศ
เก็บของที่ไม่ค่อยใช้ไว้ในตู้ปิด ซักเครื่องนอนและทำความสะอาดพรมตามความเหมาะสม ส่วนวันที่ฝุ่นภายนอกสูงควรลดกิจกรรมที่สร้างควันหรืออนุภาคในบ้าน เช่น จุดธูป จุดเทียน สูบบุหรี่ และปิ้งย่าง ใช้เครื่องดูดควันในครัวตามความเหมาะสม และลดการฉีดสเปรย์ที่ไม่จำเป็น เพราะเครื่องฟอกอากาศไม่ได้กำจัดมลพิษทุกชนิด
ข้อพลาดที่พบบ่อยคือคิดว่าปิดหน้าต่างแล้วบ้านจะปลอดฝุ่นทั้งหมด และออกกำลังกายกลางแจ้งหนักแม้ค่าฝุ่นสูง การเช็ดถูแบบไม่ทำให้ฝุ่นฟุ้ง พร้อมลดกิจกรรมที่ปล่อยมลพิษ จะช่วยลดการสัมผัสในชีวิตประจำวันได้







