โจทย์ไม่ใช่แค่ค่า GP แต่คือกติกาที่ใช้กับใคร
ค่า GP ฟู้ดเดลิเวอรี คือค่าธรรมเนียมหรือส่วนแบ่งที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บจากร้านอาหารเพื่อให้บริการในระบบ ซึ่งต้องพิจารณาควบคู่กับต้นทุนจัดส่ง โปรโมชัน และผลตอบแทนของผู้เกี่ยวข้อง ไม่ใช่มองเป็นกำไรสุทธิของแพลตฟอร์มเพียงอย่างเดียว ประเด็นนี้กลับมาอยู่ในวงถกเถียงหลังคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าเห็นชอบร่างประกาศกำกับโครงสร้างค่าบริการเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 โดยมีเป้าหมายให้เปิดเผยที่มาของค่าธรรมเนียมและชี้แจงเหตุผลเมื่อปรับอัตรา
แรงผลักดันมาจากข้อร้องเรียนของร้านอาหารและไรเดอร์เกี่ยวกับค่าธรรมเนียม เงื่อนไขทางการค้า และการทำงานของระบบ ข้อมูลที่หน่วยงานเปิดเผยระบุว่า มีเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับแพลตฟอร์มดิจิทัล 89 เรื่องในช่วงปี 2566 ถึง 2569 และตรวจพบการปรับขึ้นค่าธรรมเนียม 8 ครั้งระหว่างเดือนเมษายนถึงสิงหาคม 2569 ซึ่งยังอยู่ระหว่างการพิจารณา
อย่างไรก็ดี ร่างประกาศไม่ได้กำหนดเพดาน GP หรือบังคับให้ทุกแพลตฟอร์มคิดอัตราเดียวกัน แต่เน้นให้การตั้งและปรับค่าบริการมีเหตุผล ตรวจสอบได้ และไม่ทำให้คู่ค้าเสียเปรียบ ความต่างระหว่างการเปิดเผยข้อมูลกับการควบคุมราคาเป็นเส้นแบ่งสำคัญ หากสื่อสารไม่ชัด กติกาที่ตั้งใจคุ้มครองคู่ค้าอาจถูกเข้าใจว่าเป็นการตรึงธุรกิจไว้กับต้นทุนที่เปลี่ยนทุกวัน

Grab ขอให้มอง GP ผ่านต้นทุนทั้งระบบ
Grab ระบุว่าไม่ได้ปรับเพิ่มอัตรา GP ของธุรกิจส่งอาหารมาแล้ว 6 ปี โดยอัตราสูงสุดยังอยู่ที่ 30% และเตรียมทำหนังสือขอเข้าพบหน่วยงานกำกับ อาจหารือในนาม GrabFood หรือร่วมกับสมาคมที่เกี่ยวข้อง เพื่ออธิบายโครงสร้างธุรกิจก่อนกำหนดหลักเกณฑ์ จุดยืนนี้ชวนให้มองค่าธรรมเนียมมากกว่าตัวเลขที่ร้านเห็นบนใบแจ้งยอด
บริษัทอธิบายว่า GP ไม่ได้กลายเป็นกำไรทั้งหมด เพราะต้องนำไปใช้กับค่าบริการคนขับและโปรโมชัน ตัวอย่างที่ยกคือคำสั่งซื้ออาหารมูลค่า 150 บาท หากคิด GP 30% จะเป็น 45 บาท โดยเงินส่วนใหญ่จากยอดดังกล่าวนำไปเป็นค่าใช้จ่ายสำหรับคนขับ เหตุผลนี้ไม่ได้ลบข้อกังวลของร้านอาหาร แต่ชี้ว่าการลดค่าธรรมเนียมโดยไม่ระบุว่าจะลดต้นทุนส่วนใด อาจย้ายภาระไปยังคนขับหรือผู้บริโภค
ข้อเรียกร้องของ Grab จึงไม่ใช่การปฏิเสธความโปร่งใส หากเป็นการขอให้ กขค. แยกพิจารณาธุรกิจที่มีต้นทุนและรูปแบบรายได้ต่างกัน แนวทางกำกับที่ดีควรบังคับให้ชี้แจงที่มาและผลของการปรับราคา แต่ไม่ควรตั้งสมมติฐานว่า GP ทุกบาทเป็นกำไรที่ดึงออกจากระบบได้โดยไม่กระทบผู้ให้บริการรายอื่น
