AI ระบบการเงิน คืออะไร และทำไมกลายเป็นสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์
AI ระบบการเงิน คือการนำปัญญาประดิษฐ์และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลมาผนวกรวมในระบบธนาคาร การชำระเงิน และการกำกับดูแลทางการเงิน เพื่อเพิ่มความปลอดภัย การเข้าถึงบริการ และประสิทธิภาพของทั้งระบบ โดยทำงานร่วมกับข้อมูลขนาดใหญ่และมาตรการกำกับดูแล ลดความเสี่ยงจากการฉ้อโกง การฟอกเงิน และภัยไซเบอร์ พร้อมเปิดทางให้เกิดผลิตภัณฑ์การเงินใหม่ที่ตอบโจทย์ผู้ใช้มากขึ้นในต้นทุนที่ต่ำลงในภาพรวมของเศรษฐกิจ
ในเวทีการประชุมผู้นำภาคธุรกิจ ‘The Bangkok Business Summit 2026’ เมื่อวันที่ 3 กันยายน 2569 ผู้ว่าการธนาคารกลางได้ชัดเจนว่าโจทย์ของเศรษฐกิจไม่ใช่แค่ฟื้นจากวิกฤติ แต่ต้องสร้างภูมิคุ้มกันและขีดความสามารถใหม่ระยะยาว ท่ามกลางช็อกถี่ขึ้น ตั้งแต่โรคระบาด ความขัดแย้งภูมิรัฐศาสตร์ ไปจนถึงการดิสรัปต์ด้วย AI การเติบโตระยะยาวที่ไหลลงจากเฉลี่ย 5.3% เหลือเพียง 2.4% หลังโควิดสะท้อนชัดว่าโมเดลเดิมไม่พออีกต่อไป การยกระดับ Digital and AI Transformation จึงไม่ใช่ของเล่นไฮเทค แต่เป็นคำตอบเชิงยุทธศาสตร์
ประเด็นสำคัญคือ ผู้ว่าการย้ำว่าระบบการเงินที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือไม่ใช่แค่เครื่องมือป้องกัน แต่เป็น “Strategic Asset” ที่ช่วยหนุนนวัตกรรม ดึงดูดการลงทุน และเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศ กล่าวอีกแบบ ใครออกแบบ AI ระบบการเงินได้ดี คนนั้นได้ทั้งเกราะป้องกันและเครื่องยนต์ใหม่ของเศรษฐกิจในคราวเดียว
จากภัยการเงินดิจิทัลสู่กรอบ AI กลางของธนาคารกลาง
แรงผลักสำคัญที่ทำให้ธนาคารกลางต้องเร่งสร้างกรอบ AI เพื่อความปลอดภัยการเงินดิจิทัล คือมูลค่าความเสียหายที่สูงอย่างน่าตกใจ เอเชียรับสัดส่วนความเสียหายจากภัยหลอกลวงเกือบสองในสามของโลก และเฉพาะในประเทศหนึ่งมีความเสียหายมากกว่า 4.3 หมื่นล้านบาท หรือราว 0.2% ของ GDP ตัวเลขระดับนี้ไม่ใช่ปัญหารายย่อย แต่กระทบเสถียรภาพเศรษฐกิจและความเชื่อมั่นของผู้ใช้โดยตรง
คำตอบเชิงนโยบายคือการสร้างกรอบ Safe and Inclusive Digital Finance ที่วางน้ำหนักทั้งด้านความปลอดภัย ความถูกต้อง และการคุ้มครองผู้ใช้ในระบบนิเวศการเงินดิจิทัล กรอบนี้ถูกต่อยอดเป็น “Bangkok Blueprint for Fraud-Resilient Financial Services” ซึ่งระบุข้อพิจารณา 12 ด้านเพื่อรับมือภัยหลอกลวงทางไซเบอร์ให้สอดประสานกันทั้งระบบ และธนาคารกลางร่วมกับองค์กรการเงินระหว่างประเทศเตรียมเปิดตัวพิมพ์เขียวนี้เป็นมาตรฐานอ้างอิงระดับสากลในการประชุมใหญ่เดือนตุลาคม
