ข้อเสนอเปิดทางยังไม่เท่ากับการยอมรับ
ท่าทีอาเซียนต่อเมียนมาคือการจำกัดการเข้าร่วมประชุมระดับสูงของผู้แทนรัฐบาลทหาร พร้อมกดดันให้ดำเนินการตามกรอบสันติภาพที่สมาชิกตกลงร่วมกัน นโยบายนี้กำลังถูกทดสอบ เมื่อไทยเสนอให้รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมากลับเข้าร่วมการประชุมระดับรัฐมนตรี โดยมองว่าการมีส่วนร่วมอาจช่วยสื่อสารข้อกังวลของอาเซียนถึงผู้มีอำนาจโดยตรง
หลังเยือนเมียนมา สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีต่างประเทศไทยกล่าวว่า ขั้นต่อไปควรเปิดทางให้รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาเข้าร่วมประชุมอาเซียนในระดับรัฐมนตรีต่างประเทศ ข้อเสนอนี้ยังไม่ใช่มติ และไม่ได้หมายความว่าผู้นำรัฐบาลทหารจะได้กลับเข้าสู่เวทีระดับสูงโดยอัตโนมัติ จุดยืนของไทยจึงเป็นการขยับช่องทางหารือ มากกว่าการประกาศว่าปัญหาการเมืองภายในเมียนมาคลี่คลายแล้ว

ฉันทามติ 5 ข้อยังเป็นเส้นแบ่ง
อาเซียนยังยืนยันว่าไม่มีแนวคิดผ่อนปรนท่าทีต่อเมียนมา และยังยึดฉันทามติ 5 ข้อเป็นกรอบหลักในการรับมือวิกฤติ ข้อตกลงนี้เรียกร้องให้ยุติความรุนแรง เปิดการเจรจาอย่างสร้างสรรค์ระหว่างทุกฝ่าย และจัดความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม รวมถึงการไกล่เกลี่ย
รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ในฐานะผู้แทนพิเศษด้านกิจการเมียนมาระบุว่า ข้อเสนอของไทยยังอยู่บนโต๊ะหารือ แต่ยังไม่มีการตัดสินใจอนุญาตให้รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาเข้าร่วมในฐานะผู้แทนประเทศ นี่คือความแตกต่างสำคัญระหว่างการพูดคุยกับการผ่อนปรนข้อจำกัด หากเปิดที่นั่งโดยไม่มีความคืบหน้าด้านสันติภาพ อาเซียนเสี่ยงทำให้เงื่อนไขที่ตนวางไว้ขาดน้ำหนัก
ความสัมพันธ์ทวิภาคีเพิ่มแรงกดดัน
แรงเรียกร้องให้ทบทวนข้อจำกัดไม่ได้มาจากไทยเพียงประเทศเดียว เกือบครึ่งหนึ่งของสมาชิกอาเซียน 11 ประเทศเพิ่มความร่วมมือทวิภาคีกับเมียนมา และหลายประเทศเปิดรับมิน อ่อง หล่ายในการเยือนอย่างเป็นทางการ ความเคลื่อนไหวเหล่านี้ทำให้การแยกการติดต่อรายประเทศออกจากจุดยืนร่วมของกลุ่มทำได้ยากขึ้น แม้ความสัมพันธ์ที่อุ่นขึ้นจะไม่เปลี่ยนนโยบายอาเซียนโดยอัตโนมัติ
บริบทที่กดดันให้ต้องหาทางออกยังหนักหน่วง เมียนมาเผชิญความขัดแย้งนับตั้งแต่รัฐประหารปี 2564 ซึ่งจุดชนวนการสู้รบในหลายพื้นที่และทำให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100,000 คน ขณะที่สงครามยังดำเนินต่อและประชาชนหลายล้านคนพลัดถิ่น การกลับมามีปฏิสัมพันธ์จึงอาจช่วยให้ส่งสารและหารือเรื่องมนุษยธรรมได้ แต่ไม่ควรถูกตีความแทนความคืบหน้าที่จับต้องได้
เวทีผู้นำจะเปลี่ยนแนวทางได้แค่ไหน
การประชุมสุดยอดอาเซียนที่กรุงมะนิลา ระหว่างวันที่ 15-17 พฤศจิกายน เป็นจุดจับตาว่าผู้นำจะทบทวนการกีดกันผู้แทนเมียนมาจากการประชุมระดับสูงอย่างไร ร่างทบทวนฉันทามติ 5 ข้อยังอยู่ระหว่างการเจรจา และมีข้อเสนอหลายประเด็นเตรียมนำเสนอต่อที่ประชุม ดังนั้นผลลัพธ์อาจเป็นการถกวิธีดำเนินงานหรือเงื่อนไขเพิ่มเติม ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการยกเลิกข้อจำกัด
ไทยมองว่าการมีส่วนร่วมอาจคืบหน้าได้ก่อนวาระที่ไทยเป็นประธานอาเซียนในปี 2571 แต่การตัดสินใจยังขึ้นอยู่กับรัฐมนตรีต่างประเทศของสมาชิก ขณะเดียวกัน คณะทำงานที่หารือประเด็นมลพิษทางน้ำในลำน้ำสาขาแม่น้ำโขงมีกำหนดพบกันภายในเดือนนี้ ข้อสรุปที่น่าเชื่อถือจึงไม่ใช่การเลือกปิดประตูหรือเปิดรับโดยไม่มีเงื่อนไข แต่อาเซียนควรกำหนดให้ชัดว่าการเข้าร่วมแต่ละระดับต้องแลกกับความคืบหน้าด้านการยุติความรุนแรง การเจรจา และความช่วยเหลือ หากที่ประชุมมะนิลาไม่ทำให้เงื่อนไขเหล่านี้ชัดขึ้น การผ่อนคลายใด ๆ ก็เสี่ยงกลายเป็นเพียงสัญญาณทางการเมืองที่ไร้หลักประกัน






