SEA Forum ไม่ใช่แค่เวทีสัมมนา แต่คือจุดเปลี่ยนเศรษฐกิจอาเซียน
ฟอรัมการค้าอาเซียนในชื่อ Southeast Asia Trade and Development Forum คือเวทีประชุมระดับภูมิภาคที่เชื่อมรัฐ เอกชน นักวิชาการ และองค์กรระหว่างประเทศ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านการค้า การลงทุน และการพัฒนา เป้าหมายคือกำหนดทิศทางเศรษฐกิจอาเซียนใหม่ท่ามกลางโลกที่ผันผวน และผลักดันให้ภูมิภาคก้าวจากการเป็นฐานการผลิตและผู้รับผลกระทบ ไปสู่การเป็นผู้กำหนดกติกาและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้นด้วยเสียงร่วมของภูมิภาค แก่นของบทความนี้คือ SEA Forum 2026 กำลังส่งสัญญาณว่าเศรษฐกิจอาเซียนเดินมาถึงทางแยกสำคัญ และการไม่เลือกอยู่เฉย ๆ ย่อมสำคัญเท่ากับการไม่เลือกข้าง โลกเปลี่ยนกติกา การค้าโลกแตกขั้ว เทคโนโลยีและเศรษฐกิจสีเขียวกลายเป็นเงื่อนไขใหม่ ในบริบทเช่นนี้ ฟอรัมการค้าอาเซียนจึงไม่ใช่แค่การจัดงาน แต่เป็นการประกาศท่าทีว่าภูมิภาคพร้อมจะคิดใหม่ ทำใหม่ และพูดเสียงของตัวเองดังขึ้น สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (องค์การมหาชน) หรือ ITD ประกาศจัด Southeast Asia Trade and Development Forum 2026 ในวันพุธที่ 23 กันยายน 2569 ณ โรงแรม Waldorf Astoria Bangkok ภายใต้แนวคิด “The Voice of ASEAN : Transforming Crises into Opportunities” นี่คือข้อความชัดว่าเป้าหมายของงานไม่ใช่การวิเคราะห์วิกฤต แต่คือการเปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาสการลงทุนและการพัฒนารูปแบบใหม่ของเศรษฐกิจอาเซียน เมื่อโลกตั้งคำถามว่าอาเซียนจะเป็นเพียงผู้รับผลจากความเปลี่ยนแปลง หรือจะลุกขึ้นกำหนดอนาคตของภูมิภาคด้วยตนเอง ITD เลือกตอบด้วยการสร้าง “พื้นที่กลางทางความคิดของภูมิภาค” การกำหนดวาระแล้วยังเดินหน้าสังเคราะห์องค์ความรู้ให้เป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย นี่คือความแตกต่างของ SEA Forum 2026 ที่ไม่ยอมให้บทสนทนาจบลงหน้าห้องประชุม แต่ตั้งใจให้กลายเป็นเข็มทิศทางเศรษฐกิจในระยะต่อไป
ผู้นำความคิดระดับโลกมารวมกัน เพื่อเขียนพิมพ์เขียมเศรษฐกิจอาเซียนฉบับใหม่
สิ่งที่ทำให้ SEA Forum 2026 น่าสนใจไม่ใช่แค่หัวข้อ แต่คือองค์ประกอบของคนในห้องประชุม งานนี้ดึงผู้กำหนดนโยบาย นักวิชาการ ผู้นำภาคธุรกิจ และผู้เชี่ยวชาญจากองค์กรระดับโลก ทั้ง World Bank IMF UN Trade and Development (UNCTAD) Harvard Kennedy School และ JETRO รวมถึงภาครัฐและเอกชนในภูมิภาคมารวมตัวกันเพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านเศรษฐกิจอาเซียนในมิติที่หลากหลาย เมื่อนักเศรษฐศาสตร์ นักการทูตการค้า และนักธุรกิจมองโจทย์เดียวกัน