ภาษีผูกกับการลงทุน ไม่ใช่การปิดตลาด
นโยบายภาษีรถ EV คือการกำหนดภาระภาษีตามรูปแบบการนำเข้าและการลงทุน เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ผู้ผลิตตั้งฐานผลิต จ้างงาน และเชื่อมโยงซัพพลายเออร์ในประเทศ แทนการเข้ามาขายรถสำเร็จรูปโดยไม่สร้างกิจกรรมการผลิตในพื้นที่
เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง นำคณะทีมไทยแลนด์และภาคธุรกิจไทยเยือนญี่ปุ่นเพื่อพบปะนักลงทุนและชักจูงการลงทุนเข้าสู่ไทย การหารือเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลปรับภาษีสรรพสามิตรถ BEV และ REEV แบบนำเข้าสำเร็จรูปทั้งคันเป็น 35% แก่นของมาตรการจึงไม่ควรอยู่ที่การกันรถจากประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่คือการทำให้ผู้ที่เลือกผลิตและสร้างงานในประเทศแข่งขันได้อย่างเป็นธรรมกว่าเดิม หากภาษีไม่เชื่อมกับกิจกรรมจริง ก็ยากจะทำให้คำมั่นเรื่องการลงทุนระยะยาวมีน้ำหนัก
รัฐบาลระบุว่าการปรับภาษีมุ่งดูแลผู้ประกอบการที่ตั้งโรงงานในประเทศ ไม่ใช่กีดกันรถจากชาติใด และยืนยันว่าดำเนินการตามกติกาการค้าโลก อย่างไรก็ดี ความเป็นธรรมจะเกิดขึ้นได้จริงก็ต่อเมื่อเกณฑ์แยกผู้ลงทุนจริงกับผู้นำเข้าชัดเจนและตรวจสอบได้ นี่จึงเป็นบททดสอบสำคัญของภาษีรถ EV มากกว่าการประกาศตัวเลขอัตราภาษีเพียงอย่างเดียว

หกค่ายญี่ปุ่นต้องการความชัดเจนระยะยาว
การเดินทางเยือนญี่ปุ่นระหว่างวันที่ 18-20 พฤศจิกายน มีทั้งคณะจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน ภาครัฐ และภาคเอกชน โดยกำหนดพบรัฐมนตรีกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมญี่ปุ่น รวมถึงประธานองค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่น ในวันสุดท้าย คณะเตรียมหารือแบบตัวต่อตัวกับผู้ผลิตรถญี่ปุ่น 6 รายที่มีฐานผลิตในไทย ได้แก่ โตโยต้า ฮอนด้า อีซูซุ มิตซูบิชิ มาสด้า และนิสสัน ใช้เวลาค่ายละ 1 ชั่วโมง เพื่อเสนอแผนสนับสนุนอุตสาหกรรมและยืนยันการดูแลฐานผลิตในประเทศ
สิ่งที่ค่ายรถญี่ปุ่นต้องการไม่ใช่เพียงมาตรการเฉพาะหน้า แต่รวมถึงแผนระยะยาว การปกป้องซัพพลายเชน และการแข่งขันที่เป็นธรรม ข้อเรียกร้องนี้สมเหตุผล เพราะการลงทุนในโรงงานและเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วนต้องอาศัยกติกาที่คาดการณ์ได้ การลงทุนรถยนต์ญี่ปุ่นจึงจะเกิดขึ้นต่อเนื่องได้ ก็ต่อเมื่อรัฐบาลอธิบายทิศทางนโยบายได้ชัด ไม่เปลี่ยนเงื่อนไขจนผู้ผลิตและซัพพลายเออร์วางแผนไม่ได้
ความท้าทายอยู่ที่การเปลี่ยนการหารือให้เป็นแผนงานที่มีรายละเอียดและติดตามผลได้ โดยมีสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนเป็นกลไกสำคัญในการดึงการลงทุนใหม่ หากการพูดคุยจบเพียงการยืนยันความตั้งใจ ไทยอาจรักษาความเชื่อมั่นเดิมไว้ได้ แต่ยังไม่ก้าวไปสู่การลงทุนในเทคโนโลยีและชิ้นส่วนรุ่นใหม่
