ข้อตกลงเปิดทาง แต่ไม่ได้การันตีตำแหน่งผู้นำ
ประตูการค้าระหว่างยุโรปกับอาเซียนคือฐานเศรษฐกิจที่เชื่อมตลาด ผู้ผลิต และห่วงโซ่อุปทานของสองภูมิภาคเข้าด้วยกัน โดยอาศัยข้อตกลงทางการค้า การลงทุน และระบบโลจิสติกส์เพื่อให้ธุรกิจเข้าถึงลูกค้าและพันธมิตรได้สะดวกขึ้น เวียดนามมีแต้มต่อสำคัญจากความตกลงการค้าเสรีระหว่างสหภาพยุโรปกับเวียดนาม หรือ EVFTA ซึ่งมีผลตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2563 และช่วยให้สินค้าจากเวียดนามเข้าสู่ตลาดยุโรปได้สะดวกกว่าประเทศที่ยังเจรจาข้อตกลงไม่เสร็จ แต่แต้มต่อนี้ไม่ใช่ตั๋วรับประกันความเป็นศูนย์กลาง การค้าเวียดนามเติบโตจนเวียดนามเป็นคู่ค้ารายใหญ่ที่สุดของสหภาพยุโรปในอาเซียน และการส่งออกไปยุโรปมากกว่าการนำเข้าสวนทางกลับก็สะท้อนความสำเร็จด้านการเข้าถึงตลาด ทว่าเวียดนามยังต้องเปลี่ยนจากฐานส่งออกให้เป็นจุดเชื่อมธุรกิจที่สร้างมูลค่าได้มากกว่าการผลิตเพื่อส่งออก

ยุโรปต้องการกระจายความเสี่ยง อาเซียนจึงกลายเป็นสนามแข่งขัน
การขยับเข้าหาอาเซียนของยุโรปมีเหตุผลชัดเจน ทั้งตลาดขนาดใหญ่ การเติบโตทางเศรษฐกิจ และทำเลที่เชื่อมเส้นทางการค้าระหว่างประเทศ ภูมิภาคนี้จึงเป็นทางเลือกสำหรับการกระจายตลาด ห่วงโซ่อุปทาน และการลงทุนของบริษัทจากยุโรป ขณะที่สหภาพยุโรปเป็นนักลงทุนต่างชาติรายใหญ่อันดับสองในอาเซียน และมีการลงทุนสะสมจำนวนมากภายในปี 2567 การแข่งขันจึงไม่ใช่เพียงเรื่องลดภาษี แต่คือการชิงตำแหน่งฐานธุรกิจที่บริษัทใช้ผลิตและเข้าถึงตลาดรอบข้าง เวียดนามมีความสัมพันธ์การค้าที่แน่นแฟ้นขึ้นหลัง EVFTA ท่ามกลางความไม่แน่นอนจากสงครามภาษีทั่วโลก อีกทั้งการเยือนยุโรปของโต เลิม ระหว่างวันที่ 19–24 ตุลาคม มีเป้าหมายกระชับความสัมพันธ์กับเดนมาร์ก สหภาพยุโรป และเบลเยียม อย่างไรก็ดี ไทยและประเทศอื่นก็เดินหน้าแข่งขัน ทำให้เวียดนามต้องรักษาความได้เปรียบด้วยผลงาน ไม่ใช่อาศัยสถานะผู้บุกเบิกเพียงอย่างเดียว
เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 สภาธุรกิจระหว่างสหภาพยุโรปและอาเซียนเสนอให้พัฒนากรอบเศรษฐกิจระดับภูมิภาค โดยมุ่งไปสู่ข้อตกลงการค้าเสรีระหว่างสองภูมิภาคอย่างครอบคลุม ข้อเสนอนี้ชี้ว่าการค้าอาเซียนกับยุโรปอาจเดินหน้าไปไกลกว่าข้อตกลงรายประเทศ หากกรอบระดับภูมิภาคเกิดขึ้นจริง เวียดนามจะต้องแข่งขันทั้งด้านความพร้อมของผู้ผลิต คุณภาพแรงงาน และความเชื่อมโยงทางธุรกิจ
เครื่องนุ่งห่มได้โอกาส แต่เงื่อนไขยุโรปเพิ่มภาระ