เราจึงได้ภาพเศรษฐกิจที่ไม่แยกขาดจากภูมิรัฐศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม จุดเด่นของเวทีนี้คือการยอมรับว่าโลกใหม่ไม่มีสูตรสำเร็จลอย ๆ แล้วเลือกใช้ “Collective Wisdom” จากผู้นำความคิดระดับโลกมาผสมกับโจทย์จริงในภูมิภาค นี่คือการตั้งต้นพิมพ์เขียมเศรษฐกิจอาเซียนฉบับใหม่ด้วยฐานความรู้ที่กว้างและลึก ที่สำคัญ ITD ไม่ต้องการให้บทสนทนาจบลงแบบเวทีสัมมนาทั่วไป แต่ตั้งใจสังเคราะห์สิ่งที่ได้จากการถกเถียงให้เป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่นำไปใช้ได้จริง นี่คือจุดที่ฟอรัมการค้าอาเซียนก้าวข้ามจากเวทีพูดคุยสู่กลไกเชื่อมความคิดกับการตัดสินใจในภาครัฐและภาคธุรกิจ และหากข้อเสนอเหล่านี้ถูกหยิบไปใช้ในเชิงยุทธศาสตร์ ก็หมายถึงการวางรากฐานใหม่ให้ภูมิภาคในระยะยาว
World Bank ชี้หัวเลี้ยวหัวต่อ: จากเปิดการค้า สู่เศรษฐกิจสร้างมูลค่า
สาระที่แรงที่สุดจากฟอรัมครั้งนี้มาจากคำเตือนของ World Bank ว่าเศรษฐกิจอาเซียนกำลังอยู่ในจุดเปลี่ยน จากภูมิภาคที่เติบโตด้วยการเปิดการค้า การลงทุนจากต่างประเทศ และการส่งออก ไปสู่ยุคที่ต้องยกระดับประสิทธิภาพและความสามารถในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมากขึ้น หากภูมิภาคยังพึ่งแต่โครงสร้างเดิม การติดกับดักรายได้ปานกลางจึงไม่ใช่แค่ความเสี่ยง แต่แทบจะเป็นสมการที่คาดเดาได้ Dr. Stephen N. Ndegwa Division Director for Thailand and Myanmar World Bank Group ระบุว่า การก้าวข้ามโหมด “ฐานการผลิตราคาถูก” ต้องอาศัยการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมของตัวเอง ไม่ใช่แค่รองรับกระแสลงทุนจากภายนอกเท่านั้น ข้อมูลที่หยิบมาเป็นตัวอย่างคือบริษัทไทยใช้ AI เพียงราว 12% เทียบกับ 43% ในสหรัฐฯ ซึ่งสะท้อนช่องว่างขนาดใหญ่ระหว่างโอกาสและการลงมือดำเนินการเชิงเทคโนโลยีของภูมิภาค คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าอาเซียนจะดึงดูดโอกาสการลงทุนมากแค่ไหน แต่คือจะทำให้การลงทุนเหล่านั้นสร้างการถ่ายทอดเทคโนโลยี พัฒนาทักษะแรงงาน และเพิ่มมูลค่าในภูมิภาคได้อย่างไร หากยังคิดแค่เรื่อง “ฐานผลิต” ชะตากรรมก็จะไม่ต่างจากอดีต แต่หากฟังเสียงเตือนจากเวทีนี้อย่างจริงจัง นี่คือโอกาสในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจเข้าสู่เศรษฐกิจมูลค่าสูงอย่างที่ทุกคนพูดถึงมานาน
จากเสียงในห้องประชุม สู่การจัดวางตำแหน่งใหม่ของเศรษฐกิจอาเซียนในโลก
