เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนยุค AI คืออะไร และกำลังโตไปทางไหน
เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนคือระบบกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่พึ่งพาแพลตฟอร์มออนไลน์ เทคโนโลยีดิจิทัล และข้อมูลขนาดใหญ่ ตั้งแต่อีคอมเมิร์ซ การเดินทางออนไลน์ สื่อดิจิทัล ไปจนถึงบริการทางการเงินที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ต โดยมีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เป็นเทคโนโลยีหลักในการวิเคราะห์ข้อมูล ปรับแต่งประสบการณ์ผู้ใช้ และเพิ่มประสิทธิภาพของธุรกิจในทุกห่วงโซ่มูลค่า
แก่นของเรื่องวันนี้คือ เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนกำลังโตด้วยความเร็วที่เศรษฐกิจดั้งเดิมทำไม่ได้อีกต่อไป รายงานร่วมของ Google Temasek และ Bain คาดว่ามูลค่าการใช้จ่ายออนไลน์ในภูมิภาคจะขยายตัวราว 17% ในปี 2569 แตะระดับ 368,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ท่ามกลางแรงกดดันจากเงินเฟ้อและกำลังซื้อที่อ่อนแรง การเติบโตระดับนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่สะท้อนว่า AI กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานใหม่ของธุรกิจออนไลน์อาเซียนอย่างแท้จริง ผู้เล่นที่ยังมอง AI เป็นแค่เครื่องมือเสริม กำลังเสี่ยงถูกทิ้งไว้ข้างหลังในรอบการเติบโตครั้งใหญ่ของภูมิภาคนี้
AI เปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภค ดันธุรกิจออนไลน์อาเซียนทะยาน
หัวใจของการเติบโตไม่ใช่ตัวเลข GMV แต่คือการที่ AI เข้าไปอยู่ในทุกจุดสัมผัสของผู้บริโภค รายงาน e-Conomy SEA 2026 ระบุว่าผู้ประกอบการดิจิทัลในภูมิภาคใช้ AI วิเคราะห์พฤติกรรมและเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคได้มีประสิทธิภาพขึ้น ตั้งแต่อีคอมเมิร์ซ การท่องเที่ยว ไปจนถึงบริการเรียกรถและส่งอาหาร ช่วยกระตุ้นการใช้จ่ายแม้เศรษฐกิจโดยรวมอ่อนแรง นี่คือเหตุผลว่าทำไมแพลตฟอร์มใหญ่ทั้งอีคอมเมิร์ซและบริการเรียกรถจึงเร่งลงทุนด้านข้อมูลและโมเดล AI อย่างต่อเนื่อง
จุดเปลี่ยนสำคัญคือระดับความเชื่อมั่นของผู้ใช้ ผลสำรวจพบว่าผู้บริโภคในภูมิภาคราว 62% เชื่อมั่นในการใช้ AI เพื่อช่วยตัดสินใจเรื่องสำคัญมากขึ้นเมื่อเทียบกับปีก่อน นี่ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือใบอนุญาตทางสังคมให้ธุรกิจทดลองบริการใหม่ ตั้งแต่การแนะนำสินค้าเฉพาะบุคคลไปจนถึงคอนเทนต์สื่อออนไลน์ที่ตรงใจมากขึ้น รายได้โฆษณาดิจิทัลจึงเร่งตัว เพราะ AI ทำให้ทุกการแสดงผลโฆษณาแม่นยำขึ้นและวัดผลได้ชัดเจน
AI เงินลงทุน และสงครามศูนย์ข้อมูล: ใครได้ประโยชน์
เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคขยับ เงินลงทุนก็ไหลตาม AI ไม่ได้แค่กระตุ้นการใช้จ่ายออนไลน์ แต่ยังเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของการฟื้นตัวด้านการลงทุนเทคโนโลยีในภูมิภาค เงินทุนที่ไหลเข้าสู่บริษัทเอกชนนอกตลาดหลักทรัพย์ช่วงครึ่งแรกของปี 2569 เพิ่มขึ้นมากกว่า 5 เท่าเมื่อเทียบกับปีก่อน โดยมีปัจจัยหลักจากการลงทุนสร้างศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่และความต้องการประยุกต์ใช้ AI ในอุตสาหกรรมต่างๆ กล่าวได้ว่า AI เงินลงทุน และโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลกำลังผูกกันเป็นแพ็กเดียว
