ประเด็นไม่ใช่แค่เปิดเผยค่าธรรมเนียม
กติกาคุมราคาแพลตฟอร์ม คือหลักเกณฑ์ที่กำหนดให้ผู้ให้บริการเปิดเผยองค์ประกอบและเหตุผลของค่าบริการ เพื่อให้ตรวจสอบได้และลดความเสียเปรียบของร้านค้าและผู้ให้บริการ โดยไม่จำเป็นต้องกำหนดราคาเดียวกันทุกแพลตฟอร์ม การถกเถียงจึงอยู่ที่เส้นแบ่งระหว่างความโปร่งใสกับอำนาจปรับธุรกิจให้ทันต้นทุน เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 กขค. เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแนวทางปฏิบัติทางการค้า หลังศึกษาข้อร้องเรียนจากร้านอาหารและไรเดอร์เกี่ยวกับค่าธรรมเนียม เงื่อนไขทางการค้า และระบบทำงานของแพลตฟอร์ม ร่างที่เห็นชอบก่อนหน้านั้นกำหนดให้เปิดเผยองค์ประกอบค่าบริการ 5 ประเภท รวมถึงค่า GP ส่วนแบ่งรายได้ ค่าบริการ และค่ารอคอย พร้อมชี้แจงเมื่อปรับอัตรา กขค. ระบุว่าเป้าหมายคือความโปร่งใส ไม่ใช่กำหนดเพดานหรือบังคับใช้อัตราเดียวกัน แต่เสียงคัดค้านจาก Grab และ LINE MAN ชี้ว่าแม้เจตนาจะเป็นการเปิดเผยข้อมูล หากขั้นตอนกำกับกลายเป็นการจำกัดความคล่องตัว ผลกระทบก็อาจลามถึงการแข่งขันและผู้ใช้บริการ
Grab ย้ำค่า GP ไม่ได้เป็นกำไรทั้งหมด
ข้อโต้แย้งของ Grab ตั้งต้นจากโครงสร้างต้นทุน โดยบริษัทระบุว่าไม่ได้ปรับเพิ่มอัตรา GP ของฟู้ดเดลิเวอรีมา 6 ปี และอัตราสูงสุดยังอยู่ที่ 30% บริษัทอธิบายว่าเงินที่เรียกเก็บจากร้านไม่ได้กลายเป็นกำไรทั้งหมด เพราะต้องนำไปเป็นค่าใช้จ่ายคนขับและสนับสนุนโปรโมชัน ตัวอย่างที่ Grab ยกคือคำสั่งซื้ออาหารมูลค่า 150 บาท หากคิด GP 30% จะเป็น 45 บาท โดยเงินส่วนใหญ่ถูกนำไปเป็นค่าใช้จ่ายสำหรับคนขับ ประเด็นนี้มีน้ำหนักในแง่เตือนว่าไม่ควรอ่านอัตรา GP เป็นกำไรสุทธิ แต่ก็ไม่ได้ตอบข้อกังวลเรื่องเงื่อนไขและอำนาจต่อรองของร้านค้าโดยลำพัง Grab ยังเห็นว่าฟู้ดเดลิเวอรีมีต้นทุนต่างจากอีคอมเมิร์ซ และไม่ควรนำบริการเรียกรถ ส่งอาหาร และอีคอมเมิร์ซมาอยู่ใต้เกณฑ์เดียวกันโดยไม่แยกพิจารณา บริษัทเตรียมทำหนังสือขอเข้าพบ กขค. เพื่ออธิบายโครงสร้างธุรกิจและขอให้ทบทวนหลักเกณฑ์ โดยอาจหารือในนาม GrabFood หรือร่วมกับสมาคมที่เกี่ยวข้อง ร่างเปิดรับฟังความเห็นถึงวันที่ 3 ธันวาคม 2569

LINE MAN ห่วงกรอบล่วงหน้ากระทบความคล่องตัวและแผนเข้าตลาด
