โจทย์ไม่ใช่แค่ใช้เทคโนโลยี แต่ต้องเปลี่ยนวิธีทำงาน
AI เพิ่มผลิตภาพ คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยให้คนและองค์กรทำงานได้มากขึ้น ใช้แรงและทรัพยากรน้อยลง พร้อมยกระดับคุณภาพของผลลัพธ์ โดยต้องพัฒนาทักษะคนและปรับระบบงานควบคู่กัน ไม่ใช่เพียงติดตั้งเทคโนโลยีแล้วคาดหวังให้เศรษฐกิจเติบโตเอง นี่คือแก่นของข้อเสนอที่ธนินท์ เจียรวนนท์ ประธานอาวุโสเครือเจริญโภคภัณฑ์ นำเสนอในการเสวนาที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 4–6 พฤศจิกายน 2569 โดยชี้ว่าประเทศต้องเตรียมคน วิธีบริหาร พลังงาน และน้ำไปพร้อมกับการลงทุนด้านเทคโนโลยี มุมมองนี้สำคัญในเวลาที่ AI และหุ่นยนต์กำลังเปลี่ยนการแข่งขันทางธุรกิจ คำถามจึงไม่ควรหยุดอยู่ที่ว่าใครจะถูกแทนที่ แต่ต้องถามว่าประเทศจะเปลี่ยนเทคโนโลยีให้เป็นงานใหม่ รายได้ และบริการที่ดีขึ้นได้อย่างไร หากละเลยการปรับโครงสร้างและการเรียนรู้ AI อาจเพิ่มประสิทธิภาพให้เพียงบางองค์กร แต่ไม่ช่วยให้โอกาสทางเศรษฐกิจกระจายกว้างขึ้น

AI ปฏิรูปราชการต้องเปิดทางให้คนทำงานรูปแบบใหม่
ข้อเสนอ AI ปฏิรูปราชการของธนินท์ท้าทายแนวคิดการลดคนแบบตรงไปตรงมา เขาเสนอให้ใช้ AI ทำงานที่ระบบอัตโนมัติช่วยได้ และเปิดทางให้ข้าราชการบางส่วนรับเงินเดือนตามเดิมโดยไม่ต้องทำงานประจำ เพื่อไปประกอบอาชีพหรือสร้างรายได้ทางอื่น ประเด็นที่ควรจับตาไม่ใช่เพียงจำนวนตำแหน่งที่ลดลง แต่คือรัฐจะออกแบบการเปลี่ยนผ่านอย่างไรให้คนยังมีบทบาทและเกิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจใหม่ ข้อเสนอนี้มีน้ำหนักเมื่อพิจารณาระบบงานที่แบ่งความรับผิดชอบเป็นส่วน ๆ จนขั้นตอนขาดความต่อเนื่อง การนำ AI เข้ามาโดยไม่ปรับกระบวนงานอาจทำให้ระบบเดิมเดินเร็วขึ้น แต่ยังคงความซ้ำซ้อนเดิมไว้ รัฐจึงควรทบทวนงานตั้งแต่ต้นจนจบ และกำหนดหน้าที่ที่ต้องใช้วิจารณญาณหรือความรับผิดชอบของมนุษย์ให้ชัด การเปลี่ยนอาชีพก็ต้องมีทางเลือกและการเตรียมทักษะ ไม่ใช่เพียงย้ายภาระจากหน่วยงานไปให้แรงงาน

พัฒนาคนให้ทำงานกับ AI ไม่ใช่แข่งกับ AI
เทคโนโลยีจะสร้างผลิตภาพได้ก็ต่อเมื่อคนรู้วิธีใช้และปรับงานให้เหมาะกับมัน ธนินท์เน้นว่าความรู้ที่เคยใช้ได้ผลอาจไม่เพียงพอในโลกที่เปลี่ยนเร็ว ทั้งคนรุ่นใหม่และผู้มีประสบการณ์จึงต้องเรียนรู้ต่อเนื่อง ขณะที่องค์กรต้องพัฒนาทักษะและเตรียมโอกาสทำงานควบคู่กับการใช้ AI AI เพิ่มผลิตภาพไม่ได้แปลว่าคนต้องทำงานน้อยลงเสมอไป แต่อาจทำให้ทำงานได้มากขึ้นโดยใช้แรงน้อยลงและใช้ความคิดมากขึ้น นี่ควรเป็นหลักคิดของการอบรมพนักงาน: ให้คนใช้เครื่องมือช่วยวิเคราะห์ ลดงานซ้ำ และตัดสินใจจากข้อมูล แทนการอบรมเพื่อให้รู้จักเครื่องมือเพียงผิวเผิน แนวทางนี้เห็นได้จากการปรับองค์กรของเครือซีพี ซึ่งลดลำดับชั้นบริหารจาก 5–6 ชั้นเหลือ 2 ชั้น ใช้ AI ติดตามงาน และให้อำนาจคนหน้างานแก้ปัญหา บทเรียนไม่ได้อยู่ที่การลดชั้นเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การทำให้ข้อมูลและอำนาจตัดสินใจไปถึงผู้ที่เห็นปัญหาจริง

