ก๊าซธรรมชาติเหลวคืออะไร และทำไมจึงกำลังเปลี่ยนเกมพลังงานอาเซียน
ก๊าซธรรมชาติเหลว LNG คือก๊าซธรรมชาติที่ถูกทำให้เย็นจนอยู่ในสถานะของเหลว เพื่อง่ายต่อการขนส่งระยะไกลโดยเรือบรรทุก เมื่อถึงปลายทางจะถูกทำให้กลับเป็นก๊าซเพื่อนำไปใช้ผลิตไฟฟ้า อุตสาหกรรม และขนส่ง เป็นเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ปล่อยคาร์บอนต่ำกว่าถ่านหินและน้ำมัน จึงถูกมองเป็นเชื้อเพลิงสะพานในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด
วันนี้ก๊าซธรรมชาติเหลวไม่ใช่เรื่องไกลตัว เพราะมันกำลังกลายเป็นตัวกำหนดทั้งความมั่นคงด้านพลังงานและค่าไฟฟ้าในภูมิภาคอาเซียน เมื่อความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้ราคาตลาดจรของ LNG ผันผวนอย่างรุนแรง ประเทศในภูมิภาคที่ยังพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้าจึงไม่มีทางเลือกมากนัก นอกจากต้องรีบสร้างโครงสร้างพื้นฐาน รองรับการนำเข้า กระจายแหล่งจัดหา และทำสัญญาระยะยาวเพื่อป้องกันความเสี่ยง
ปตท.กับความทะเยอทะยานสู่ฮับการค้าก๊าซธรรมชาติเหลว
การขยับตัวของภาคเอกชนรายใหญ่คือสัญญาณสำคัญว่าภูมิภาคกำลังขยับเข้าสู่ยุคก๊าซธรรมชาติเต็มตัว ปตท.ประกาศชัดว่าจะเพิ่มพอร์ตก๊าซธรรมชาติเหลวสำหรับธุรกิจซื้อขายจากระดับราว 3-4 ล้านตันต่อปี เป็น 10 ล้านตันในปี 2030 และ 15 ล้านตันในปี 2035 นี่ไม่ใช่แค่การขยายปริมาณซื้อขาย แต่คือการวางตัวเองและภูมิภาคให้กลายเป็นศูนย์การค้าก๊าซ
คำกล่าวที่ควรจดคือ “เราต้องการมี LNG อยู่ใน Portfolio ประมาณ 10 ล้านตันในปี 2030 และ 15 ล้านตันในปี 2035” แปลว่าเกมนี้เป็นเกมยาว ปตท.สร้างเครือข่ายซื้อขายในลอนดอน สิงคโปร์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และฮิวสตัน เพื่อสลับแหล่งจัดหาได้ตามสถานการณ์ หากภูมิรัฐศาสตร์ปะทุที่จุดใด ก็ยังมีทางเบี่ยงให้ระบบไฟฟ้าไม่สะดุด การเร่งหาแหล่งก๊าซใหม่ทั้งในอ่าวและต่างประเทศจึงเป็นการลงทุนซื้อความยืดหยุ่นล่วงหน้า
ยุทธศาสตร์พลังงานใหม่ เน้นความมั่นคงมากกว่าราคาถูกชั่วคราว
ฝั่งนโยบาย กกพ.ส่งสัญญาณชัดว่าการเปลี่ยนผ่านพลังงานต้องไปให้ถึง “จุดหมาย” ที่สมดุล ทั้งความมั่นคง ราคาที่เหมาะสม ความยั่งยืน และการแข่งขันที่เป็นธรรม การเปิดเวทีระดับโลกอย่างงาน Gastech จึงถูกใช้เป็นโอกาสดึงดูดนักลงทุนก๊าซธรรมชาติเหลวและพลังงานสะอาดเข้ามา เพื่อให้ภูมิภาคนี้ไม่เป็นแค่ผู้ซื้อ แต่เป็นจุดกระจายพลังงานต่อไปยังประเทศรอบข้าง
