นิยามใหม่ของฮับพลังงานอาเซียน เมื่อก๊าซธรรมชาติเดินคู่กับพลังงานสะอาด
ฮับพลังงานอาเซียนในมิติใหม่ หมายถึงโครงข่ายพลังงานที่ใช้ก๊าซธรรมชาติ ก๊าซธรรมชาติเหลว พลังงานหมุนเวียน และเทคโนโลยีคาร์บอนต่ำ ผสานกันเป็นระบบเดียว เพื่อกระจายเชื้อเพลิงและไฟฟ้าอย่างมีเสถียรภาพ ครอบคลุมทั้งความมั่นคงด้านพลังงาน ต้นทุนที่เหมาะสม และเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมในระยะยาว โดยเน้นการเชื่อมโยงระหว่างประเทศและการลงทุนระหว่างภาคเอกชนกับรัฐ
หัวใจของบทใหม่นี้คือการตั้งเป้าผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาดสูงถึง 89% ภายในปี 2050 ตามร่างแผนพลังงานระยะยาวที่เปิดให้สาธารณชนแสดงความคิดเห็น ซึ่งกำหนดให้สัดส่วนขั้นต่ำของพลังงานสะอาดไม่ต่ำกว่า 65% และมีฉากทัศน์เข้มข้นที่สุดที่ยกระดับไปถึง 89% ของระบบผลิตไฟฟ้าทั้งหมด การประกาศทิศทางเช่นนี้ไม่ได้เป็นเพียงแผนเทคนิค แต่คือการส่งสัญญาณว่าเส้นทางพลังงานสะอาด 2050 จะไม่ใช่คำขวัญอีกต่อไป หากแต่เป็นกรอบการตัดสินใจทางเศรษฐกิจและการลงทุนระยะยาว ที่ทำให้บทบาทฮับพลังงานอาเซียนมีน้ำหนักมากกว่าการเป็นแค่ผู้ผ่านก๊าซธรรมชาติไทยไปยังประเทศรอบข้าง
พลังงานสะอาด 2050 ไม่ได้แทนที่ก๊าซ แต่ยกระดับบทบาทก๊าซธรรมชาติไทย
ร่างแผนไฟฟ้าระยะยาวที่เปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ วางกรอบให้พลังงานสะอาดเป็นสัดส่วนหลักของระบบไฟฟ้า โดยกำหนดขั้นต่ำไว้ที่ 65% และมีทางเลือกที่ทำให้สัดส่วนไฟฟ้าจากแหล่งสะอาดเพิ่มขึ้นถึง 89% ภายในปี 2050 แต่การยกระดับพลังงานหมุนเวียนไม่ได้หมายความว่าก๊าซธรรมชาติจะหมดสถานะ กลับกัน ก๊าซกลับถูกยืนยันว่าเป็นเสาหลักสำคัญของช่วงเปลี่ยนผ่านพลังงานในทศวรรษข้างหน้า
ท่าทีนี้สะท้อนมุมมองที่ไม่โรแมนติกกับพลังงานสะอาดจนหลุดจากข้อเท็จจริง เพราะภายใต้ยุค Energy Transition เองก็ยอมรับว่าความต้องการก๊าซธรรมชาติทั่วโลกยังอยู่ในระดับสูง และยังมีบทบาทต่อเนื่องในเชิงเสถียรภาพระบบไฟฟ้า การออกแบบเป้าหมายพลังงานสะอาด 2050 จึงไม่ได้ปฏิเสธเชื้อเพลิงฟอสซิลทั้งหมด แต่เลือกจัดตำแหน่งก๊าซธรรมชาติไทยให้เป็นเชื้อเพลิงเปลี่ยนผ่านที่เชื่อมโลกเดิมกับโลกใหม่ ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้กำหนดนโยบายถือว่า “จริงทางเศรษฐกิจ” มากกว่าการประกาศเลิกฟอสซิลอย่างเฉียบพลัน
LNG ไทย กับยุทธศาสตร์กระจายความเสี่ยงและสร้างฮับก๊าซในภูมิภาค
การผลักดัน LNG ไทยไม่ใช่แค่การเพิ่มท่าเรือรับก๊าซ แต่คือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับบทบาทใหม่ของภูมิภาคในฐานะฮับพลังงานอาเซียน ฝั่งนโยบายระบุชัดว่าจะเร่งขยายขีดความสามารถการรองรับก๊าซธรรมชาติเหลวจากเดิม 19 ล้านตันต่อปีเป็น 27 ล้านตัน ขณะที่สำนักงานกำกับกิจการพลังงานมองเห็นโอกาสดึงนักลงทุนก๊าซ LNG และพลังงานสะอาดเข้ามาใช้ประเทศเป็นปลายทางและจุดกระจายพลังงานสู่ภูมิภาค
