แผนการท่องเที่ยวอัจฉริยะจากข้อมูลมือถือที่พลิกเศรษฐกิจภูมิภาค

เมื่อสัญญาณมือถือกลายเป็นเข็มทิศเศรษฐกิจท่องเที่ยว

แผนการท่องเที่ยวอัจฉริยะคือการใช้ข้อมูลมือถือวิเคราะห์รูปแบบการเดินทางจริงของผู้คนแบบไม่ระบุตัวตน นำข้อมูลขนาดใหญ่จากสัญญาณโทรศัพท์ที่สะท้อนการเคลื่อนที่ระหว่างเมืองและชุมชน มาผสมกับงานวิจัยและความคิดสร้างสรรค์ เพื่อออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวสถิติข้อมูลที่กระจายรายได้ ลดความแออัด และเชื่อมโยงอัตลักษณ์ท้องถิ่นให้กลายเป็นเศรษฐกิจท่องเที่ยวข้อมูลที่มีความเท่าเทียมและยั่งยืนมากขึ้นสำหรับทุกภูมิภาค

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นท่ามกลางภูมิทัศน์การท่องเที่ยวที่จำนวนผู้เดินทางลดลงราว 3.05% เมื่อเทียบกับปีก่อน การตั้งคำถามใหม่จึงไม่ใช่แค่ “ทำอย่างไรให้คนเที่ยวมากขึ้น” แต่คือ “ทำอย่างไรให้ทุกทริปสร้างคุณค่ามากขึ้น” แนวคิดการท่องเที่ยวแบบเท่าเทียม หรือ Equitable Tourism จึงต้องการเครื่องมือที่มองเห็นการเดินทางจริงมากกว่าตัวเลขนักท่องเที่ยวปลายทาง และ Mobility Data จากโครงข่ายโทรคมนาคมกำลังกลายเป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ชิ้นนั้น

Routes to Roots: จาก 500 ล้านทริปสู่ 21 คลัสเตอร์ที่ไม่เคยอยู่ในแผนที่

โครงการ Routes to Roots แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าข้อมูลมือถือวิเคราะห์สามารถเปลี่ยนจากตัวเลขบนเครือข่าย มาเป็นภาพรวมการเดินทางของผู้คนที่จับต้องได้ ทีมวิจัยนำ Mobility Data กว่า 500 ล้านทริปมาวิเคราะห์ จนพบพื้นที่เชื่อมโยงกันเป็น 21 คลัสเตอร์ท่องเที่ยวศักยภาพ ซึ่งต่างจากมุมมองเดิมที่ยึดขอบเขตจังหวัดเป็นหลัก เพราะคนเดินทางไม่ได้เริ่มและจบทริปอยู่ในเส้นแบ่งแผนที่เดียวอยู่แล้ว

ข้อมูลครอบคลุมราว 25 ล้านบัญชีต่อเดือนในกลุ่มนักท่องเที่ยวไทย และมากกว่า 80,000 บัญชีต่อเดือนในกลุ่มนักท่องเที่ยวต่างชาติ เก็บต่อเนื่อง 1 ปีตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2566 ถึงกรกฎาคม 2567 นี่ไม่ใช่การส่องดูว่า “ใครไปไหน” แต่เป็นการทำความเข้าใจว่าเส้นทางระหว่างเมืองใดถูกใช้บ่อย เป็นทางผ่าน หรือเป็นจุดหมาย การเห็น Flow การเดินทางเช่นนี้เปิดโอกาสให้เมืองรองและชุมชนที่เคยเป็นแค่จุดผ่าน ถูกยกระดับเป็นปลายทางใหม่ในแผนการท่องเที่ยวอัจฉริยะ

ข้อมูลไม่ต้องรู้ชื่อเรา แต่รู้ว่าเมืองไหนยังถูกมองข้าม

คำถามด้านความเป็นส่วนตัวมักตามมาทันทีเมื่อพูดถึงท่องเที่ยวสถิติข้อมูลจากมือถือ แต่แก่นของ Mobility Data ในโครงการนี้คือการเก็บและวิเคราะห์เฉพาะรูปแบบการเคลื่อนที่แบบไม่ระบุตัวบุคคล ผู้ใช้ต้องยินยอมก่อน และข้อมูลผ่านการเข้ารหัสและการทำให้ไม่สามารถระบุตัวตนได้ จึงไม่มีการตามติดว่าใครไปไหน มีเพียงภาพรวมของคนหมู่มากที่บอกเราว่าเส้นทางใดใช้บ่อย เส้นทางใดแทบไม่มีใครผ่าน