ประเด็นที่น่าสนใจคือ SEA Forum 2026 ไม่ได้พูดถึงอาเซียนในฐานะผู้เล่นเล็ก ๆ บนเวทีโลกอีกต่อไป แต่พยายามจัดตำแหน่งภูมิภาคใหม่ผ่านแนวคิด “The Voice of ASEAN” ที่ต้องการให้ภูมิภาคไม่เป็นเพียงผู้รับผลกระทบจากความเปลี่ยนแปลง แต่สามารถร่วมกำหนดทิศทาง สร้างโอกาส และออกแบบอนาคตของตัวเอง นี่คือการเปลี่ยนท่าทีจาก “ตามกติกา” ไปสู่ “ร่วมเขียนกติกา” ในโลกที่การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจและการแตกขั้วทางการค้ากำลังทวีความเข้มข้น ผู้นำด้านนโยบายจากกระทรวงพาณิชย์หยิบแนวคิดเรื่องความเปิดกว้างเชิงยุทธศาสตร์ ความยืดหยุ่น และคุณภาพของการเติบโตขึ้นมาเป็นสามเสาหลัก เพื่อผลักให้เศรษฐกิจอาเซียนก้าวจากการเป็นตลาดของกันและกันไปสู่การเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ร่วมคิด ร่วมสร้าง ร่วมลงทุน และร่วมผลิต หากตีความให้ตรงไปตรงมา นี่คือการเรียกร้องให้ภูมิภาคเลิกพอใจกับตัวเลขการค้าและ GDP และหันมาตั้งคำถามว่าใครได้ประโยชน์และมูลค่าอยู่ตรงไหน เมื่อรวมกับคำเตือนเรื่องการแตกขั้วของระบบการค้าโลกและโอกาสจากการย้ายฐานห่วงโซ่อุปทาน คำตอบที่ SEA Forum ส่งออกมาชัดเจนว่าอาเซียนควรใช้ความหลากหลายของตัวเองสร้างพื้นที่ความร่วมมือแทนการเลือกข้าง สร้างเศรษฐกิจสีเขียวและวาระเทคโนโลยีของตัวเอง แทนที่จะปล่อยให้เงื่อนไขจากภายนอกเป็นผู้กำหนดอนาคตของภูมิภาคต่อไป
บทสรุป: ถ้าอาเซียนไม่เขียนอนาคตตัวเอง ตอนนี้ จะไม่มีจังหวะที่ดีกว่านี้อีก
เมื่อมองภาพรวมของ SEA Forum 2026 เราแทบจะสรุปได้ว่า นี่ไม่ใช่แค่งานใหญ่ของ ITD แต่คือสัญญาณเปลี่ยนยุคของเศรษฐกิจอาเซียน ฟอรัมการค้าอาเซียนครั้งนี้พูดชัดว่าภูมิภาคอยู่ในหัวเลี้ยวหัวต่อระหว่างการเดินตามทางเดิมกับการกล้าปรับตัวเข้าสู่เศรษฐกิจที่สร้างมูลค่าสูง ไม่ว่าจะเป็นมุมมองจาก World Bank การตีความโอกาสการลงทุนใหม่ หรือการผลักดันให้เสียงของภูมิภาคกลายเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่ใช้ได้จริง ทั้งหมดบอกเรื่องเดียวกันคือ เวลาในการ “คิดใหม่ ทำใหม่” คือเวลานี้ ไม่ใช่อนาคตที่เลื่อนออกไปเรื่อย ๆ สำหรับผู้อ่านที่ติดตามเศรษฐกิจอาเซียน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่าฟอรัมนี้จะเขียนรายงานออกมาอย่างไร แต่คือว่าเราในฐานะภาครัฐ เอกชน และภาควิชาการจะยอมอยู่กับโครงสร้างเดิม ๆ หรือจะใช้โอกาสจากเวทีนี้เป็นแรงผลักให้ลงมือเปลี่ยน มองหานวัตกรรมแทนการเน้นถูกอย่างเดียว เปิดโอกาสให้ MSMEs เข้าร่วมในห่วงโซ่มูลค่าระดับภูมิภาค และผลักให้ภูมิภาคกลายเป็นพื้นที่สร้างองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมอย่างที่วิทยากรบนเวทีหลายคนตั้งเป้าไว้ หาก SEA Forum 2026 สามารถทำให้ข้อเสนอเชิงนโยบายที่ได้จากผู้นำความคิดระดับโลกถูกนำไปใช้จริง เราอาจกำลังมองเห็นจุดตั้งต้นของยุคใหม่ ซึ่งเศรษฐกิจอาเซียนไม่ใช่เพียง “โรงงานของโลก” แต่เป็นผู้ร่วมออกแบบระบบเศรษฐกิจโลกยุคดิจิทัลและสีเขียวอย่างเต็มตัว
