น้ำท่วมคือสนามโรคระบาด ไม่ใช่แค่ปัญหาน้ำขัง
โรคน้ำท่วมหมายถึงกลุ่มโรคติดเชื้อและภาวะอันตรายที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในช่วงที่มีน้ำท่วมขังจากเชื้อโรคปนเปื้อนในน้ำ ดิน และสิ่งแวดล้อมที่สกปรก ครอบคลุมทั้งโรคระบบทางเดินหายใจ ระบบทางเดินอาหาร โรคไข้ฉี่หนู โรคน้ำกัดเท้า โรคตาแดง ไข้เลือดออก รวมถึงอุบัติเหตุและภาวะเครียดที่เกิดจากสถานการณ์น้ำท่วมที่ยืดเยื้อ น้ำท่วมจึงไม่ใช่เรื่องโครงสร้างพื้นฐานอย่างเดียว แต่เป็นวิกฤตสุขภาพที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ยิ่งอยู่ในสภาพน้ำขังนาน บ้านแฉะ ส้วมล้น ขยะกอง สัตว์มีเชื้ออย่างหนูและยุงยิ่งเพิ่มจำนวน การมองน้ำท่วมแค่ว่า “เดี๋ยวก็ลด” คือความประมาทที่เปิดประตูให้โรคเข้าบ้าน โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และคนมีโรคประจำตัวที่ร่างกายรับมือกับเชื้อโรคได้น้อยกว่าคนทั่วไป
โรคไข้ฉี่หนู ดาวร้ายประจำหน้าฝนที่ประมาทไม่ได้
โรคไข้ฉี่หนูคือภัยเงียบที่มากับน้ำท่วมปนเปื้อนปัสสาวะหนูและสัตว์เลี้ยงหลายชนิด เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผล ผิวหนังที่แช่น้ำนาน หรือเยื่อบุตา จมูก และปากเมื่อสัมผัสน้ำ ดิน หรือโคลนที่ปนเปื้อน โดยเฉพาะการเดินลุยน้ำและการทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลด ข้อมูลเฝ้าระวังพบผู้ป่วยโรคไข้ฉี่หนูแล้ว 3,303 ราย เสียชีวิต 46 ราย คิดเป็นอัตราป่วยตายร้อยละ 1.39 กลุ่มอายุที่ป่วยสูงสุดคือ 60 ปีขึ้นไป รองลงมาคือกลุ่ม 50–59 ปี และ 40–49 ปี ตามลำดับ นั่นหมายความว่า “ผู้สูงอายุคือแนวหน้าที่รับความเสี่ยงเต็มๆ” และไม่ใช่แค่เกษตรกร แต่ทุกคนที่ต้องลุยน้ำหรือย่ำโคลนล้วนเสี่ยง อาการเตือนสำคัญคือ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยรุนแรงโดยเฉพาะน่องและโคนขา คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และตาแดง หากมีอาการเหล่านี้หลังลุยน้ำต้องรีบพบแพทย์ทันทีและแจ้งประวัติการสัมผัสน้ำหรือดินโคลน ไม่ควรซื้อยากินเองเพราะอาจทำให้อาการรุนแรงขึ้น
น้ำกัดเท้า ตาแดง ไข้เลือดออก และโรคทางเดินหายใจ ศัตรูประจำสุขภาพช่วงน้ำท่วม
สุขภาพช่วงน้ำท่วมเต็มไปด้วยกับดักที่หลายคนมองข้าม โรคน้ำกัดเท้าจากเชื้อราพบบ่อยเมื่อเท้าแช่น้ำนาน ผิวหนังเปื่อย แตก แผลติดเชื้อ บวมแดง เป็นหนอง เสี่ยงลุกลามกลายเป็นปัญหาใหญ่หากปล่อยทิ้งไว้ ส่วนโรคตาแดงเกิดจากการเอามือเปื้อนน้ำสกปรกขยี้ตา ตาแดง เจ็บ แสบ น้ำตาไหล สามารถแพร่ในครอบครัวและชุมชนเบียดแทรกชีวิตประจำวันทันที ไข้เลือดออกยิ่งรุนแรงเพราะยุงลายชอบแหล่งน้ำขังจากภาชนะ เศษขยะ และแอ่งน้ำรอบบ้าน อาการไข้เลือดออกที่ต้องจับตาคือ ไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตัวมาก คลื่นไส้ เบื่ออาหาร จุดเลือดออกตามผิวหนัง หรืออาเจียนมีเลือดปน น้ำท่วมยังดันให้โรคระบบทางเดินหายใจอย่างไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ โควิด และปอดบวมเพิ่มขึ้น เพราะคนต้องอยู่รวมกันในพื้นที่แออัด ชื้น อากาศถ่ายเทไม่ดี หากมีไข้ ไอ หายใจหอบเหนื่อย โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ต้องรีบให้แพทย์ประเมิน
ใครคือกลุ่มเสี่ยงสูง และต้องจับตาอาการอะไรเป็นพิเศษ
น้ำท่วมไม่ได้ปฏิบัติต่อทุกคนเท่ากัน กลุ่มเสี่ยงสูงอย่างเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคประจำตัวต้องได้รับการดูแลใกล้ชิด เพราะภูมิคุ้มกันและความสามารถในการรับยาช่วยเหลือน้อยกว่าคนทั่วไป ข้อมูลผู้ป่วยโรคไข้ฉี่หนูยังชี้ชัดว่ากลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไปคือกลุ่มที่ป่วยมากที่สุด จึงไม่ควรให้ผู้สูงอายุออกลุยน้ำหรือทำงานกลางน้ำท่วมลำพัง สัญญาณเตือนที่ห้ามรอดูอาการเอง ได้แก่ ไข้สูงหลังลุยน้ำหรือสัมผัสน้ำท่วม ปวดน่อง ปวดเมื่อยมาก ตาแดง ตัวเหลือง ตาเหลือง ถ่ายเหลวรุนแรง แผลบวมแดงเป็นหนอง หรือหายใจเหนื่อย หากพบหนึ่งในอาการเหล่านี้ต้องรีบไปโรงพยาบาลโดยเร็ว หรือหากเดินทางลำบากควรติดต่อโรงพยาบาลที่รักษาอยู่เพื่อขอคำแนะนำ ประโยคที่ควรจำคือ “น้ำท่วมไม่ใช่เวลาทดลองยาเอง” การซื้อยากินมั่วคือการเสี่ยงชีวิตโดยไม่จำเป็น
ยุทธศาสตร์ป้องกันโรคน้ำท่วมด้วยอุปกรณ์พื้นฐานและนิสัยใหม่
การป้องกันโรคน้ำท่วมไม่ต้องรอเทคโนโลยีแพง แต่อยู่ที่เครื่องมือพื้นฐานและนิสัยที่สม่ำเสมอ รองเท้าบู๊ตหรือรองเท้าหุ้มมิดชิดช่วยลดการสัมผัสน้ำปนเปื้อนโดยตรง หากไม่มีควรใช้ถุงพลาสติกสะอาดหุ้มเท้า และปิดบาดแผลด้วยพลาสเตอร์กันน้ำก่อนลุยน้ำ ถุงมือยางช่วยป้องกันมือเมื่อต้องเก็บกวาดหรือสัมผัสของสกปรก หน้ากากอนามัยช่วยลดการแพร่โรคทางเดินหายใจในพื้นที่อพยพแออัด น้ำดื่มสะอาดและอาหารปรุงสุกใหม่คือเกราะป้องกันโรคทางเดินอาหาร นิสัยที่ต้องทำให้ติดคือ ล้างมือด้วยสบู่ก่อนกินอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ ล้างเท้าหลังลุยน้ำแล้วเช็ดให้แห้ง หมั่นทำความสะอาดบ้านไม่ให้หนูชุกชุม ตัดกระแสไฟฟ้าหรือปิดคัตเอาต์เมื่อระดับน้ำเริ่มสูงเพื่อลดเสี่ยงไฟดูด และใส่ใจสุขภาพจิตของคนในบ้าน หากใครเครียด นอนไม่หลับ หรือมีอาการกระทบการใช้ชีวิตควรขอความช่วยเหลือจากบุคลากรสาธารณสุข น้ำท่วมอาจควบคุมไม่ได้ แต่การป้องกันตัวจากโรคที่มากับน้ำท่วมคือสิ่งที่เราตัดสินใจได้ทุกวัน