LINE MAN ค้านการคุมราคาล่วงหน้าและขอแยกตลาด
LINE MAN เห็นว่าฟู้ดเดลิเวอรีกับบริการเรียกรถควรถูกกำกับแยกกัน เพราะตลาดแรกมีร้านอาหารเป็นคู่ค้าสำคัญและแพลตฟอร์มจัดเก็บค่าบริการจากร้านเพื่อนำส่วนหนึ่งไปจัดส่ง ส่วนตลาดเรียกรถมีโครงสร้างค่าบริการและผู้เกี่ยวข้องหลักเป็นผู้ขับรถรับส่งผู้โดยสารต่างออกไป การรวมสองตลาดไว้ในเกณฑ์เดียวกันอาจทำให้การประเมินการแข่งขันและอำนาจตลาดไม่ตรงกับสภาพจริง
อีกจุดที่บริษัทคัดค้านคือข้อกำหนดให้ขออนุญาตล่วงหน้า 180 วันก่อนเปลี่ยนอัตราค่าบริการ โดยมองว่าไม่เหมาะกับธุรกิจที่ต้องตอบสนองต่อสภาพอากาศ ความต้องการใช้บริการ ราคาพลังงาน และการจัดสรรแรงจูงใจแก่ผู้ขับขี่ LINE MAN ยังห่วงว่าความไม่คล่องตัวอาจกระทบร้านอาหาร คนขับ และผู้บริโภค หากแพลตฟอร์มปรับโครงสร้างบริการตามต้นทุนไม่ได้ บางพื้นที่ที่ต้นทุนสูงอาจต้องทบทวนการให้บริการ ซึ่งเสี่ยงลดจำนวนผู้ขับและความสะดวกในการสั่งอาหาร
บริษัทเชื่อมความไม่แน่นอนด้านกฎเกณฑ์กับแผน IPO ในปี 2570 โดยระบุว่าประเด็นกำกับดูแลเป็นสิ่งที่นักลงทุนให้ความสำคัญและอาจมีผลต่อการตัดสินใจเรื่องช่วงเวลาเข้าตลาด ในมุมนี้ LINE MAN คุมราคาไม่ใช่เพียงข้อถกเถียงเรื่องขั้นตอน แต่เป็นคำถามว่ากฎที่เข้มเกินความจำเป็นจะลดแรงจูงใจลงทุนและการแข่งขันหรือไม่

ทางออกคือโปร่งใส แต่ไม่ตรึงการปรับตัว
ผลต่อผู้ใช้บริการเกิดได้ทั้งสองทาง หากลด GP แล้วเงินที่เคยนำไปจ่ายคนขับลดลง รายได้ของคนขับอาจได้รับผลกระทบ หากตัดงบโปรโมชัน ผู้บริโภคอาจได้ส่วนลดน้อยลงและร้านอาหารอาจมีคำสั่งซื้อลดลง นี่คือเหตุผลที่การกำกับไม่ควรตัดสินจากอัตราค่าธรรมเนียมเพียงตัวเดียว แต่ต้องดูว่าราคาและต้นทุนแต่ละส่วนสัมพันธ์กันอย่างไร
กติกาแพลตฟอร์มส่งอาหารยังครอบคลุมมากกว่า GP โดยร่างแนวทางปฏิบัติทางการค้าที่เปิดรับฟังความคิดเห็นตั้งแต่วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 กล่าวถึงการเปิดเผยโครงสร้างราคาและเงื่อนไข ความโปร่งใสของอัลกอริทึม การจัดอันดับ การใช้ข้อมูล การบังคับเข้าร่วมโปรโมชัน และการจำกัดการใช้แพลตฟอร์มคู่แข่ง เปิดรับความเห็นถึงวันที่ 3 ธันวาคม 2569 ขณะที่ Grab เตรียมเข้าชี้แจงโครงสร้างธุรกิจต่อหน่วยงาน
ข้อสรุปที่ควรยึดคือแยกตลาดให้ตรงกับความเป็นจริง เปิดเผยต้นทุนและเหตุผลของการเปลี่ยนแปลง พร้อมตรวจสอบได้ แต่หลีกเลี่ยงการกำหนดขั้นตอนล่วงหน้าที่ทำให้ตอบสนองต่อต้นทุนไม่ทัน การคุ้มครองร้านอาหารและคนขับจำเป็น ทว่ากติกาจะได้ผลก็ต่อเมื่อคุ้มครองคู่ค้าโดยไม่ผลักภาระไปยังผู้บริโภคหรือทำให้บริการหดตัว