สิ่งที่น่าสนใจคือกรอบใหม่ไม่ได้มองการกำกับดูแลเป็นงานเอกสาร แต่ผูกกับการใช้ AI แบบลงลึก ตั้งแต่การตรวจจับพฤติกรรมผิดปกติแบบเรียลไทม์ การยืนยันตัวตนที่ซับซ้อน ไปจนถึงระบบแจ้งเตือนความเสี่ยงอัตโนมัติในทุกระดับของระบบการเงิน จุดยืนแบบนี้สะท้อนว่าการกำกับดูแลยุคใหม่ต้องคิดแบบ “AI-first” เช่นเดียวกับอุตสาหกรรมฟินเทค
ตีเส้นทางเงินสกปรกด้วย AI: จากบัญชีม้าถึงกรอบใหม่ต้านฟอกเงิน
หากไม่มีการควบคุมอย่างจริงจัง AI ระบบการเงินอาจกลายเป็นทางด่วนของเงินผิดกฎหมาย แต่ธนาคารกลางกำลังเดินอีกทาง เลือกใช้ดิจิทัลและ AI เป็นอาวุธล่าสายเงินสกปรกแทน หนึ่งในตัวอย่างชัดคือมาตรการจัดการบัญชีม้าและจำกัดวงเงินโอน ที่ช่วยลดความเสียหายจากการถูกหลอกโอนเงินแบบ Authorized Push Payment จากระดับสูงสุด 8.6 พันล้านบาทในไตรมาส 2 ปี 2567 เหลือ 1.8 พันล้านบาทในไตรมาส 2 ปี 2568 หรือลดลงเกือบ 80% ตามคำกล่าวของผู้ว่าการธนาคารกลาง
นอกจากการปิดช่องโอนเงิน ระบบกำลังยกระดับการตรวจสอบทั้งห่วงโซ่ธุรกรรม ตั้งแต่การจำกัดการถอนเงินสดมูลค่าสูง การควบคุมซื้อขายทองคำ การควบคุมธุรกิจแลกเปลี่ยนเงิน ไปจนถึงการตรวจสอบสินทรัพย์ดิจิทัลอย่างใกล้ชิด ภาพรวมทั้งหมดกำลังถูกผูกเข้ากับกรอบความร่วมมือใหม่ “Framework on Safeguarding the Financial Sector from Illicit Activity” ที่เตรียมเปิดตัว 10 กันยายนนี้
บทเรียนสำคัญคือ เมื่อใช้ข้อมูลจำนวนมากร่วมกับโมเดล AI รัฐสามารถมองเห็นลายมือของอาชญากรรมการเงินได้ละเอียดกว่าที่เคย ตั้งแต่พฤติกรรมโอนเงินแปลกไปจนถึงรูปแบบการถอนทองคำผิดสังเกต การวางกรอบ AI ให้เน้น “จับสัญญาณเสี่ยงก่อนเกิดเหยื่อรายใหม่” แทนการไล่แก้ทีหลัง คือเหตุผลที่การลงทุนด้านนี้ควรถูกมองเป็นต้นทุนความมั่นคง ไม่ใช่ภาระของระบบ
ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์: จาก New Horizons สู่ Bangkok AI Finance Initiative
ยุทธศาสตร์ Digital and AI Transformation ถูกวางเป็นเสาหลักแรกภายใต้ธีม “New Horizons: Empowering People, Building Resilience” ที่ธนาคารกลางรับผิดชอบเนื้อหาโดยตรง แนวคิดนี้ไม่มอง AI เป็นเทคโนโลยีลอยๆ แต่เป็นเครื่องมือสร้างพลังให้ประชาชนและสร้างความยืดหยุ่นของเศรษฐกิจ ในระดับปฏิบัติ ผลงานอย่างระบบพร้อมเพย์ที่รองรับบัญชีลงทะเบียนมากกว่า 83 ล้านบัญชี และมียอดธุรกรรม 2.51 พันล้านรายการในเดือนเดียวโดยไม่คิดค่าธรรมเนียมกับลูกค้า แสดงให้เห็นว่าการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่ดีช่วยลดต้นทุนชีวิตคนหมู่มากจริง ไม่ใช่แค่คำสวยหรูบนเวทีสัมมนา