สาระสำคัญคือการกระจายแหล่งนำเข้าเพื่อลดการพึ่งพาก๊าซจากพื้นที่เสี่ยง เช่น สถานการณ์บริเวณช่องแคบฮอร์มุซที่ทำให้ก๊าซบางส่วนส่งออกไม่ได้ ส่งผลให้ต้องหลีกเลี่ยงการพึ่งพาแหล่งเดียวแม้จะมีสัญญาระยะยาวที่ราคาดีอยู่แล้ว แนวคิด diversifying นี้ดัน LNG ไทยให้กลายเป็นเครื่องมือเพิ่มความมั่นคงด้านพลังงานทั้งในระดับประเทศและภูมิภาค มากกว่าจะเป็นเพียงการนำเข้าก๊าซเพื่อใช้เอง อีกทั้งหากสามารถดึงก๊าซในประเทศเข้ามาเสริมสัดส่วนที่ใช้อยู่ประมาณ 50% ให้มากขึ้น ก็จะช่วยลดภาระการนำเข้าและกดต้นทุนค่าไฟลงตามตรรกะเชิงระบบ
ปิโตรเลียมอันดามันกับเกมยาวด้านความมั่นคงพลังงาน
การเปิดแปลงสำรวจและผลิตปิโตรเลียมรอบที่ 26 บนพื้นที่ทะเลศักยภาพสูงกว่า 60,200 ตารางกิโลเมตร ไม่ได้เป็นเพียงข่าวดีของอุตสาหกรรมสำรวจและผลิต แต่สะท้อนยุทธศาสตร์ที่กล้าเล่นเกมยาวกับความมั่นคงพลังงาน การส่งสัญญาณเปิดพื้นที่ปิโตรเลียมอันดามันให้พันธมิตรนานาชาติเข้ามาลงทุน คือการยอมรับว่าก๊าซในประเทศยังสำคัญต่อโครงสร้างต้นทุนพลังงานไฟฟ้า และสามารถช่วยลดภาระนำเข้าได้ หากพบและผลิตได้ในระดับที่มีนัยสำคัญ
ในขณะเดียวกัน รัฐมนตรีฝ่ายพลังงานชี้ว่าการเปลี่ยนผ่านพลังงานต้องอาศัยทั้งพลังงานหมุนเวียน พลังงานไฟฟ้า ไฮโดรเจน แอมโมเนีย และนวัตกรรมคาร์บอนต่ำ โดยระบุให้เทคโนโลยีดักจับและกักเก็บคาร์บอนหรือ CCS เป็นเส้นทางสำคัญสู่เป้าหมายปี 2050 และมีโครงการนำร่องที่ตัดสินใจลงทุนขั้นสุดท้ายแล้ว พร้อมเดินหน้าพัฒนา Eastern Hub ให้เป็นโครงสร้างพื้นฐาน CCS ส่วนรวมรองรับภาคอุตสาหกรรมในอนาคต เมื่อจับคู่กับปิโตรเลียมอันดามัน ภาพที่เห็นคือการไม่ปฏิเสธฟอสซิล แต่บังคับฟอสซิลให้ปรับตัวอยู่ภายใต้กรอบ Net Zero
สมดุลระหว่างเชื้อเพลิงเปลี่ยนผ่านกับคำมั่นพลังงานสะอาด
ผู้กำหนดนโยบายด้านพลังงานยอมรับตรงไปตรงมาว่าโลกกำลังอยู่ในยุค Energy Transition และก๊าซยังเป็นพลังงานสำคัญในการสร้างความมั่นคงด้านพลังงานในช่วงเปลี่ยนผ่าน แทนที่จะปฏิเสธก๊าซ พวกเขาเลือกใช้ก๊าซเป็นตัวค้ำความมั่นคงให้กับระบบที่กำลังจะพึ่งพาพลังงานหมุนเวียนในสัดส่วนสูงขึ้น การมอง Energy Security แบบใหม่ยังรวมถึงแนวคิด Future Readiness ที่ชี้ว่าต้นทุนพลังงานที่เหมาะสมคือเครื่องมือขับเคลื่อนเศรษฐกิจและการแข่งขันในอนาคต ไม่ใช่แค่เรื่องไฟไม่ดับ
หากจะวิจารณ์ ก็อาจตั้งคำถามว่าการเปิดปิโตรเลียมอันดามันและขยาย LNG ไทยไปพร้อมกับการตั้งเป้าพลังงานสะอาด 2050 จะเสี่ยงทำให้เป้าหมาย Net Zero อ่อนแรงหรือไม่ แต่เมื่อมองในกรอบภูมิภาคที่ยังต้องการก๊าซจำนวนมาก และข้อเท็จจริงว่าระบบพลังงานหมุนเวียนยังต้องการแบ็คอัพที่เสถียร การเดินหมากสองขั้วอาจเป็นตัวเลือกที่สมเหตุสมผลที่สุดในเวลานี้ เงื่อนไขสำคัญคือการเดินตามเส้นทางนี้อย่างโปร่งใส กำกับดูแลการแข่งขันให้เป็นธรรม และเร่งเทคโนโลยีคาร์บอนต่ำ เช่น CCS ควบคู่กันไป เพื่อให้ฮับพลังงานอาเซียนไม่กลายเป็นแค่ฮับฟอสซิลในชื่อใหม่
