ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท คืออะไร และทำไมควรสนใจตั้งแต่ก่อนซื้อตั๋ว
ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท คือค่าธรรมเนียมนักท่องเที่ยวหรืออากรนักท่องเที่ยวต่างชาติที่จัดเก็บจากผู้เดินทางเข้ามาโดยทางอากาศ เพื่อสมทบเข้ากองทุนด้านการท่องเที่ยวและการประกันภัยระหว่างท่องเที่ยว อยู่บนหลักคิดว่าผู้ใช้ทรัพยากรต้องมีส่วนรับผิดชอบต่อการดูแลและฟื้นฟูแหล่งท่องเที่ยวที่ตนใช้ เป็นก้าวสำคัญของการปรับโครงสร้างการเงินการท่องเที่ยวให้เชื่อมกับเป้าหมายความยั่งยืนและการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ สิ่งที่นักเดินทางต้องทำความเข้าใจคือ นี่ไม่ใช่ค่าเข้าประเทศไทยแบบเก็บเข้าคลัง แต่เป็นค่าธรรมเนียมที่ผูกติดกับการเดินทางและสิทธิความคุ้มครอง หากมองเพียงว่าเป็นภาระเพิ่มอีก 450 บาท ก็อาจรู้สึกว่าถูกเก็บเงินมากขึ้น แต่หากมองในมุมว่าเงินก้อนนี้ตั้งใจจะถูกใช้เพื่อโครงสร้างพื้นฐานและสวัสดิการของนักท่องเที่ยวเอง ภาพจะต่างออกไปทันที
โครงสร้างค่าธรรมเนียม 450 บาท ทำงานอย่างไรสำหรับผู้เดินทางทางอากาศ
หัวใจของระบบใหม่คือการกำหนดค่าธรรมเนียมการท่องเที่ยวภายในประเทศสำหรับนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ 450 บาทต่อคน โดยผู้จ่ายสามารถเดินทางเข้าออกประเทศได้หลายครั้งภายในระยะเวลา 30 วันโดยไม่ต้องชำระเพิ่ม และอยู่ภายใต้ความคุ้มครองของประกันภัยที่จัดไว้ให้สำหรับการเดินทางเข้าทางอากาศ แนวคิดนี้ชัดเจนว่าต้องการผูกค่าธรรมเนียมเข้ากับสิทธิและการคุ้มครอง ไม่ใช่เพียงเก็บแล้วหายไปเฉยๆ ด้านเวลาเริ่มใช้ มีการคาดว่าจะเริ่มจัดเก็บผ่านช่องทางอากาศในปี 2570 โดยมีผลหลังประกาศลงราชกิจจานุเบกษา 180 วัน ส่วนทางบกและทางน้ำจะตามมาภายหลังอีก 360 วันเนื่องจากมีความซับซ้อนและความหนาแน่นชายแดน ในทางปฏิบัติ ผู้เดินทางทางอากาศจะเห็นค่าธรรมเนียมนี้ในรูปแบบที่เน้นความสะดวก เช่น ถูกชำระรวมในค่าบัตรโดยสาร ชำระผ่านเว็บไซต์ โมบายแอป หรือผ่านตู้ Kiosk และอุปกรณ์เคลื่อนที่ รวมถึงวิธีอื่นที่คณะกรรมการบริหารกองทุนกำหนด ประโยคที่สะท้อนภาพรวมได้ชัดคือ “การกำหนดค่าธรรมเนียม 450 บาทต่อคน สามารถเดินทางเข้าออกประเทศได้หลายครั้งโดยไม่ต้องชำระอีก หากอยู่ในระยะเวลา 30 วัน และอยู่ภายใต้ความคุ้มครองของประกันภัยที่จัดไว้ให้”
เงินไม่เข้าคลังตรง แต่ไหลเข้าสู่กองทุนเพื่อโครงสร้างการท่องเที่ยวระยะยาว
จุดที่ทำให้ค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาทต่างจากภาพจำเรื่องการเก็บภาษี คือเม็ดเงินไม่ได้ถูกเก็บเข้าเป็นรายได้ปกติของรัฐบาลโดยตรง แต่ถูกออกแบบให้เข้าสู่กองทุนส่งเสริมการท่องเที่ยว เพื่อใช้ในการบริหารและพัฒนาการท่องเที่ยว รวมถึงจัดทำประกันภัยให้นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติระหว่างท่องเที่ยวในประเทศ นี่คือการขยับโมเดลการเงินจากพึ่งพางบประมาณแผ่นดินไปสู่การสร้างแหล่งเงินนอกงบประมาณที่ผูกติดกับภาคการท่องเที่ยวเอง แนวคิดสำคัญคือหลักผู้ใช้เป็นผู้จ่าย หรือ Polluter Pays Principle