ศูนย์ข้อมูลจึงกลายเป็นสินทรัพย์ยุทธศาสตร์ เงินทุนจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ในผู้ให้บริการศูนย์ข้อมูลที่คาดว่าจะได้ประโยชน์จากการเติบโตของอุตสาหกรรม AI ทั่วโลก เช่น STT GDC และ DayOne Data Centers ซึ่งมีสัดส่วนสำคัญของเงินทุนที่ระดมได้ในช่วงดังกล่าว สำหรับนักลงทุน นี่คือสัญญาณชัดว่าห่วงโซ่คุณค่าของเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนไม่ได้จำกัดอยู่ที่แพลตฟอร์มหน้าแอป แต่ขยายลึกลงไปถึงโครงสร้างพื้นฐานไฟฟ้า เครือข่าย และดาต้าเซ็นเตอร์ที่รองรับโมเดล AI ขนาดใหญ่
ดีลการเงินพุ่ง 35%: วาณิชธนกิจเกาะกระแส AI อย่างไร
อีกด้านที่มักถูกมองข้ามคือบทบาทของสถาบันวาณิชธนกิจในคลื่น AI เงินลงทุน ซิตี้เปิดเผยว่ารายได้กลุ่มธุรกิจวาณิชธนกิจในอาเซียนจากต้นปีถึงปัจจุบันเติบโต 35% เมื่อเทียบกับปีก่อน จากการมีส่วนร่วมในดีลควบรวมกิจการ การระดมทุนผ่านตลาดทุน และการออกตราสารหนี้ ตัวเลขนี้สะท้อนว่า AI ไม่ได้สร้างโอกาสเฉพาะสตาร์ตอัปเทคโนโลยี แต่ยังสร้างงานที่ปรึกษาและโครงสร้างดีลการเงินชุดใหม่ทั้งระบบ
ข้อมูลจาก Dealogic ชี้ว่าตั้งแต่ต้นปี 2569 ธุรกรรมควบรวมและซื้อกิจการในอาเซียนมีมูลค่าราว 140,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นกว่า 30% ขณะที่การระดมทุนผ่านตลาดตราสารทุนและตราสารหนี้รวมกันกว่า 180,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ส่วนหนึ่งเชื่อมโยงกับโครงการโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและ AI เช่น การจัดตั้งแพลตฟอร์มดาต้าเซ็นเตอร์ Zankore ของ Indosat ที่ได้รับคำปรึกษาด้านโครงสร้างเงินทุนทั้งตราสารทุนและตราสารหนี้ รวมถึงดีลเข้าซื้อกิจการ ST Telemedia Global Data Centres มูลค่า 10,900 ล้านดอลลาร์สหรัฐโดย KKR และ Singtel นี่คือภาพชัดว่าตลาดทุนกำลังกลายเป็นเครื่องยนต์เสริมของเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน
โอกาสใหญ่แต่ไม่ไร้ความเสี่ยง: อาเซียนต้องคิดเกินกระแส AI
แม้แนวโน้มจะสดใส แต่การผูกชะตาเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนกับ AI มากเกินไปก็มีด้านเปราะบาง รายงานเตือนว่าหากกระแสการลงทุนด้าน AI ทั่วโลกชะลอตัวลง อาจกระทบต่อความต้องการสินค้าในอุตสาหกรรมฮาร์ดแวร์ ซึ่งเป็นภาคเศรษฐกิจสำคัญของภูมิภาค และเพิ่มความเสี่ยงต่อแนวโน้มการเติบโตในระยะยาว ขณะเดียวกัน ภูมิภาคยังเผชิญแรงกดดันจากเงินเฟ้อ อัตราดอกเบี้ยสูง และความผันผวนของราคาพลังงานจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ทำให้กำลังซื้อผู้บริโภคไม่มั่นคงเท่าที่ตัวเลขดิจิทัลดูสวยงาม
ในไตรมาสสุดท้ายของปี ซิตี้ยังคาดว่ากิจกรรมทางการเงินในอาเซียนจะเติบโตต่อเนื่อง มีดีลตราสารหนี้ ตราสารทุน และการควบรวมกิจการจากทั้งนักลงทุนต่างชาติและบริษัทในภูมิภาคที่ขยายออกไปต่างประเทศ โดยมีอุตสาหกรรมเทคโนโลยี สินค้าอุปโภคบริโภค และการดูแลสุขภาพเป็นแรงขับเคลื่อนหลัก สำหรับผู้กำหนดนโยบายและภาคธุรกิจ บทสรุปจึงชัดเจน เศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนกำลังได้แรงส่งจาก AI เงินลงทุน และโครงสร้างพื้นฐานข้อมูล แต่การจะรักษาเส้นทางเติบโต 17% ให้ยั่งยืน ต้องลงทุนในทักษะคน กฎเกณฑ์ข้อมูล และการกระจายโอกาส ไม่ใช่แค่เร่งสร้างดาต้าเซ็นเตอร์และปิดดีล M&A ให้มากที่สุด