EVFTA เปิดโอกาสให้อุตสาหกรรมเครื่องนุ่งห่มเวียดนามเข้าถึงตลาดยุโรปด้วยเงื่อนไขทางการค้าที่เอื้อขึ้น และช่วยดึงความสนใจจากผู้ซื้อที่ต้องการกระจายแหล่งผลิต แต่การส่งออกจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อผู้ผลิตทำตามข้อกำหนดของตลาดปลายทาง การคุ้มครองแรงงาน สิทธิมนุษยชน และสิ่งแวดล้อมเป็นประเด็นที่เวียดนามต้องปรับกฎหมายและแนวปฏิบัติให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล ขณะเดียวกัน ธุรกิจขนาดเล็กต้องรับมือข้อกำหนดซับซ้อน เช่น มาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนและกฎระเบียบว่าด้วยการตัดไม้ทำลายป่า ซึ่งต้องใช้ข้อมูลตรวจสอบย้อนกลับตลอดห่วงโซ่อุปทาน หากต้นทุนการปฏิบัติตามกฎตกอยู่กับผู้ผลิตรายเล็กโดยไม่มีการช่วยเหลือ ข้อตกลงที่เปิดตลาดก็อาจสร้างประโยชน์กระจุกตัวกับบริษัทขนาดใหญ่ และบั่นทอนฐานการผลิตที่เวียดนามต้องการรักษา
ไทยเองกำลังแสดงความทะเยอทะยานในการแข่งขัน โดยเอกอัครราชทูตสหภาพยุโรปประจำประเทศไทยกล่าวเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 ว่าไทยมีศักยภาพเป็นศูนย์กลางการผลิตและการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์ของธุรกิจยุโรปในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภาคเครื่องนุ่งห่มไทยประเมินว่าข้อตกลงการค้าเสรีไทย–สหภาพยุโรปอาจช่วยเพิ่มการส่งออกไปยุโรปได้ 20–57% ภายในห้าปีหลังข้อตกลงมีผล และแบรนด์แฟชั่นยุโรปเริ่มสนใจไทยมากขึ้น ตัวเลขดังกล่าวย้ำว่าความได้เปรียบของเวียดนามมีคู่แข่งจริง ไม่ใช่เพียงความเสี่ยงในอนาคต
รักษาความได้เปรียบด้วยระบบนิเวศ ไม่ใช่แค่สิทธิภาษี
โจทย์ของเวียดนามต่อจากนี้คือเปลี่ยนเงินลงทุนและสิทธิจากข้อตกลงการค้า EU ให้กลายเป็นระบบนิเวศการผลิต บริการ และโลจิสติกส์ที่เชื่อมกับบริษัทยุโรปได้ลึกขึ้น ตั้งแต่ผู้ผลิตชิ้นส่วน แรงงานที่มีทักษะ ไปจนถึงการขนส่งและการปฏิบัติตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อม หากทำได้ เวียดนามจะไม่เป็นเพียงจุดประกอบสินค้า แต่เป็นฐานที่ช่วยให้ธุรกิจยุโรปดำเนินงานในอาเซียนได้จริง หากทำไม่ได้ ข้อตกลงที่มีอยู่ก็อาจกลายเป็นข้อได้เปรียบชั่วคราว ขณะที่คู่แข่งเร่งปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานและเสนอเงื่อนไขการลงทุนที่น่าสนใจ
ไทยกำลังเร่งการเจรจาความตกลงการค้าเสรีกับสหภาพยุโรป โดยทั้งสองฝ่ายตั้งเป้าสรุปผลภายในปี 2569 และข้อตกลงการค้าเสรีไทย–สมาคมการค้าเสรียุโรปมีกำหนดเริ่มใช้ในเดือนมกราคม 2570 พัฒนาการเหล่านี้ทำให้เวียดนามมีเวลานำ แต่ไม่ใช่เวลาที่จะหยุดปรับตัว บทสรุปคือ EVFTA เป็นประตูสำคัญสู่ตลาดยุโรป ทว่าการเป็นประตูการค้าของยุโรปสู่อาเซียนต้องอาศัยความสามารถในการผลิตที่ยกระดับได้ ห่วงโซ่อุปทานที่ตรวจสอบได้ และการเชื่อมโยงธุรกิจที่สร้างประโยชน์ให้ทั้งสองฝ่าย เวียดนามจะรักษาตำแหน่งได้ก็ต่อเมื่อเปลี่ยนแต้มต่อทางการค้าให้เป็นความสามารถระยะยาว