มุมมองที่น่าสนใจคือการยอมรับว่าความมั่นคงด้านพลังงานยุคใหม่ไม่ใช่แค่มีพลังงานเพียงพอ แต่ต้องพร้อมรองรับการพัฒนาเศรษฐกิจในอนาคต หรือที่เรียกว่า Future Readiness ต้นทุนพลังงานที่เหมาะสมกลายเป็นแต้มต่อการแข่งขันในเวทีการค้าโลก การกระจายแหล่งนำเข้าก๊าซแทนการพึ่งพาเพียงแหล่งเดียว เช่น ก๊าซจากตะวันออกกลาง จึงเป็นการลดความเสี่ยงสะสม หากจุดยุทธศาสตร์อย่างช่องแคบฮอร์มุซมีปัญหา การส่งมอบก๊าซย่อมสะดุดทันที
ดีมานด์ LNG โตเท่าตัว สัญญาระยะยาวจึงไม่ใช่ทางเลือกแต่คือประกันชีวิตพลังงาน
ผู้เล่นรายใหญ่ในตลาดก๊าซโลกเริ่มพูดคล้ายกันว่า ความต้องการก๊าซธรรมชาติเหลวจะเพิ่มขึ้นอย่างมากในทศวรรษหน้า แม้รูปแบบพลังงานจะเปลี่ยน แต่ไฟฟ้าจากก๊าซยังจำเป็นต่อเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในเอเชีย บริษัทก๊าซจากสหรัฐรายหนึ่งระบุว่าได้ทำสัญญาระยะยาวล่วงหน้าแล้วกว่า 95% โดยอ้างอิงราคาก๊าซ Henry Hub ที่ต่ำ ทำให้ราคาส่งมอบถึงลูกค้าในเอเชียอยู่ในระดับเพียงประมาณหนึ่งในสี่ของราคาตลาดจรปัจจุบัน ช่วยคุ้มครองพอร์ตผู้ซื้อจากวิกฤติ
บทเรียนจากวิกฤตภูมิรัฐศาสตร์คือใครเล่นตลาด Spot มากเกินไปย่อมรับความเสี่ยงเต็มๆ เพราะราคาตลาดจรผันผวนอย่างรุนแรง ผู้บริหารบริษัทก๊าซรายหนึ่งพูดตรงว่า “ในความเป็นจริง ไม่มีฝ่ายใดเลยที่ได้ประโยชน์จากราคา Spot ที่พุ่งสูง” การทำสัญญาระยะยาวระหว่างผู้ผลิตและผู้ซื้อจึงเปรียบเหมือนประกันชีวิตของระบบไฟฟ้า ช่วยล็อกต้นทุนเชื้อเพลิง ทำให้การวางแผนค่าไฟฟ้าปลายทางมีความแน่นอนมากขึ้น แม้ต้องใช้เวลาก่อสร้างโครงการ 3-5 ปีและคืนทุน 15-20 ปี
สรุป: ก๊าซธรรมชาติเหลวไม่ใช่พระเอกถาวร แต่คือสะพานที่ห้ามพัง
เมื่อต่อภาพทั้งหมดเข้าด้วยกัน จะเห็นว่าก๊าซธรรมชาติเหลวคือสะพานที่ภูมิภาคจำเป็นต้องสร้างและดูแลให้แข็งแรงในช่วงเปลี่ยนผ่านพลังงาน ปตท.กำลังขยับบทบาทสู่ผู้เล่นระดับฮับด้วยการดันพอร์ตการค้าขึ้นเป็น 15 ล้านตันต่อปีภายในปี 2035 ขณะที่ฝ่ายนโยบายเดินหน้าแนวคิด Transition Destination ที่ให้ความสำคัญกับความมั่นคงด้านพลังงานและค่าไฟฟ้าที่แข่งขันได้
ในโลกที่ดีมานด์ LNG ถูกคาดว่าจะโตเท่าตัวและซัพพลายเชนกระจายออกจากตะวันออกกลาง สัญญาระยะยาวและโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมโยงกันทั้งภูมิภาคจึงเป็นหัวใจของเกมนี้ หากมองแต่พลังงานหมุนเวียนโดยไม่ลงทุนในสะพานอย่างก๊าซธรรมชาติเหลว ระบบไฟฟ้าอาจต้องเผชิญความเสี่ยงที่แพงกว่ามาก ทั้งด้านค่าไฟและความเสี่ยงไฟตกไฟดับ ทางเลือกที่สมเหตุสมผลที่สุดตอนนี้คือเดินสองขาพร้อมกัน พัฒนาพลังงานสะอาดไปพร้อมกับการทำให้ LNG มีความมั่นคง ยืดหยุ่น และโปร่งใสที่สุด