ผลคือเราได้แผนที่เศรษฐกิจท่องเที่ยวข้อมูลที่ซื่อสัตย์ต่อพฤติกรรมจริง มากกว่าข้อมูลจากแบบสอบถามหรือสถิติเข้าโรงแรม ความเชื่อมโยงระหว่างเมืองที่เคยมองไม่เห็น กลายเป็นจุดตั้งต้นของข้อเสนอเชิงนโยบายแบบ Evidence-based Tourism Development เพื่อออกแบบโครงสร้างพื้นฐาน กิจกรรม และการลงทุนให้ตรงกับศักยภาพของพื้นที่แต่ละแห่ง เมืองที่เคยเป็นแค่ทางผ่านสามารถถูกออกแบบให้ดึงให้คนใช้เวลาและใช้จ่ายมากขึ้น ซึ่งกระทบโดยตรงต่อชุมชนท้องถิ่น

จาก Big Data สู่เส้นทางท่องเที่ยวใหม่และงบลงทุนที่ลงจุดถูกต้อง

ข้อดีสำคัญของการใช้ข้อมูลมือถือวิเคราะห์ในแผนการท่องเที่ยวอัจฉริยะ ไม่ใช่แค่รู้ว่าจุดไหนคนเยอะ แต่คือการเห็น Flow การเดินทางระหว่างเมืองอย่างละเอียด ข้อมูลแสดงให้เห็นว่าคนจำนวนมากเดินทางผ่านเมืองหนึ่งไปอีกเมืองหนึ่งโดยแทบไม่หยุดพัก นักวางแผนจึงสามารถออกแบบเส้นทางใหม่ กิจกรรม หรือจุดแวะ เพื่อเพิ่มเวลาอยู่ในพื้นที่ระหว่างทาง เปลี่ยน “เมืองทางผ่าน” ให้กลายเป็น “เมืองปลายทางรอง” ที่มีรายได้ของตัวเอง

เมื่อรู้ว่าคลัสเตอร์ใดมีคนเดินทางเชื่อมถึงกันอย่างสม่ำเสมอ รัฐและองค์การด้านการท่องเที่ยวสามารถใช้ข้อมูลนี้วางแผนลงทุนโครงสร้างพื้นฐานได้ตรงจุด ตั้งแต่การเดินทางสาธารณะ ป้ายสื่อสาร ไปจนถึงพื้นที่สาธารณะและกิจกรรมชุมชน ข้อมูลจริงช่วยกระจายนักท่องเที่ยว การลงทุน และรายได้สู่เมืองและชุมชนอย่างทั่วถึงและยั่งยืนมากขึ้น แทนที่จะทุ่มทรัพยากรไปที่เมืองหลักเพียงไม่กี่แห่ง เศรษฐกิจท่องเที่ยวข้อมูลจึงช่วยจัดสมดุลใหม่ให้ระบบทั้งหมด

Creative Data Award: สัญญาณว่าข้อมูลคือยุทธศาสตร์ ไม่ใช่แค่ตัวเลข

การที่ Routes to Roots ได้รับรางวัล Creative Data Award บนเวที Creative Excellence Awards 2026 จากสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ไม่ใช่แค่เกียรติยศของโครงการ แต่เป็นสัญญาณชัดเจนว่าการวิเคราะห์ Mobility Data กำลังถูกยอมรับว่าเป็นเครื่องมือยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงงานวิเคราะห์ตัวเลขเบื้องหลัง การผสาน Big Data งานวิจัย และการออกแบบเชิงสังคมเข้าด้วยกัน แสดงให้เห็นว่าข้อมูลสามารถเปลี่ยนเป็นเส้นทางการพัฒนาที่จับต้องได้

เมื่อรางวัลสร้างสรรค์ยกย่องงานข้อมูลแบบนี้ เราควรถามต่อว่า ภาครัฐและองค์กรท้องถิ่นพร้อมขยับจากการตัดสินใจด้วยความรู้สึก ไปสู่การตัดสินใจด้วยข้อมูลแค่ไหน หากแนวทาง Evidence-based Tourism Development ถูกใช้จริงอย่างต่อเนื่อง เมืองรองจะไม่ต้องรอความบังเอิญจากกระแสโซเชียลอีกต่อไป แต่จะมีเส้นทางในแผนที่ท่องเที่ยวสถิติข้อมูลที่ชัดเจน รองรับการลงทุนและการเติบโตในระยะยาว นี่คือโอกาสที่จะเปลี่ยนทุกสัญญาณมือถือให้กลายเป็นเข็มทิศใหม่ของเศรษฐกิจภูมิภาค