จากการเข้าถึง AI สู่การสร้างความสามารถ: ทางออกใหม่ขององค์กรยุคดิจิทัล

นิยามใหม่ของยุค AI: จากการเข้าถึงสู่ความสามารถ

การเปลี่ยนผ่านจากยุค AI Access สู่ยุค AI Capability คือกระบวนการที่สังคมและองค์กรไม่หยุดอยู่แค่การมีหรือใช้เครื่องมือ AI แต่ต้องสร้างทักษะ โครงสร้าง และระบบคิดที่ทำให้ AI กลายเป็นพลังสร้างผลลัพธ์ทางธุรกิจ สังคม และคุณค่าใหม่อย่างยั่งยืน โดยเน้นการลงมือทำ การวัดผล และความรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หัวใจสำคัญในวันนี้คือ ความสามารถ AI ของไทยไม่ใช่การถามว่าเราใช้ AI หรือยัง แต่ต้องถามว่าเราใช้แล้วได้อะไรและขยายผลได้เพียงใด งานสัมมนาใหญ่ด้านปัญญาประดิษฐ์ที่จัดโดย AIS Academy ภายใต้แนวคิด “MASTERING AI BEYOND BORDERS” สะท้อนภาพชัดว่าประเทศกำลังขยับจากการเน้นการเข้าถึงเครื่องมือ ไปสู่การสร้างความพร้อมทั้งระดับคน องค์กร เมือง และระบบนิเวศ AI ของประเทศ การมี Generative AI หรือแม้แต่การมองไปถึง AGI จึงไม่เพียงพอ หากคนไม่พร้อมเรียนรู้ ตั้งคำถาม และตัดสินใจจากข้อมูลอย่างรับผิดชอบ

ทำไมแค่มีเครื่องมือ AI ไม่พอ: กับดัก AI Adoption ที่องค์กรกำลังติดอยู่

องค์กรจำนวนมากกำลังก้าวเข้าสู่กับดัก AI Adoption Trap คือมี AI Tools และโปรเจกต์ทดลองมากมาย แต่ไม่สามารถแปลงเป็นการทรานส์ฟอร์มงานจริงหรือผลลัพธ์ทางธุรกิจที่ชัดเจน ปัญหาหลักจึงไม่ใช่การขาดเทคโนโลยี แต่คือการขาดความสามารถในการลงมือปฏิบัติให้เกิดผลสัมฤทธิ์ ทั้งในมิติกลยุทธ์ การจัดการข้อมูล และการกำกับดูแล ศูนย์ TBS AIR ที่คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เปิดตัวภายใต้แนวคิด “From AI-Ready Organizations to an AI-Ready Thailand” ตั้งคำถามสำคัญสามข้อที่สะท้อนทางออกขององค์กรยุคนี้ คือ เราพร้อมสร้างคุณค่าจาก AI หรือไม่ AI จะสร้างมูลค่าใหม่ตรงไหน และเราจะขยายผลอย่างน่าเชื่อถือได้อย่างไร คำถามเหล่านี้ชี้ชัดว่า AI ไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยี แต่คือ Organizational Capability ที่ต้องให้ผู้นำ บุคลากร ข้อมูล และระบบกำกับดูแลเดินไปพร้อมกัน หากองค์กรยังมอง AI เป็นเพียงโปรแกรมเสริมงาน จะไม่มีวันขยับสู่การเป็นองค์กรพร้อม AI อย่างแท้จริง

สามการเปลี่ยนแปลงใหญ่: คน องค์กร และระบบนิเวศ AI

ทั้ง AIS Academy และ TBS AIR กำลังชี้แนวทางตรงกันว่า การสร้างความสามารถ AI ของไทยต้องเริ่มจากการเปลี่ยนแปลงสามระดับที่สัมพันธ์กัน หนึ่ง การพัฒนาบุคลากร AI ให้ไปไกลกว่าการเรียนรู้เครื่องมือ ไปสู่การคิดวิเคราะห์ ตั้งคำถาม ตัดสินใจจากข้อมูล ความคิดสร้างสรรค์ และจริยธรรมในการใช้เทคโนโลยี สอง การทำให้องค์กรพร้อม AI โดยปรับวิธีทำงานทั้งองค์กร เริ่มจากโจทย์และผลลัพธ์ที่ต้องการ เตรียมข้อมูล บุคลากร และกระบวนการให้รองรับ AI และสาม การสร้างระบบนิเวศ AI ของประเทศผ่านความร่วมมือภาครัฐ ธุรกิจ การศึกษา ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และประชาชน เพื่อกระจายองค์ความรู้และโอกาสอย่างทั่วถึง “AI ไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็น Organizational Capability ที่กลยุทธ์ ผู้นำ บุคลากร ข้อมูล และการกำกับดูแล ต้องเคลื่อนที่ไปพร้อมกัน” คือคำอธิบายตรงไปตรงมาจากผู้อำนวยการศูนย์ TBS AIR ที่สรุปภาพเปลี่ยนผ่านนี้ในประโยคเดียว หากระดับคนสะดุด ระดับองค์กรลังเล หรือระบบนิเวศไม่สนับสนุน การลงทุน AI จำนวนมากก็จะกลายเป็นต้นทุนที่ไม่เคยสร้างคุณค่าจริง

