ภาพใหญ่ของรายได้โมเดล AI และส่วนแบ่งตลาดที่กลับด้าน
ส่วนแบ่งตลาด AI ในยุคโมเดลขนาดใหญ่คือการวัดทั้งรายได้โมเดล AI และปริมาณการใช้งานของแต่ละค่าย เพื่อดูว่าเงินและทราฟฟิกกำลังไหลไปทางไหน แนวโน้มใหม่ที่เห็นชัดคือรายได้กระจุกตัวในมือผู้ให้บริการโมเดลปิดไม่กี่ราย ขณะที่โมเดลโอเพนซอร์สกลับแย่งพื้นที่ใช้งานไปเรื่อยๆ ทำให้ตลาด AI วันนี้ไม่ใช่เกมเดียวจบ แต่เป็นสนามที่แยกออกเป็นสองมิติ ระหว่างโมเดลปิดที่ครองงบประมาณองค์กร กับโมเดลโอเพนซอร์สที่ครองปริมาณโทเคนและความยืดหยุ่นในเชิงเทคนิค หัวใจของบทความนี้คือความย้อนแย้งที่สองค่ายใหญ่ OpenAI Anthropic ยังครองรายได้เหนือคู่แข่งหลายเท่า แต่กำลังเสียส่วนแบ่งตลาด AI ในเชิงปริมาณให้กับโมเดลเปิดน้ำหนักเร็วขึ้นเรื่อยๆ ความย้อนแย้งนี้จะเป็นตัวกำหนดว่าฝั่งไหนจะนิยามมาตรฐานใหม่ของ AI เชิงธุรกิจในระยะต่อไป และใครจะเป็นผู้ชนะในสมรภูมิระยะยาว
OpenAI Anthropic รายได้ทิ้งห่าง แต่จีนและโอเพนซอร์สไล่บี้ด้วยวอลุ่ม
จุดตั้งต้นของความย้อนแย้งคือภาพรายได้ที่ต่างกันราวฟ้ากับดิน Rhodium Group ประเมินว่ารายได้รวมของโมเดล AI จากจีนทั้งหมดอยู่ที่เพียงประมาณสิบเปอร์เซ็นต์ของรายได้รวมของ OpenAI และ Anthropic กล่าวอีกแบบคือสองค่ายนี้กวาดรายได้มากกว่าฝั่งจีนรวมกันราวสิบเท่า แม้ผู้เล่นจีนอย่าง DeepSeek MiniMax Moonshot Z.ai ByteDance และ Alibaba จะมีการใช้งานเติบโตแรงก็ตาม ในทางกลับกัน ส่วนแบ่งตลาด AI ในเชิงวอลุ่มกลับพลิกด้าน ข้อมูลจากแพลตฟอร์มหนึ่งชี้ว่าโมเดลปิดเคยรับโทเคนประมาณเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์ในปลายเดือนมิถุนายน แต่ลดลงเหลือราวยี่สิบเอ็ดเปอร์เซ็นต์ในวันที่ 18 กันยายน ขณะที่โมเดลเปิดน้ำหนักรับส่วนที่เหลือมากกว่าความเป็นจริง นี่คือสัญญาณชัดว่าตลาดกำลังแยกทางระหว่างเงินที่ยังไหลเข้าผู้นำโมเดลปิด กับปริมาณการใช้งานที่ไหลไปหาโมเดลโอเพนซอร์สอย่างรวดเร็ว
DeepSeek มูลค่าพุ่ง 163 เท่ารายได้ สะท้อนเม็ดเงินเก็งกำไรในโมเดลเกิดใหม่
อีกด้านของสมการที่ทำให้ตลาด AI ยิ่งผันผวนคือการตีมูลค่าบริษัทที่สูงเกินรายได้จริง Rhodium ระบุว่าบางสตาร์ตอัป AI จีนมีมูลค่าบริษัทต่อรายได้สูงลิ่ว โดย Moonshot อยู่ราว 50 เท่า ส่วน DeepSeek สูงถึง 163 เท่า เมื่อเทียบกับ OpenAI ที่ราว 34 เท่า และ Anthropic ที่ 21 เท่า ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าทุนยอมจ่ายเพื่อสิทธิในอนาคตมากกว่าฐานรายได้ปัจจุบันอย่างชัดเจน กระแสนี้ยิ่งน่าสนใจเมื่อหลายบริษัทกำลังเดินหน้าสู่ตลาดทุน