AI ภาครัฐและ SME ไม่ใช่กระแส แต่คือยุทธศาสตร์ยกระดับเศรษฐกิจ
การใช้ระบบ AI ภาครัฐและการผลักดันให้เกิดการใช้ AI ยกระดับ SME คือกระบวนการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เข้าไปอยู่ในงานประจำ การให้บริการ และการตัดสินใจของหน่วยงานรัฐและธุรกิจขนาดเล็ก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน และเปิดโอกาสธุรกิจใหม่ด้วย AI ให้ผู้เล่นรายเล็กเข้าถึงเครื่องมือและองค์ความรู้ด้านดิจิทัลอย่างเท่าเทียม พร้อมทั้งมีกรอบ AI Governance ประเทศไทยที่กำกับความเสี่ยง ความโปร่งใส และการคุ้มครองผู้ใช้งาน เพื่อให้การเติบโตทางเศรษฐกิจอยู่บนฐานความเชื่อมั่นทางดิจิทัลที่ยั่งยืน หัวใจของคลื่นนี้คือการที่รัฐเลือกไม่ปล่อยให้ AI เป็นขององค์กรใหญ่เท่านั้น แต่ตั้งใจออกแบบโครงการให้ลงถึงหน่วยงานและธุรกิจฐานราก การประกาศแผน AI Governance การพัฒนา Digital ID และโมเดล SMEs Growth จึงไม่ใช่เรื่องนโยบายบนกระดาษ แต่เริ่มแสดงผลผ่านตัวเลขการเชื่อมต่อบริการดิจิทัลและการใช้เทคโนโลยีในร้านกาแฟ ร้านอาหาร โรงแรม และโรงงานจริง มุมมองในบทความนี้จึงมองว่า หากรัฐเดินต่ออย่างต่อเนื่อง เศรษฐกิจดิจิทัลจะไม่ใช่เวทีเฉพาะของรายใหญ่อีกต่อไป
โครงการ AI Automation in Action: จุดตั้งต้นระบบ AI ภาครัฐที่ต้องไปไกลกว่างานทดลอง
เมื่อสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัลจัดโครงการ “AI Automation in Action พลิกโฉมการทำงานด้วยพลัง AI” เป้าหมายชัดเจนคือการฝัง AI ลงในกระบวนการทำงานจริงของหน่วยงาน ไม่ใช่แค่เวิร์กช็อปเชิงทฤษฎี โครงการเปิดให้บุคลากรจากแต่ละฝ่ายร่วมกันวิเคราะห์กระบวนการทำงาน ระบุปัญหาและข้อจำกัดของงานที่ปฏิบัติอยู่ แล้วออกแบบแนวทางการนำ AI เข้ามาช่วยสนับสนุนหรือปรับปรุงกระบวนการทำงาน พร้อมพัฒนาเป็นต้นแบบที่สามารถสาธิตและนำไปต่อยอดสู่การใช้งานจริงได้ ที่น่าสนใจคือการดึงผู้ทรงคุณวุฒิจากภาครัฐและเอกชนมาร่วมเป็นคณะกรรมการตัดสิน ทั้งผู้เชี่ยวชาญจากผู้พัฒนาเทคโนโลยีและที่ปรึกษาอาวุโสด้านธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงนักวิทยาศาสตร์ข้อมูลจากสถาบันการเงินรายใหญ่ และรองผู้อำนวยการหน่วยงานรัฐบาลดิจิทัลเอง นี่สะท้อนว่าระบบ AI ภาครัฐกำลังถูกออกแบบให้เชื่อมระหว่างนโยบาย เทคโนโลยี และการใช้งานจริง แต่อุปสรรคสำคัญคือการผลักต้นแบบให้ขยายผลเป็นระบบมาตรฐานในหลายกระทรวงอย่างต่อเนื่อง ไม่เช่นนั้น AI ภาครัฐจะติดอยู่ในวงการประกวดไอเดียมากกว่าการเปลี่ยนวิธีทำงานจริง
AI Camp และโมเดล SMEs Growth: จากพร้อมใช้ไปสู่ใช้แล้วโตจริง
ด้านการยกระดับ SME ภาคอุตสาหกรรม สภาอุตสาหกรรมได้รับงบสนับสนุนเพื่อผลักดันการนำ AI มาใช้เพิ่มขีดความสามารถของ SMEs ผ่านโครงการ AI Camp ซึ่งเป็นสัญญาณชัดว่า AI ยกระดับ SME กำลังถูกมองเป็นเครื่องมือหลัก ไม่ใช่ทางเลือกเสริม แต่การอบรมครั้งเดียวไม่เพียงพอ หากไม่มีโครงสร้างสนับสนุนต่อเนื่องทั้งเทคโนโลยี เงินทุน และผู้เชี่ยวชาญ ผลสำรวจ Digital Maturity Index ปี 2568 ระบุว่า SMEs มีความพร้อมด้านดิจิทัลเฉลี่ย 2.45 จาก 4 คะแนน เพิ่มขึ้น 3.81% แต่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับ Digital Follower