จากเวทีและงานวิจัยสู่การลงมือทำ: การสร้างความสามารถ AI ให้ทันเกมเอเชีย

สัญญาณว่าประเทศกำลังขยับจากการตระหนักรู้สู่การลงมือทำเห็นได้จากหลายเวที งาน AIS ACADEMY for THAIs รวบรวมวิทยากรกว่า 30 คน แบ่งเนื้อหาเป็นสามมิติ ตั้งแต่การยกระดับองค์กร การพัฒนาทักษะคน ไปจนถึงการสร้างความร่วมมือขับเคลื่อนประเทศ พร้อมเวิร์กช็อปและมาสเตอร์คลาสกว่า 20 เซสชันให้ผู้เข้าร่วมทดลองใช้เทคโนโลยีและนำ Use Case ไปประยุกต์กับงานและชีวิตได้จริง ขณะเดียวกันศูนย์ TBS AIR ก็ผูกองค์ความรู้ งานวิจัย การประเมินความพร้อม และการทรานส์ฟอร์มองค์กรเข้าเป็นแพลตฟอร์มเดียว เพื่อให้ผู้บริหารและองค์กรใช้ตัดสินใจด้านการลงทุน AI ข้อมูล และเทคโนโลยีได้อย่างแม่นยำ รายงาน The 2026 AI in Asia Index: Thailand ศึกษาความพร้อมด้าน AI Transformation ใน 10 ตลาดสำคัญในเอเชีย โดยสำรวจผู้บริหารระดับสูงกว่า 4,120 คน ชี้ว่า ความท้าทายตอนนี้คือการลงมือปฏิบัติให้เกิดผลสัมฤทธิ์ ไม่ใช่เรื่องการตระหนักรู้แล้ว นั่นหมายความว่า ตำแหน่งของความสามารถ AI ของไทยบนเวทีเอเชียจะถูกกำหนดจากความเร็วในการสร้างความสามารถและการลงมือทำ ไม่ใช่แค่การเข้าถึงเทคโนโลยีเหมือนคู่แข่ง

ข้อสรุปเชิงกลยุทธ์: สร้างระบบ AI ที่เชื่อถือได้ก่อนจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

หากมองไปข้างหน้า การแข่งขันขององค์กรและระบบนิเวศ AI จะไม่ชนะกันที่จำนวนเครื่องมือที่มี แต่ชนะกันที่การสร้างระบบ AI ที่เชื่อถือได้ ใช้งานจริง และวัดผลได้ การพัฒนาบุคลากร AI จึงต้องออกแบบให้คนทำงานร่วมกับ AI ได้อย่างมั่นใจและรับผิดชอบ องค์กรต้องขยับจากการทดลองใช้ ไปสู่การตั้งเป้าหมายชัด วัด Business Outcome และออกแบบกลไกกำกับดูแลเพื่อให้การขยายผลเป็น Trusted Execution ไม่ใช่การใช้แบบลอยตัว เวทีแข่งขัน JUMP Thailand Hackathon ที่ดึงผู้สมัคร 603 ทีม รวม 2,504 คน จาก 67 สถาบันการศึกษา มาร่วมสร้างนวัตกรรม AI ด้านการศึกษา สะท้อนให้เห็นว่าคนรุ่นใหม่พร้อมจะทดลองและสร้างคุณค่าใหม่ถ้าโครงสร้างสนับสนุน ในอีกด้าน การเตรียมจัดงาน TBS AIR Open House และการเปิดบริการประเมินความพร้อมให้ผู้บริหารเข้ามาทดสอบแนวทาง AI Transformation ก็เป็นก้าวสำคัญในการเชื่อมงานวิจัยกับการลงมือทำในโลกธุรกิจจริง ทางเลือกจึงชัดเจน องค์กรที่ลงทุนสร้างความสามารถ AI อย่างเป็นระบบวันนี้ จะเป็นกลุ่มที่นำเกมบนเวทีเอเชียในวันพรุ่งนี้