ธุรกิจและเกษตรต้องแปลงเทคโนโลยีเป็นคุณค่าที่จับต้องได้
AI และหุ่นยนต์มีโอกาสเพิ่มความแม่นยำ ลดข้อผิดพลาด และยกระดับการทำงานในเกษตร อุตสาหกรรมอาหาร ค้าปลีก และศูนย์กระจายสินค้า แต่การลงทุนจะมีความหมายเมื่อช่วยให้ธุรกิจแข่งขันได้จริง รวมถึงเปิดโอกาสให้กิจการขนาดเล็กเข้าถึงความรู้และสร้างธุรกิจใหม่ด้วยทรัพยากรที่จำกัด หุ่นยนต์เองยังต้องฝึกและพัฒนาให้เข้ากับแต่ละกระบวนการ ไม่ใช่ซื้อมาแล้วคาดหวังผลทันที ภาคเกษตรแสดงให้เห็นชัดว่าเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่พอ หากน้ำไม่สม่ำเสมอหรือโครงสร้างพื้นฐานไม่พร้อม ผลผลิตก็ยังเปราะบาง ข้อเสนอให้รวมพื้นที่เกษตรเพื่อจัดการน้ำและใช้เครื่องจักรร่วมกันจึงต้องมาพร้อมเงื่อนไขการลงทุนที่ชัดเจนและเป็นธรรม ให้เจ้าของที่ดินมีส่วนร่วมและได้รับผลตอบแทนตามสัดส่วน ขณะเดียวกัน การเติบโตของ AI ศูนย์ข้อมูล และอุตสาหกรรมใหม่ทำให้การเตรียมไฟฟ้าที่เพียงพอและมีต้นทุนเหมาะสมเป็นเงื่อนไขสำคัญต่อการลงทุน
เกณฑ์ตัดสินผลลัพธ์ไม่ควรอยู่ที่จำนวนระบบอัตโนมัติหรือความเร็วของโรงงานเท่านั้น แต่ต้องถามว่าผู้บริโภคได้สินค้าคุณภาพดีขึ้นหรือเข้าถึงสินค้าได้ง่ายขึ้นหรือไม่ การลดต้นทุนตั้งแต่การผลิตถึงการขนส่งอาจช่วยให้ธุรกิจแข่งขันและส่งต่อประโยชน์ให้ผู้ซื้อได้ หากต้นทุนที่ลดลงไม่สะท้อนเป็นคุณภาพ ราคา หรือบริการที่ดีขึ้น เทคโนโลยีก็อาจเพิ่มกำไรให้ผู้ผลิตโดยไม่ยกระดับเศรษฐกิจในวงกว้าง ดังนั้น AI ยกระดับเศรษฐกิจได้เมื่อการปฏิรูปราชการไม่ทอดทิ้งแรงงาน การพัฒนาคนเดินหน้าทันเทคโนโลยี และธุรกิจลงทุนโดยมีเป้าหมายชัด ทั้งด้านผลิตภาพและประโยชน์สาธารณะ คำขวัญเรื่องสินค้าดีและราคาถูกควรเป็นบททดสอบที่วัดได้ ไม่ใช่คำโฆษณา หากทำให้ผู้บริโภคได้ของดีขึ้นในต้นทุนที่เข้าถึงได้ พร้อมสร้างงานและรายได้ใหม่ เทคโนโลยีจึงจะเป็นแรงยกระดับเศรษฐกิจอย่างแท้จริง