ในระดับข้อเสนอเชิงนโยบาย มีการเสนอให้ใช้โอกาสเวที IMF–WBG 2026 ผลักดัน “Bangkok AI Finance Initiative” ซึ่งวางกรอบ “AI-Driven Financial Inclusion” ให้ AI และโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลช่วยประเมินศักยภาพและความเสี่ยงของ SMEs และประชาชนที่อยู่นอกระบบธนาคาร เพื่อขยายการเข้าถึงสินเชื่อโดยไม่ลดมาตรฐานการบริหารความเสี่ยง หัวใจคือการลดช่องว่างข้อมูลผ่าน Cash Flow-Based Lending และ Alternative Credit Scoring ผูกกับธนาคารเสมือนและกลไกค้ำประกันสินเชื่อ
ผู้เสนอหวังให้ Bangkok AI Finance Initiative พัฒนาไปสู่มาตรฐานข้อมูล หลักเกณฑ์กำกับโมเดล และโครงการนำร่องที่ใช้ได้จริงในระยะยาว หากทำสำเร็จ สิ่งนี้จะกลายเป็นกรอบอ้างอิงการใช้ AI ในระบบการเงินที่มากกว่าการป้องกันภัย แต่เป็นเครื่องมือกระจายโอกาสทางการเงินให้คนที่ระบบเดิมมองไม่เห็น
บทสรุป: ความปลอดภัยการเงินดิจิทัลคือสนามแข่งขันใหม่ของเศรษฐกิจ
เมื่อพิจารณาภาพรวม จะเห็นว่า AI ระบบการเงินกำลังเปลี่ยนจากเครื่องมือหลังบ้านมาเป็นสนามแข่งขันด้านยุทธศาสตร์ เศรษฐกิจที่เผชิญช็อกถี่ขึ้น การเติบโตเฉลี่ยที่ลดลง และภัยการเงินดิจิทัลมูลค่าหลายหมื่นล้านบาทจำเป็นต้องมีระบบการเงินที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือ ซึ่งผู้ว่าการธนาคารกลางนิยามอย่างชัดเจนว่าเป็น “Strategic Asset” ของประเทศ
กรอบอย่าง Safe and Inclusive Digital Finance พิมพ์เขียวกรุงเทพฯ เพื่อรับมือภัยหลอกลวง และ Framework on Safeguarding the Financial Sector from Illicit Activity แสดงให้เห็นว่าธนาคารกลางไม่ได้รอให้เทคโนโลยีไหลเข้ามาเอง แต่กำลังลงมือออกแบบกติกาและสถาปัตยกรรมข้อมูลที่ AI จะทำงานอยู่ในนั้น ขณะเดียวกันข้อเสนอ Bangkok AI Finance Initiative ก็ชี้ทางว่า AI จะช่วยให้คนตัวเล็กเข้าถึงสินเชื่อได้มากขึ้นโดยไม่ทำลายเสถียรภาพ
หากจะสรุปให้สั้น ระบบการเงินที่ปลอดภัยด้วย AI ไม่ใช่ต้นทุนส่วนเกินของยุคดิจิทัล แต่คือพื้นฐานความเชื่อมั่นที่ทุกธุรกรรมต้องยืนอยู่บนนั้น ใครลงทุนสร้างความปลอดภัยการเงินดิจิทัลก่อนและทำให้ผู้คนเชื่อใจได้มากกว่า ผู้นั้นย่อมมีโอกาสแซงขึ้นเป็นศูนย์กลางฟินเทคและดึงเม็ดเงินลงทุนในโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน
