โอกาสใหม่ที่ยังไม่รับประกันประโยชน์ทั่วถึง
การเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ไฟฟ้าคือการปรับโครงสร้างการผลิตยานยนต์จากเครื่องยนต์สันดาปไปสู่ระบบขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า ซึ่งเปิดทางให้อาเซียนดึงดูดการลงทุนใหม่และพัฒนาฐานอุตสาหกรรม แต่ก็ทดสอบว่าธุรกิจท้องถิ่นจะได้ร่วมเติบโตมากเพียงใด การขยายตัวของรถยนต์ไฟฟ้าจีนทำให้ภูมิภาคเป็นจุดหมายของผู้ผลิตที่ย้ายสายการผลิตเข้ามา ทว่าโรงงานใหม่ไม่ได้แปลว่าผู้ผลิตชิ้นส่วนในประเทศจะได้งานโดยอัตโนมัติ ผู้ผลิตจีนมักนำเครือข่ายซัพพลายเออร์ที่คุ้นเคยมาด้วย และเลือกนำเข้าชิ้นส่วนสำคัญแทนการหาพันธมิตรท้องถิ่น นี่คือช่องว่างระหว่างการดึงเงินลงทุนกับการสร้างอุตสาหกรรมในประเทศ หากนโยบายวัดผลเพียงจำนวนโรงงานหรือรถที่ประกอบได้ แต่อุตสาหกรรมชิ้นส่วนรถยนต์ไม่ได้รับถ่ายทอดเทคโนโลยีและโอกาสผลิต การเปลี่ยนผ่านก็อาจสร้างฐานการผลิตที่พึ่งพาชิ้นส่วนนำเข้า มากกว่าจะสร้างความสามารถของภูมิภาค

ยอดนำเข้าโตเร็ว สะท้อนทั้งแรงซื้อและแรงเร่ง
ตัวเลขนำเข้า EV ไทยชี้ชัดว่าตลาดกำลังขยายตัวและมีจีนเป็นศูนย์กลาง ในเดือนกันยายน 2569 มูลค่านำเข้ารถยนต์นั่งไฟฟ้าเพิ่มขึ้น 138% จากปีก่อน และเพิ่มขึ้น 86% จากเดือนสิงหาคม โดยเกือบ 99% มาจากจีน ยอดขายรถยนต์นั่งไฟฟ้าแบตเตอรี่ในเดือนเดียวกันอยู่ที่ 16,404 คัน เพิ่มขึ้น 80% เมื่อเทียบกับปีก่อน ในช่วงเก้าเดือนแรกของปี มูลค่านำเข้ารวมเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และจีนมีสัดส่วน 96% ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนแรงต้องการที่มีอยู่จริง แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าการผลิตในประเทศเติบโตตามทัน การคาดหมายว่าจะปรับภาษีรถนำเข้าสำเร็จรูปอาจทำให้ผู้ประกอบการเร่งนำเข้าก่อนมาตรการใหม่มีผล จึงต้องแยกให้ออกระหว่างตลาด EV ที่คึกคักกับการสร้างห่วงโซ่อุปทาน EV ซึ่งต้องอาศัยการผลิตและผู้ส่งมอบในประเทศ

ช่องว่างด้านทุนและเทคโนโลยีคือความเสี่ยงหลัก
ผู้ผลิตชิ้นส่วนเดิมไม่ได้เสียเปรียบเพราะขาดประสบการณ์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องเผชิญข้อจำกัดด้านเงินทุน เทคโนโลยี และการเข้าถึงผู้ผลิตรถยนต์ ขณะที่เครือข่ายซัพพลายเชนของผู้ผลิตจีนแตกต่างจากรูปแบบที่ผู้ผลิตญี่ปุ่นสร้างไว้ในภูมิภาค ผลคือซัพพลายเออร์ท้องถิ่นที่เคยเติบโตจากอุตสาหกรรมรถยนต์แบบเดิมอาจไม่ได้เข้าสู่เครือข่ายใหม่โดยอัตโนมัติ ผู้ประกอบการที่เชี่ยวชาญระบบเชื้อเพลิง ระบบไอเสีย เครื่องยนต์ และระบบส่งกำลังเสี่ยงสูญเสียตลาดเมื่อรถยนต์เปลี่ยนเป็นระบบไฟฟ้า การปรับสายการผลิตจึงไม่ใช่เรื่องที่ธุรกิจขนาดเล็กทำได้ทันที โดยทั่วไปต้องใช้เวลา 6 ถึง 18 เดือนในการเตรียมผลิตจำนวนมาก และอาจใช้เวลาคืนทุนประมาณหนึ่งทศวรรษ การปล่อยให้ผู้ผลิตรับความเสี่ยงนี้ลำพังย่อมเพิ่มโอกาสที่พวกเขาจะหลุดจากห่วงโซ่อุปทาน

ภาษีต้องเชื่อมกับการผลิตในประเทศ
แนวทางภาษีสรรพสามิตที่อยู่ระหว่างพิจารณาเป็นเครื่องมือสำคัญ แต่ผลจะขึ้นกับรายละเอียดและการบังคับใช้ รัฐบาลกำลังหารือกับผู้ผลิตเพื่อกำหนดอัตราที่เหมาะสม โดยแนวทางที่ผ่านความเห็นชอบในหลักการแบ่งภาษีตามลักษณะการผลิตและสัดส่วนชิ้นส่วนในประเทศ ให้รถนำเข้าสำเร็จรูปเสียภาษีสูงกว่า และให้รถที่ผลิตพร้อมใช้ชิ้นส่วนท้องถิ่นในสัดส่วนสูงได้อัตราต่ำกว่า ส่วนอัตราสำหรับรถนำเข้าทั้งคันอาจอยู่ที่ประมาณ 30% แต่ยังต้องรอข้อสรุป รัฐบาลควรทำให้หลักเกณฑ์และกำหนดเวลาแน่นอน เพราะผู้ผลิตชิ้นส่วนต้องวางแผนลงทุนล่วงหน้า และการเตรียมตัวอาจกินเวลาหลายเดือน การเชื่อมสิทธิประโยชน์เข้ากับการพัฒนาผู้ส่งมอบ การเข้าถึงเทคโนโลยี และการจ้างงาน จะช่วยให้การลงทุนสร้างประโยชน์ในประเทศได้มากกว่าการประกอบรถเพียงอย่างเดียว
อาเซียนยังมีโอกาสใช้ช่วงเปลี่ยนผ่านจากรถยนต์เครื่องยนต์สันดาป รถยนต์ไฮบริด และตลาดอะไหล่ เพื่อประคองรายได้ของผู้ผลิตเดิม พร้อมพัฒนาความสามารถด้านชิ้นส่วนไฟฟ้า การสนับสนุนเช่นนี้ต้องมาพร้อมแผนที่ต่อเนื่องจากรัฐและผู้ผลิตรถยนต์ ไม่ใช่มาตรการระยะสั้นที่เปลี่ยนทิศบ่อย ข้อสรุปจึงไม่ใช่การชะลอรถยนต์ไฟฟ้าจีน แต่คือการกำหนดเงื่อนไขให้การลงทุนเปิดประตูแก่ผู้ผลิตท้องถิ่นด้วย หากภาษี นโยบายการลงทุน และการถ่ายทอดเทคโนโลยีเดินไปในทิศเดียวกัน คลื่น EV จะเป็นโอกาสยกระดับอุตสาหกรรม หากไม่เป็นเช่นนั้น ยอดขายที่เติบโตอาจมาพร้อมการพึ่งพานำเข้าและการหดตัวของผู้ผลิตชิ้นส่วนเดิม







