โจทย์ไม่ใช่แค่ใช้ AI แต่ต้องสร้างสิ่งใหม่
AI กับเศรษฐกิจ คือการใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อเพิ่มความสามารถในการผลิต ค้นพบความรู้ และพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ จนเกิดธุรกิจและงานที่มีมูลค่าสูงกว่าการทำตามกระบวนการเดิม โดยต้องเชื่อมโยงการพัฒนาคน งานวิจัย และอุตสาหกรรมเข้าด้วยกัน
เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวปาฐกถาเรื่องการปลดล็อกศักยภาพการเติบโตในงานสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศ ครั้งที่ 44 ที่จังหวัดเชียงราย ข้อเสนอสำคัญไม่ใช่การนำ AI มาเร่งงานเดิมเท่านั้น แต่ต้องใช้เป็นเครื่องมือค้นพบองค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ หากประเทศอื่นใช้ AI พัฒนานวัตกรรมได้เร็วกว่า ช่องว่างการแข่งขันก็จะยิ่งขยาย และการแข่งขันไม่ได้หยุดอยู่แค่ในตลาดภายในประเทศ
นี่คือจุดที่ต้องเปลี่ยนวิธีคิดจากการซื้อเทคโนโลยีมาใช้ ไปสู่การสร้างความสามารถของตนเอง แนวคิดการบูรณาการความรู้ข้ามศาสตร์เปิดทางให้ผู้เชี่ยวชาญนำ AI มาเชื่อมความรู้จากสาขาอื่น แล้วต่อยอดเป็นการค้นพบทางวิทยาศาสตร์และผลิตภัณฑ์ใหม่ หากใช้ AI เพียงลดเวลาทำงาน ธุรกิจอาจมีประสิทธิภาพขึ้น แต่ยังไม่เปลี่ยนตำแหน่งของประเทศในห่วงโซ่คุณค่า

ดึงงานวิจัยกลับมาอยู่ใกล้ฐานการผลิต
การเป็นฐานผลิตปลายน้ำทำให้ประเทศรับคำสั่งผลิต แต่ไม่ได้ครอบครองความรู้ เทคโนโลยี หรือสิทธิในการนำผลงานไปต่อยอด เมื่ออุตสาหกรรมเปลี่ยน ผู้ผลิตที่ไม่มีงานวิจัยของตนเองย่อมเสี่ยงเสียเปรียบ ข้อเสนอให้ยุติรูปแบบที่งานวิจัยและพัฒนาอยู่ต่างประเทศ ขณะที่การผลิตอยู่ในประเทศ จึงเป็นเงื่อนไขจำเป็นของการยกระดับเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงถ้อยคำเชิงนโยบาย
การสร้างเทคโนโลยีไทยต้องเริ่มจากโจทย์ที่มีอยู่จริง ทั้งทรัพยากร ความหลากหลายทางชีวภาพ เกษตร และความต้องการของผู้ประกอบการ แล้วใช้ AI ช่วยออกแบบวัสดุ ผลิตภัณฑ์ และกระบวนการผลิตที่มีมูลค่าสูงขึ้น ภาควิจัยยังเสนอเทคโนโลยีอย่างห้องทดลองอัตโนมัติที่ใช้ AI และหุ่นยนต์เร่งการทดลอง รวมถึงการพัฒนาวัสดุใหม่จากวัตถุดิบท้องถิ่น แนวทางนี้จะมีความหมายก็ต่อเมื่อผลงานจากห้องทดลองไปถึงโรงงานและตลาดได้
ภาครัฐจึงควรทำหน้าที่ลดช่องว่างระหว่างความรู้กับการใช้งานจริง โดยเชื่อมมหาวิทยาลัย อุทยานวิทยาศาสตร์ และธุรกิจ พร้อมเปิดทางให้เอกชนเข้าถึงเทคโนโลยีและนำไปใช้เชิงพาณิชย์ได้ การสนับสนุนดังกล่าวต้องช่วยให้ผู้ประกอบการสร้างความสามารถในประเทศ ไม่ใช่เพียงเพิ่มการลงทุนที่ยังพึ่งพาเทคโนโลยีจากภายนอก

จากผู้หางานสู่ผู้สร้างงาน ต้องเริ่มที่ทักษะ
การสร้างอุตสาหกรรมใหม่จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากคนทำงานถูกเตรียมไว้สำหรับตำแหน่งเดิมเพียงอย่างเดียว ข้อเสนอให้มหาวิทยาลัยเปลี่ยนจากการผลิตผู้หางานไปสู่ผู้สร้างงานจึงตอบโจทย์การเปลี่ยนแปลงของตลาด แต่ต้องไม่ผลักภาระให้แต่ละคนเรียนรู้ด้วยตนเองโดยไม่มีระบบรองรับ เป้าหมายควรเป็นการทำให้คนเข้าถึงทักษะที่ใช้ได้จริง ทั้งการรู้เท่าทัน AI ความพร้อมทำงานในอุตสาหกรรม และความสามารถพัฒนาเทคโนโลยี
แนวทาง Intelligence Economy วางทักษะตั้งแต่ความเข้าใจ AI ขั้นพื้นฐาน การเตรียมคนให้พร้อมกับงานอุตสาหกรรม การสร้างนักพัฒนาเทคโนโลยี ไปจนถึงผู้เชี่ยวชาญศาสตร์แนวหน้า ขณะเดียวกัน โครงการ Skill Bridge ถูกวางไว้เพื่อเชื่อมอุตสาหกรรมเดิมกับอุตสาหกรรมใหม่ ผ่านความร่วมมือของหน่วยงานแรงงาน สถาบันอาชีวศึกษา มหาวิทยาลัย และภาคเอกชน การรับรองประสบการณ์ทำงานและเทียบโอนเป็นวุฒิยังช่วยให้คนอัปเกรดทักษะได้โดยไม่ต้องเริ่มต้นใหม่ทั้งหมด
อย่างไรก็ดี การฝึกอบรมจะไม่สร้างผู้ประกอบการโดยอัตโนมัติ ต้องมีเส้นทางต่อจากการเรียนรู้ไปสู่การทดลองแก้โจทย์ธุรกิจ การบ่มเพาะ และการพัฒนานวัตกรรมร่วมกับมหาวิทยาลัยหรืออุทยานวิทยาศาสตร์ เพื่อให้แนวคิดมีโอกาสกลายเป็นกิจการที่แข่งขันได้ นี่คือส่วนที่ทำให้คำว่า Job Creator มีความหมายมากกว่าคำขวัญ
วัดผลจากธุรกิจจริง ไม่ใช่แค่แผนงาน
บทบาทรัฐไม่ควรจบที่การประกาศยุทธศาสตร์ แต่ต้องเป็นแรงหนุนให้เอกชนเข้าถึงองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่นำไปใช้ได้จริง กระทรวงที่กำกับด้านอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมระบุว่าพร้อมสนับสนุนเทคโนโลยีตั้งแต่การฉายรังสีเพื่อถนอมอาหารและช่วยการส่งออกพืชผล ไปจนถึงชุดตรวจคุณภาพและการแปรรูปผลิตภัณฑ์ จุดแข็งของแนวทางนี้คือเชื่อมผลงานวิจัยกับโจทย์ของธุรกิจและผู้ผลิตในพื้นที่
แนวทางพัฒนาคนและเทคโนโลยีถูกนำเข้าสู่กลไกนโยบายและกองทุนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแล้ว แต่สิ่งที่ต้องติดตามคือเงินและความร่วมมือจะไปถึงผู้ประกอบการรายเล็กเพียงใด หลักสูตรจะสอดคล้องกับงานที่เกิดขึ้นจริงหรือไม่ และโครงการฝึกทักษะจะนำไปสู่การจ้างงานหรือการตั้งกิจการได้แค่ไหน การขยายเศรษฐกิจดิจิทัลยังต้องสร้างขีดความสามารถด้านคอมพิวเตอร์ พลังงาน ข้อมูล และบุคลากร เพื่อรองรับ AI เซมิคอนดักเตอร์ และเทคโนโลยีควอนตัม
ข้อสรุปคือ AI จะพาเศรษฐกิจไปไกลกว่าการเพิ่มผลิตภาพได้ก็ต่อเมื่อประเทศลงทุนกับการค้นคว้าและพัฒนาคนควบคู่กัน ไทยต้องเป็นเจ้าของโจทย์ ความรู้ และเทคโนโลยีที่ใช้สร้างธุรกิจ ไม่ใช่เพียงสถานที่ตั้งโรงงาน หากภาครัฐเชื่อมงานวิจัยกับตลาด และทำให้คนเปลี่ยนทักษะไปสู่การสร้างงานได้จริง วิสัยทัศน์การยกระดับบทบาทประเทศจึงจะกลายเป็นเศรษฐกิจใหม่ที่จับต้องได้