ปิกอัพและชิ้นส่วนในประเทศคือหัวใจของโจทย์
การฟื้นอุตสาหกรรมยานยนต์ยังต้องมองให้พ้นกระแสรถไฟฟ้า เพราะตลาดปิกอัพที่ยอดขายลดลงเหลือราว 140,000 คันต่อปี กระทบผู้ผลิตและผู้จ้างงานในห่วงโซ่อุปทาน โตโยต้าและอีซูซุเรียกร้องมาตรการช่วยตลาดรถกระบะ ซึ่งเป็นข้อเสนอที่ควรได้รับการพิจารณาควบคู่กับนโยบายรถพลังงานใหม่ ไม่ใช่ถูกลดความสำคัญเพียงเพราะอุตสาหกรรมกำลังเปลี่ยนผ่าน
รถกระบะใช้ชิ้นส่วนภายในประเทศมากกว่า 90% จึงเชื่อมโยงกับผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยจำนวนมาก ตัวเลขนี้ชี้ว่าการประคองตลาดไม่ได้ช่วยเฉพาะค่ายรถ แต่ยังพยุงซัพพลายเออร์และการจ้างงานที่สะสมมานาน อย่างไรก็ตาม มาตรการกระตุ้นควรมุ่งแก้ปัญหาอย่างตรงจุด พร้อมเร่งปรับขีดความสามารถของผู้ผลิตให้รองรับรถรุ่นใหม่ ไม่ใช่ยื้อโครงสร้างเดิมโดยไม่มีแผนเปลี่ยนผ่าน
อีกประเด็นคือการตรวจสอบสัดส่วนชิ้นส่วนในประเทศและการคำนวณมูลค่าการผลิตให้สะท้อนข้อเท็จจริง ฝั่งญี่ปุ่นเสนอให้ผูกโควตานำเข้า EV กับการลงทุน การจ้างงาน และการใช้ซัพพลายเชนในประเทศ พร้อมตรวจสอบโลคัลคอนเทนต์อย่างจริงจัง นโยบาย Made in Thailand ที่ส่งเสริมผู้ผลิตชิ้นส่วนระดับ Tier 2 และ Tier 3 จึงสำคัญ แต่ต้องออกแบบเกณฑ์โปร่งใส ไม่เปิดช่องให้การประกอบในประเทศถูกนับแทนการสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศ
เป้าหมายต้องไกลกว่าการรักษาโรงงานเดิม
ไทยมีฐานผลิตรถยนต์ที่สำคัญอยู่แล้ว ตัวอย่างเช่น โตโยต้าและอีซูซุมีโรงงานรวมกัน 5 แห่งในสมุทรปราการและฉะเชิงเทรา และมีกำลังผลิตสูงสุดรวมกัน 1 ล้านคันต่อปี แต่การรักษากำลังผลิตเดิมอย่างเดียวไม่พอ หากต้องการให้ฐานผลิตรถยนต์ยังมีบทบาทในอุตสาหกรรมยุคใหม่ ไทยต้องดึงการผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เซ็นเซอร์ และระบบสมองกลเข้ามาเพิ่ม
นี่คือทิศทางที่ทำให้การลงทุนรถยนต์ญี่ปุ่นและการเปิดรับผู้ผลิตจากภูมิภาคอื่นเดินไปด้วยกันได้ เป้าหมายไม่ควรเป็นการเลือกข้างระหว่างค่ายรถ แต่เป็นการทำให้ผู้ลงทุนทุกรายสร้างงาน ใช้ชิ้นส่วนยานยนต์ไทย และถ่ายทอดกิจกรรมการผลิตที่มีมูลค่าเพิ่ม ส่วนโครงสร้างภาษีไฮบริดก็อาจเป็นอีกแรงจูงใจ โดยมีเงื่อนไขอัตราภาษี 6% ในระยะยาวสำหรับรถที่ใช้ชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าหลายรายการ รวมถึงระบบช่วยเหลือผู้ขับขี่ขั้นสูง
ข้อสรุปคือภาษี 35% อาจส่งสัญญาณสนับสนุนผู้ตั้งฐานผลิตได้ แต่ไม่ใช่นโยบายฟื้นอุตสาหกรรมที่สมบูรณ์ในตัวเอง รัฐบาลต้องทำให้การหารือกับค่ายญี่ปุ่นนำไปสู่แผนระยะยาวที่ชัดเจน สนับสนุนตลาดปิกอัพอย่างมีเป้าหมาย และตรวจสอบเนื้อหาการผลิตในประเทศอย่างน่าเชื่อถือ หากทำได้ ไทยจะมีโอกาสรักษาซัพพลายเออร์เดิมและต่อยอดสู่การผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ยุคใหม่






