เริ่มจากรู้ว่าอะไรช่วยลดการสัมผัสฝุ่น
การรับมือ PM2.5 คือการลดฝุ่นที่สูดเข้าไปด้วยการเลือกหน้ากากให้เหมาะกับสถานการณ์ ลดเวลาอยู่กลางแจ้งเมื่ออากาศแย่ และจัดพื้นที่ในบ้านให้มีอากาศสะอาดขึ้น วิธีนี้เหมาะกับคนที่ต้องเดินทางหรือใช้ชีวิตท่ามกลางฝุ่นเป็นประจำ แต่ไม่มีวิธีใดป้องกันได้ทั้งหมด จึงควรเช็กคุณภาพอากาศควบคู่ไปด้วย
เมื่อเลือกหน้ากากป้องกัน PM2.5 ให้ดูชนิดและคำแนะนำบนบรรจุภัณฑ์ เลือกขนาดที่แนบกับใบหน้า และตรวจว่าสายรัดกับแถบสันจมูกยังใช้งานได้ หากมีโรคหัวใจหรือโรคปอดบางประเภท ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้หน้ากากที่เพิ่มแรงต้านการหายใจ และไม่ควรสวมหน้ากากให้เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี
ข้อควรระวังคืออย่าคิดว่าการใส่หน้ากากแล้วจะออกกำลังกายกลางแจ้งหนัก ๆ ในวันที่ฝุ่นสูงได้ตามปกติ การหายใจเร็วและลึกขึ้นอาจทำให้รับมลพิษมากกว่าเดิม ควรเลื่อนเวลาออกกำลังกายหรือย้ายไปทำในอาคาร และลดเวลารอหรือเดินบนเส้นทางที่มีควันรถสะสม

ทำตามขั้นตอนเพื่อดูแลทั้งนอกบ้านและในบ้าน
- เช็กค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้านและวางแผนลดเวลาทำกิจกรรมกลางแจ้ง หากฝุ่นสูงให้เลื่อนการออกกำลังกายหนักหรือเปลี่ยนเป็นกิจกรรมในอาคาร
- เลือกหน้ากากที่เหมาะกับการใช้งาน ตรวจสภาพสายรัดและแถบสันจมูกก่อนสวม และปรับให้แนบกับใบหน้าเพื่อลดช่องรั่ว
- วันที่ฝุ่นภายนอกสูง ให้ปิดประตูหน้าต่างที่ไม่จำเป็นและเลือกห้องหนึ่งเป็นพื้นที่อากาศสะอาด โดยเฉพาะห้องนอน
- เลือกเครื่องฟอกอากาศตามขนาดห้อง โดยพิจารณาค่า CADR ซึ่งบอกปริมาณอากาศสะอาดที่เครื่องส่งออกมาได้ต่อหน่วยเวลา เลือกระบบกรองอนุภาคประสิทธิภาพสูง เช่น HEPA ตรวจราคาไส้กรองสำรอง และหลีกเลี่ยงเครื่องที่ตั้งใจผลิตโอโซน
- ทำความสะอาดจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ ใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำหมาดเช็ดพื้นผิวและใช้ไม้ถูพื้นหมาดแทนการกวาดแห้ง หากดูดฝุ่น ให้เลือกเครื่องที่มีแผ่นกรอง HEPA
- ลดแหล่งกำเนิดฝุ่นและควันในบ้าน เช่น การจุดธูปหรือเทียน การสูบบุหรี่ และการใช้ความร้อนสูงทำอาหาร พร้อมใช้ระบบดูดควันในครัวเมื่อเหมาะสม
ปิดบ้านเพื่อกันฝุ่นได้ แต่ไม่ควรปิดจนไม่มีการระบายอากาศเป็นเวลานาน เมื่อคุณภาพอากาศข้างนอกดีขึ้นค่อยเปิดรับอากาศใหม่ และใส่ใจเป็นพิเศษหากมีแหล่งเผาไหม้ในบ้าน เครื่องฟอกอากาศก็ไม่ได้กำจัดมลพิษทุกชนิด จึงควรลดกิจกรรมที่สร้างอนุภาคควบคู่กันไป

อย่ามองข้ามหน้ากากหมดอายุและการเก็บรักษา
หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ หน้ากากผ่าตัด และหน้ากาก N95 โดยทั่วไปมีอายุราว 3–5 ปีตามที่ระบุบนกล่อง แม้ยังอยู่ในซองและดูใหม่ก็ไม่ได้แปลว่าประสิทธิภาพการกรองยังคงเดิม เพราะชั้นกรองอาจเสื่อม สายรัดอาจกรอบหรือย้วย และแถบสันจมูกอาจดัดให้แนบหน้าไม่ได้
ตรวจวันหมดอายุและสภาพก่อนใช้ หากพบรอยเหลือง คราบรา ความชื้น หรือกลิ่นอับ หรือดึงสายหูเบา ๆ แล้วขาด ให้ทิ้ง ไม่ควรนำหน้ากากหมดอายุไปใช้ในโรงพยาบาล คลินิก สถานที่ปิดที่คนแออัด หรือเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยติดเชื้อทางเดินหายใจ ควรเก็บหน้ากากไว้ในที่แห้ง เย็น และพ้นแสงแดดจัดกับความชื้น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยอีกอย่างคือกวาดพื้นแรง ๆ หรือใช้ผ้าแห้งปัดชั้นวาง เพราะทำให้ฝุ่นที่ตกค้างฟุ้งกลับสู่อากาศ การเช็ดแบบหมาดและลดของที่วางเปิดโล่งช่วยให้ทำความสะอาดง่ายขึ้น หากมีเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้มีโรคหัวใจและทางเดินหายใจในบ้าน ควรจัดพื้นที่พักผ่อนที่อากาศสะอาดและสังเกตอาการ เช่น ไอ แน่นหน้าอก หรือหอบผิดปกติ
ทำตามขั้นตอนเหล่านี้อย่างต่อเนื่องช่วยลดการสัมผัสฝุ่นในชีวิตประจำวันได้ ไม่จำเป็นต้องทำให้บ้านปิดสนิทหรือซื้อเครื่องที่แพงที่สุด สิ่งสำคัญคือเลือกหน้ากากที่ยังอยู่ในสภาพดี เลือกเครื่องฟอกอากาศให้เหมาะกับห้อง และไม่ทำความสะอาดจนฝุ่นฟุ้งขึ้นมาอีก