ใช้ดิจิทัลแค่สื่อสารและขายสินค้า ขณะที่การนำเทคโนโลยีมาใช้ในธุรกิจหลักเพื่อลดต้นทุนและเพิ่มผลิตภาพยังไม่เต็มศักยภาพ การที่ ETDA ขยายโมเดล SMEs Growth ลงพื้นที่ 4 ภูมิภาค 16 จังหวัด วิเคราะห์ Pain Point แล้วจับคู่กับ Technology Provider ทำให้เกิดการทดลองใช้เทคโนโลยี 108 คู่กับผู้ให้บริการ 138 ราย ครอบคลุมร้านกาแฟ คาเฟ่ ร้านอาหาร ธุรกิจการผลิต และโรงแรม นี่คือภาพของการสร้างธุรกิจใหม่ด้วย AI ที่ลงไปถึงหน้าร้านจริง และควรต่อยอดให้กลายเป็น “ใช้แล้วโตจริง” ไม่ใช่แค่ทดลองแล้วจบ
Digital ID และ AI Governance: โครงสร้างความเชื่อมั่นที่ทำให้ AI เติบโตแบบครอบคลุม
การเร่งเครื่องเศรษฐกิจดิจิทัลโดยไม่มี Digital ID และ AI Governance ประเทศไทยที่ชัดเจน เท่ากับปล่อยให้ความเสี่ยงกัดกร่อนความเชื่อมั่นระยะยาว ETDA ประกาศในงานครบรอบ 16 ปีว่าจะเดินหน้าสร้างความเชื่อมั่นทางดิจิทัลให้เป็นรากฐานของเศรษฐกิจและสังคมดิจิทัล ภายใต้บทบาท Co Creation Regulator และ Facilitator ที่ทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมากขึ้น ทั้งด้านโครงสร้างพื้นฐาน มาตรฐาน และการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างเหมาะสม บนฝั่ง Digital ID ปัจจุบันมีใบอนุญาตธุรกิจบริการ Digital ID แล้ว 28 ใบ มี e Service ภาครัฐเชื่อมต่อ Digital ID แล้ว 1,797 บริการ ณ เดือนมิถุนายน 2569 และมีบัญชีผู้ใช้งานสะสม 162.63 ล้านบัญชี พร้อมการนำร่องเอกสารรับรองแบบ Verifiable Credential และบัตรประชาชนในรูปแบบ VC เพื่อลดการยื่นสำเนาซ้ำและเปิดเผยข้อมูลเท่าที่จำเป็น โดยร่วมกับหน่วยงานรัฐบาลดิจิทัลและกรมการปกครอง ผลลัพธ์เชิงประชาชนคือบริการออนไลน์ที่ปลอดภัยขึ้น สะดวกขึ้น และเปิดทางให้แพลตฟอร์มธุรกิจใช้ยืนยันตัวตนได้โดยไม่ต้องถือข้อมูลเกินจำเป็น ซึ่งเอื้อทั้งต่อผู้ใช้และผู้ประกอบการรายเล็กที่อยากขยายบริการดิจิทัล
2570: ปีที่โครงสร้าง AI และ SME ต้องขยับจากนโยบายสู่การขยายผล
เมื่อ ETDA เปิดแผนปี 2570 ว่าจะขับเคลื่อน 4 ภารกิจหลัก ได้แก่ Digital ID AI Governance การสนับสนุนการเติบโตของ SME และการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล จุดสำคัญคือทั้งหมดนี้ถูกออกแบบให้เกื้อกัน หาก Digital ID แข็งแรง การทำธุรกรรมออนไลน์ของ SME ก็ง่ายขึ้น หาก AI Governance ถูกแปลงเป็นแนวปฏิบัติที่ใช้ได้จริง ระบบ AI ภาครัฐและเอกชนก็เดินต่อโดยไม่สร้างความเสียหายต่อประชาชน ในด้าน AI Governance ETDA ไม่ได้หยุดที่การออกหลักการ แต่พัฒนาร่างกฎหมาย AI คู่กับแนวปฏิบัติ งานวิจัย และ Toolkit รวมกว่า 12 เรื่อง ให้คำปรึกษาและอบรมเชิงปฏิบัติการใน 4 ภาคส่วน ทั้งการศึกษา กระบวนการยุติธรรม ภาครัฐ และการเงิน ครอบคลุมกว่า 140 หน่วยงาน พร้อมสร้างความรู้ด้านความเสี่ยงและธรรมาภิบาล AI ให้ผู้ใช้งานกว่า 120,000 คน การเดินหน้า AI Governance Practice Center และ AI Governance Sandbox ในปี 2570 จึงเป็นก้าวที่จะตัดความกลัวและความสับสนเรื่อง AI ให้เหลือแต่โจทย์การใช้งานที่รับผิดชอบ หากรัฐและเอกชนร่วมกันผลักดัน เศรษฐกิจดิจิทัลที่ครอบคลุมทุกขนาดธุรกิจจะไม่ใช่แค่เป้าหมาย แต่เป็นสภาพจริงที่ทุกคนสัมผัสได้ในชีวิตประจำวัน
