เวทีมะนิลากับโจทย์ที่อาเซียนเลี่ยงไม่ได้
ประชุมสุดยอดอาเซียนคือเวทีที่ผู้นำประเทศสมาชิกหารือทิศทางร่วมกัน ทั้งด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคง และการรับมือความท้าทายข้ามพรมแดน เพื่อให้ภูมิภาคมีน้ำหนักต่อรองและตอบสนองต่อวิกฤตได้เป็นเอกภาพ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เดินทางถึงกรุงมะนิลาเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 เพื่อร่วมการประชุมครั้งที่ 49 และการประชุมที่เกี่ยวข้องระหว่างวันที่ 14–18 พฤศจิกายน การหารือเกิดขึ้นท่ามกลางความผันผวนของโลก ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ และการแบ่งแยกทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ซึ่งกำลังกดดันทั้งเอกภาพและความสามารถในการฟื้นตัวของอาเซียน จุดยืนของไทยจึงมีน้ำหนักตรงที่ไม่ได้เสนอเพียงให้สมาชิกเห็นพ้องกัน แต่เรียกร้องให้ปรับวิธีทำงาน เพื่อให้ข้อตกลงเดินต่อได้จริงแม้โลกเปลี่ยนเร็ว

สามแนวทางที่ต้องแปลงเป็นผลลัพธ์
ข้อเสนอไทยอาเซียนวางโจทย์ไว้สามด้าน คือทำให้การดำเนินงานต่อเนื่อง ขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ และเพิ่มความคล่องตัวในการเริ่มโครงการร่วมกัน ในด้านแรก ไทยเสนอให้ประธานอาเซียนปีปัจจุบันทำงานใกล้ชิดกับประเทศที่เป็นประธานในปีก่อนและประเทศที่จะรับตำแหน่งในปีถัดไป เพื่อลดการสะดุดของวาระเมื่อเปลี่ยนผู้นำ ส่วนด้านเศรษฐกิจ เป้าหมายคือเพิ่มการค้าการลงทุนระหว่างสมาชิก ลดอุปสรรค และช่วยให้ผู้ประกอบการไทยเข้าถึงตลาดกับห่วงโซ่อุปทานในภูมิภาคได้มากขึ้น หลักคิดที่ว่าสมาชิกพร้อมก่อนเริ่มก่อนก็มีประโยชน์ แต่ต้องมีกลไกเปิดทางให้ประเทศอื่นเข้าร่วมภายหลัง มิฉะนั้นความยืดหยุ่นอาจกลายเป็นความร่วมมือหลายระดับที่ทิ้งบางประเทศไว้ข้างหลัง

ASEAN Troika ต้องเป็นสะพาน ไม่ใช่เพียงชื่อกลไก
หัวใจด้านการทำงานของข้อเสนอไทยคือการเพิ่มประสิทธิภาพกลไก ASEAN Troika ซึ่งเชื่อมประธานอาเซียนปัจจุบันกับอดีตและประธานคนถัดไป เพื่อรักษาความต่อเนื่องและช่วยประสานการตอบสนองต่อปัญหาร่วมกันให้ทันเวลา ข้อเสนอนี้สมเหตุสมผล เพราะการหมุนเวียนประธานทุกปีอาจทำให้วาระสำคัญขาดแรงส่ง หากไม่มีผู้ติดตามผลและส่งต่องานอย่างเป็นระบบ แต่การยกระดับกลไกจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีการแบ่งบทบาทชัด มีการติดตามความคืบหน้า และเปลี่ยนการหารือให้เป็นการปฏิบัติได้จริง ไทยยังเสนอให้ขยายหุ้นส่วนออกไปนอกภูมิภาค โดยเน้นกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาและสหภาพแอฟริกา เพื่อเพิ่มทางเลือกและรักษาอิสระในการกำหนดทิศทางของอาเซียน นี่คือการกระจายความร่วมมือ ไม่ใช่การเลือกข้างมหาอำนาจ
เศรษฐกิจและความมั่นคงต้องเชื่อมถึงชีวิตประชาชน
การเสริมเศรษฐกิจอาเซียนไม่ควรวัดเพียงมูลค่าการค้าและการลงทุน แต่ต้องเห็นผลต่อโอกาสของธุรกิจ ผู้ประกอบการ และประชาชนที่พึ่งพาการเชื่อมโยงในภูมิภาค ไทยยังชี้ถึงความมั่นคงทางพลังงาน โดยเสนอให้มีแหล่งพลังงาน ผู้จัดหา และเส้นทางขนส่งที่หลากหลาย เพื่อลดความเสี่ยงจากแรงกระแทกภายนอก นอกจากนั้น นายกรัฐมนตรีเข้าร่วมการประชุมสุดยอดแบบไม่เป็นทางการเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 เพื่อแลกเปลี่ยนความเห็นต่อความท้าทายและบทบาทของอาเซียน ภารกิจในวันดังกล่าวเริ่มด้วยพิธีเปิดและการประชุมเต็มคณะที่ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ ขั้นต่อไปคือการส่งต่อข้อริเริ่มและติดตามผลข้ามวาระ โดยไทยแสดงการสนับสนุนสิงคโปร์ซึ่งจะเป็นเจ้าภาพในปีหน้า
ข้อเสนอไทยมีทิศทางที่ถูกต้อง เพราะเชื่อมการปฏิรูปกลไกเข้ากับการค้า ความมั่นคงพลังงาน และทางเลือกของหุ้นส่วนภายนอก อย่างไรก็ดี ความสำเร็จจะไม่ได้เกิดจากถ้อยแถลงบนเวที หากเกิดจากการลงมือทำต่อเนื่อง เปิดให้สมาชิกมีส่วนร่วม และพิสูจน์ได้ว่าความร่วมมือช่วยลดอุปสรรคทางเศรษฐกิจพร้อมคุ้มครองความเป็นอยู่ของประชาชนได้จริง