กำหนดให้ผู้ใช้ทรัพยากรเป็นผู้รับผิดชอบในการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรที่เสื่อมโทรม เงินจากค่าธรรมเนียมจะถูกนำไปใช้หลายมิติ เช่น พัฒนาและฟื้นฟูแหล่งท่องเที่ยว ปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน พัฒนาบุคลากร สนับสนุนงานวิจัย ประชาสัมพันธ์ รวมถึงประกันภัยและความปลอดภัยด้านสุขภาพของนักท่องเที่ยวต่างชาติ ตามคำอธิบายของรัฐมนตรีด้านการท่องเที่ยว เสียงส่วนใหญ่เห็นว่าประเทศควรมีกองทุนลักษณะนี้ เพราะหากพึ่งพางบประมาณแผ่นดินที่จำกัด เมืองท่องเที่ยวมีสิทธิถึงจุดอิ่มตัวหรือถดถอยได้ง่าย
กระบวนการรับฟังความคิดเห็นและข้อกังวลเรื่องความโปร่งใสกองทุน
แม้โครงสร้างค่าเข้าประเทศไทยรูปแบบใหม่จะถูกออกแบบค่อนข้างครบ แต่ยังไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย ร่างประกาศว่าด้วยการจัดเก็บค่าธรรมเนียมการท่องเที่ยวภายในประเทศของนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติถูกเปิดให้ร่วมแสดงความคิดเห็นตั้งแต่วันที่ 24 สิงหาคม ถึง 28 กันยายน 2569 ผ่านระบบกลางทางกฎหมาย law.go.th และเว็บไซต์สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา หลังจบกระบวนการรับฟังความคิดเห็น ผลสรุปจะต้องถูกเสนอกลับให้คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติพิจารณาก่อนเข้าสู่การอนุมัติของคณะรัฐมนตรี คำถามใหญ่ที่ตามมาไม่แพ้ตัวเลข 450 บาท คือเรื่องธรรมาภิบาล เมื่อเงินจากนักท่องเที่ยวจำนวนมากถูกรวมสู่กองทุน มีข้อเสนอว่าควรให้ภาคเอกชนมีส่วนร่วมรับรู้และตรวจสอบการใช้จ่าย และควรเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะมากขึ้น เพื่อให้เห็นชัดว่าเงินไปใช้กับอะไรและเกิดประโยชน์จริงต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ถ้าไม่จัดการความโปร่งใสให้ดี อากรนักท่องเที่ยวต่างชาติอาจกลายเป็นแค่ภาระทางภาพลักษณ์ โดยไม่สร้างความเชื่อมั่นตามที่หวัง
ผลกระทบเชิงปฏิบัติต่อผู้เดินทาง และมุมมองต่อการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ
ในระดับผู้เดินทางทางอากาศ ภาระใหม่คือการรวมค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาทไว้ในแผนเดินทางและงบประมาณ แต่หากระบบชำระเงินถูกออกแบบดี เช่นรวมในค่าตั๋วหรือจ่ายออนไลน์ล่วงหน้า นักท่องเที่ยวจะไม่ต้องเผชิญขั้นตอนยุ่งยาก ณ จุดเข้าเมือง ข้อยกเว้นสำหรับบางกลุ่ม เช่น ผู้มีใบอนุญาตทำงาน ผู้ใช้หนังสือผ่านแดน ผู้โดยสารทรานซิต ลูกเรือ และเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี ก็ทำให้ระบบไม่กระทบผู้เดินทางที่ไม่ใช่นักท่องเที่ยวเป็นหลัก สิ่งที่ควรถามกับตัวเองในฐานะนักเดินทางคือ เราพร้อมหรือไม่ที่จะจ่ายอากรนักท่องเที่ยวต่างชาติเล็กน้อย เพื่อแลกกับการมีระบบประกันภัยกลางและการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่เราใช้ขณะท่องเที่ยว การท่องเที่ยวเชิงคุณภาพไม่ใช่แค่คำสวยหรู แต่ต้องมีเงินเพื่อดูแลแหล่งท่องเที่ยวและชุมชนอย่างต่อเนื่อง หากกองทุนนี้ทำงานโปร่งใสและตอบโจทย์ความยั่งยืนได้จริง ค่าเข้าประเทศรูปแบบใหม่นี้อาจกลายเป็นจุดแข็งมากกว่าจุดด้อยของปลายทางการท่องเที่ยวในสายตานักเดินทางทั่วโลก