LINE MAN คัดค้านการควบคุมราคาแพลตฟอร์ม โดยเฉพาะข้อกำหนดให้ขออนุญาตล่วงหน้า 180 วันก่อนปรับราคา เพราะมองว่าฟู้ดเดลิเวอรีต้องรับมือกับต้นทุนและความต้องการที่เปลี่ยนเร็ว ทั้งสภาพอากาศ ราคาพลังงาน และแรงจูงใจสำหรับผู้ขับขี่ บริษัทไม่ได้ปฏิเสธการกำกับดูแล แต่เสนอให้กำหนดขอบเขตตลาดและเกณฑ์ให้ชัดก่อน ผู้บริหาร LINE MAN Wongnai ยังเตือนว่ากฎที่ลดความสามารถในการปรับบริการอาจกระทบร้านอาหาร ผู้ขับขี่ และผู้บริโภค รวมถึงความสะดวกในการสั่งอาหาร บริษัทกังวลด้วยว่าความไม่แน่นอนด้านกฎระเบียบอาจกระทบบรรยากาศลงทุนและช่วงเวลาของแผน LINE MAN IPO ซึ่งวางไว้ในปี 2570 โดยยอมรับว่านักลงทุนให้ความสำคัญกับประเด็นนี้ ความเห็นของทั้งสองบริษัทจึงมาบรรจบกันที่ข้อเรียกร้องให้แยกตลาด Food Delivery ออกจาก Ride-hailing ทั้งรูปแบบรายได้ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และโครงสร้างค่าบริการต่างกัน การรวมสองตลาดอาจทำให้การประเมินการแข่งขันคลาดเคลื่อน อย่างไรก็ดี การแยกตลาดไม่ควรกลายเป็นข้ออ้างให้หลีกเลี่ยงการตรวจสอบอำนาจต่อรอง

กติกาที่ดีต้องคุ้มครองคู่ค้าโดยไม่ทำให้ตลาดแข็งตัว
ข้อมูลข้อร้องเรียนทำให้การกำกับดูแลมีเหตุผลรองรับ: ระหว่างปี 2566 ถึง 2569 มีเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับแพลตฟอร์มดิจิทัลรวม 89 เรื่อง และในช่วง 1 มกราคมถึง 7 ตุลาคม 2569 มี 37 เรื่อง จากข้อร้องเรียนทั้งหมด 100 เรื่องในช่วงดังกล่าว ตัวเลขเหล่านี้ไม่พิสูจน์ว่าแพลตฟอร์มทุกรายมีพฤติกรรมเดียวกัน แต่ชี้ว่าความโปร่งใสและช่องทางตรวจสอบไม่ใช่เรื่องที่เลื่อนได้ ในอีกด้าน หากการปรับค่าบริการติดขั้นตอนยาวเกินไป แพลตฟอร์มอาจลดงบโปรโมชัน ซึ่งทำให้ผู้บริโภคได้ส่วนลดน้อยลงและอาจกระทบจำนวนคำสั่งซื้อของร้านอาหาร อีกทั้งการปรับบริการไม่ทันต้นทุนก็อาจลดจำนวนผู้ให้บริการและความสะดวกในการสั่งอาหาร ทางออกจึงไม่ใช่เลือกระหว่างปล่อยเสรีกับควบคุมราคาแบบครอบจักรวาล กขค. ควรกำหนดให้เปิดเผยที่มาและเหตุผลของค่าธรรมเนียมอย่างตรวจสอบได้ พร้อมออกแบบขั้นตอนที่แยกตามตลาดและไม่บังคับขออนุญาตล่วงหน้าในลักษณะที่ทำให้ธุรกิจหยุดปรับตัว การคุ้มครองร้านค้าและไรเดอร์จะยั่งยืนก็ต่อเมื่อกติกายังเปิดพื้นที่ให้เกิดการแข่งขัน นวัตกรรม และบริการที่ผู้บริโภคเข้าถึงได้