มีรายงานว่า Anthropic เตรียมนำบริษัทเข้าจดทะเบียนในสหรัฐเดือนหน้า ส่วน OpenAI เลื่อนแผน IPO ไปปีหน้า ด้านฝั่งจีน Moonshot กับ DeepSeek ก็เริ่มขยับเตรียมเข้าตลาดหุ้น ประโยคที่น่าถอดมาคิดคือ “ในตลาดโมเดล AI วันนี้มี OpenAI และ Anthropic แล้วจึงค่อยมีคนอื่นๆ ตามมา” เพราะสะท้อนความเหลื่อมล้ำทางเม็ดเงินที่อาจกลายเป็นกับดักความคาดหวังในระยะยาว
ทำไมส่วนแบ่งตลาดโมเดลปิดทรุด เหตุผลจากคุณภาพ ราคา และรูปแบบการใช้งาน
การที่ส่วนแบ่งตลาด AI ของโมเดลปิดร่วงจากราวเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์เหลือเพียงประมาณยี่สิบเอ็ดเปอร์เซ็นต์ในสามเดือน ไม่ได้เกิดจากกระแสแฟชั่น แต่จากเหตุผลเชิงเทคโนโลยีและต้นทุนที่เป็นรูปธรรม ฝั่งโมเดลโอเพนซอร์สปล่อยรุ่นใหม่ถี่ ตั้งแต่ DeepSeek V4-Pro และ V4-Flash ในเดือนเมษายนที่มาพร้อมราคาจับต้องได้ ไปจนถึง Kimi K3 ของ Moonshot และ GLM รุ่นใหม่ของ Z.ai ที่ทำคะแนนทดสอบไล่จี้โมเดลปิดระดับบน ช่องว่างด้านคุณภาพระหว่างโมเดลเปิดและโมเดลปิดจึงแคบลง ขณะที่ช่องว่างด้านราคายังถ่างออก โมเดลโอเพนซอร์สสามารถรันได้ด้วยต้นทุนเพียงเศษเสี้ยวของโมเดลปิดแนวหน้าตามรายงานจากแพลตฟอร์มผู้ให้บริการ เมื่อนักพัฒนามองเห็นว่าคุณภาพเพียงพอและต้นทุนต่ำกว่าอย่างชัดเจน การย้ายทราฟฟิกไปหาโมเดลเปิดน้ำหนักจึงเป็นการตัดสินใจเชิงธุรกิจที่สมเหตุสมผล ไม่ใช่แค่ความชอบด้านอุดมการณ์โอเพนซอร์ส
วอลุ่มไปหาโอเพนซอร์ส แต่เม็ดเงินองค์กรยังเทให้ OpenAI Anthropic
แม้โทเคนส่วนใหญ่บนแพลตฟอร์มหนึ่งจะไหลไปยังโมเดลเปิดน้ำหนักมากกว่าปิดอย่างเห็นได้ชัด แต่เม็ดเงินจริงจากองค์กรกลับมีภาพตรงกันข้าม ข้อมูลจากผู้ให้บริการอีกเจ้าที่ติดตามการใช้จ่ายโทเคนของลูกค้าองค์กรพบว่าช่วงกลางเดือนกันยายน โมเดลที่มีการใช้จ่ายสูงสุดสิบอันดับแรกล้วนมาจาก OpenAI และ Anthropic ทั้งสิ้น จุดนี้ตอกย้ำว่ารายได้โมเดล AI ชั้นนำยังครองโดยสองค่ายใหญ่ แม้ส่วนแบ่งตลาด AI ในเชิงปริมาณจะกระจายไปสู่โมเดลโอเพนซอร์ส แพลตฟอร์มโทเคนสเปนด์ยังชี้ว่าการใช้จ่ายบนเกตเวย์หนึ่งส่วนใหญ่ยังไหลไปหาโมเดลของ Anthropic ราวเกินครึ่ง แม้โทเคนที่ประมวลผลส่วนใหญ่จะเป็นโมเดลเปิดน้ำหนัก สิ่งที่ต้องไม่ลืมคือวอลุ่มไม่เท่ากับรายได้ การรันโมเดลโอเพนซอร์สจำนวนมากผ่านผู้ให้บริการโฮสติ้งทำให้เงินไปตกที่ผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐาน ไม่ใช่ห้องทดลองที่ปล่อยโมเดลเสมอไป เม็ดเงินองค์กรจึงยังรวมศูนย์ที่ผู้เล่นโมเดลปิดที่องค์กรเชื่อถือในด้านความเสถียรและบริการรอบตัวมากกว่า
