รถยนต์ไฟฟ้า อาเซียน คืออะไร และทำไมฐานผลิตกำลังย้ายมา
รถยนต์ไฟฟ้า อาเซียน คือภาพรวมของการผลิต การลงทุน และการใช้ยานยนต์พลังงานไฟฟ้าในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่กำลังกลายเป็นศูนย์กลางใหม่ของห่วงโซ่อุปทานยานยนต์โลก ด้วยแรงผลักจากนโยบายรัฐ สิทธิประโยชน์ทางภาษี และการย้ายฐานการผลิตจากภูมิภาคอื่นเพื่อลดความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์และซัพพลายเชนที่ยาวเกินไป การประชุมหัวข้อ Geopolitics to Profit ที่จัดโดยตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย นำผู้บริหารจากกลุ่มอุตสาหกรรมใหญ่ เช่น ปูนซีเมนต์ ปิโตรเคมี และสนามบิน มาวิเคราะห์ตรงกันว่า ความขัดแย้งทางการเมืองโลก สงครามการค้า และความเสี่ยงขนส่ง กำลังบังคับให้ทุนโลกจัดทัพใหม่ มองหา “ฐานผลิตระดับภูมิภาค” แทนการพึ่งพาประเทศต้นทุนต่ำเพียงแห่งเดียว ประเด็นสำคัญคือ เมื่อซัพพลายเชนต้องยืดหยุ่นกว่าที่เคย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงไม่ใช่แค่ตลาดผู้บริโภค แต่กลายเป็นหัวใจของการผลิต EV เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่ผู้เล่นรายใหญ่ต้องรีบจับจองฐานก่อนคู่แข่ง
ซัพพลายเชนใหม่จากภูมิรัฐศาสตร์สู่โรงงานรถยนต์ไฟฟ้า
ผู้บริหารจากกลุ่มอุตสาหกรรมเคมีชี้ชัดว่า โลกกำลังเปลี่ยนจากโมเดล “ต้นทุนต่ำที่สุด” ไปสู่การสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยืดหยุ่นและฟื้นตัวจากวิกฤตได้ หลังธุรกิจทั่วโลกเผชิญทั้งสงคราม กำแพงภาษี และการหยุดชะงักของระบบขนส่ง นี่คือคำเตือนตรงๆ ว่าใครยังผูกการผลิตกับซัพพลายเชนเดียว ยาว และเสี่ยง กำลังเดินเข้าเขตอันตราย การผลิต EV เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงไม่ใช่แฟชั่น แต่เป็นคำตอบด้านความเสี่ยง บริษัทข้ามชาติกำลังย้ายสินทรัพย์หลักและตั้งฐานผลิตใกล้ตลาดผู้บริโภคมากขึ้น ลดการพึ่งพาการขนส่งทางทะเลระยะไกล และสร้างโรงงานรถยนต์ไฟฟ้าที่สามารถป้อนตลาดภูมิภาคได้โดยตรง ในมุมผู้บริโภค การย้ายฐานผลิตหมายถึงรุ่นรถยนต์ไฟฟ้าจะเข้าถึงง่ายขึ้น มีราคาที่แข่งขันได้มากขึ้น และบริการหลังการขายมีโอกาสพัฒนาดีกว่าการนำเข้าแบบสำเร็จรูปจากแดนไกล เพราะผู้ผลิตต้องแข่งขันกันสร้างความเชื่อมั่นระยะยาว
ภาษีรถยนต์ไฟฟ้า อุตสาหกรรม และสนามแข่งขันนโยบายรัฐ
ในสงครามดึงดูดการลงทุนรถยนต์ไฟฟ้า เวียดนาม ไทย และเพื่อนบ้านไม่ได้แข่งขันกันด้วยค่าแรงเท่านั้น แต่แข่งกันด้วยกติกาภาษีและกรอบกำกับดูแล ภาษีรถยนต์ไฟฟ้า อุตสาหกรรม จึงกลายเป็นอาวุธเชิงนโยบายเต็มตัว ตัวอย่างชัดคือประเทศหนึ่งในภูมิภาค ที่เก็บภาษีมูลค่าเพิ่มสำหรับรถยนต์ไฟฟ้าเพียง 3 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่รถใช้น้ำมันเครื่องยนต์ 1,000 ถึง 3,000 ซีซี ถูกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มในอัตราที่สูงกว่าอย่างชัดเจน ข้อความแบบนี้คือสัญญาณส่งตรงถึงค่ายรถยนต์ว่า ใครลงทุน EV ได้ “แต้มต่อ” ทางภาษีทันที ในอีกประเทศหนึ่ง รัฐบาลยังเร่งปรับกฎหมาย ลดข้อจำกัดเชิงระบบราชการ และขยายกรอบความตกลงการค้าเสรี เพื่อปูทางให้กลายเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจภูมิภาคในช่วง 5 ถึง 10 ปีข้างหน้า แปลตรงๆ ว่า ใครอยากตั้งฐานผลิต EV ในอาเซียน จะได้สภาพแวดล้อมกติกาที่ชัดเจนขึ้น ลดต้นทุนเวลาธุรการที่เคยเป็นอุปสรรค
อุดหนุน รถจักรยานยนต์ไฟฟ้า และการผลักดันตลาดมวลชน
แม้รถยนต์ไฟฟ้ามักถูกพูดถึงในมุมรถนั่งส่วนบุคคล แต่ในหลายประเทศ การเปลี่ยนผ่านเริ่มจากรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าเพราะเข้าถึงคนส่วนใหญ่ได้เร็วกว่า ประเทศหนึ่งในภูมิภาคกำลังดำเนินโครงการอุดหนุนการซื้อรถจักรยานยนต์ไฟฟ้า โดยวางแผนให้เงินอุดหนุนต่อคันในระดับหนึ่ง ซึ่งต่ำกว่าจำนวนที่เคยพิจารณาก่อนหน้า และลดลงมากจากปีที่ผ่านมา รัฐบาลประเทศเดียวกันตั้งงบประมาณเพื่อสนับสนุนการซื้อรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าจำนวนสูงสุดถึงหนึ่งล้านคัน แต่ก็ยอมรับว่ากำลังการผลิตในประเทศยังไม่พอ ทำให้มีแนวโน้มผลิตได้เพียงประมาณหนึ่งในสิบของเป้าหมายภายในปีนี้ สิ่งนี้สะท้อนปัญหาคลาสสิกของการเปลี่ยนผ่านพลังงานสะอาด รัฐอาจใจร้อนตั้งเป้าสูง แต่ถ้าอุตสาหกรรมภายในประเทศยังผลิตไม่ทัน ซัพพลายไม่พอ ผู้บริโภคก็ไม่สามารถใช้สิทธิอุดหนุนได้เต็มที่ และนโยบายดีมีโอกาสกลายเป็นแค่ตัวเลขบนกระดาษ
อนาคตตลาดรถยนต์ไฟฟ้า อาเซียน และผลต่อชีวิตคนทั่วไป
การเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ไฟฟ้าในอาเซียนไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเทคโนโลยีใหม่ แต่เป็นการออกแบบโครงสร้างเศรษฐกิจและชีวิตประจำวันรอบใหม่ งานวิจัยตลาดหนึ่งระบุว่า ตลาดรถยนต์ไฟฟ้าในภูมิภาคมีมูลค่าประมาณหนึ่งระดับในปี 2025 และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นในปี 2026 ก่อนขยายได้สูงถึง 23.6 พันล้านภายในปี 2031 โดยมีอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปีราว 31.6 เปอร์เซ็นต์ ในทางปฏิบัติ โรงงานยานยนต์ไฟฟ้าใหม่จะดันให้ภาคอุตสาหกรรมต้องยกระดับจากสายประกอบชิ้นส่วนไปสู่การเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อุปทานขั้นลึก ใช้ปัญญาประดิษฐ์ ระบบอัตโนมัติ และหุ่นยนต์เพื่อกดต้นทุน ลดความสูญเสีย และลดการใช้พลังงาน สำหรับคนทั่วไป นั่นหมายถึงงานรูปแบบใหม่ ทักษะใหม่ และสินค้ารถยนต์ไฟฟ้าที่หลากหลายกว่าเดิม ใครที่ปรับตัวทันจะได้ประโยชน์จากคลื่นการลงทุนรถยนต์ไฟฟ้า เวียดนาม ไทย และประเทศเพื่อนบ้าน ส่วนใครยึดกับโลกเก่า อาจกลายเป็นคนกลุ่มสุดท้ายที่ต้องจ่ายแพงในระบบขนส่งเดิม
