เมืองสุขภาวะต้องเริ่มจากข้อมูลที่คนในพื้นที่ใช้ได้
เมืองสุขภาวะคือพื้นที่ที่คนในชุมชนร่วมกันใช้ข้อมูลและทรัพยากรท้องถิ่นวางแผนดูแลสุขภาพ ตั้งแต่การป้องกันโรค การพัฒนาเด็ก ไปจนถึงการดูแลผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้คนมีชีวิตที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง แนวทางนี้คือหัวใจของการขับเคลื่อนมหาสารคาม ซึ่งร่วมกับ สสส. และภาคีท้องถิ่น ภาครัฐ ภาคประชาสังคม และฝ่ายวิชาการ กำหนดทิศทางทำงานจากหมู่บ้าน ตำบล และอำเภอ เชื่อมขึ้นสู่ระดับจังหวัด
เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้จัดขึ้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลนาสีนวล อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย โดยมีภาคีเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพเข้าร่วมกว่า 300 คน การรวมคนจำนวนมากมีความหมายกว่าการประชุมรับฟัง เพราะโจทย์คือทำให้คนที่รู้ปัญหาในชีวิตประจำวันมีบทบาทกำหนดวิธีแก้ ไม่ต้องรอให้มาตรการจากส่วนกลางตอบทุกเรื่อง
โครงการสานพลังเครือข่ายร่วมขับเคลื่อนจังหวัดมหาสารคามสู่เมืองสุขภาวะทำงานสองทาง คือเชื่อมโยงนโยบายจังหวัดและสร้างงานที่เกิดขึ้นจริงจากฐานราก การใช้ข้อมูลชุมชนจึงไม่ควรจบที่การรวบรวมตัวเลข แต่ต้องช่วยให้คนในพื้นที่เห็นปัญหาร่วมกัน วางแผน ใช้ทรัพยากร และติดตามผลได้

ข้อมูลท้องถิ่นทำให้การป้องกันโรคตรงกับชีวิตจริง
การรับมือโรค NCDs จะได้ผลยาก หากมองเพียงจำนวนผู้ป่วยโดยไม่เห็นปัจจัยเสี่ยงและวิถีชีวิตของคนแต่ละชุมชน มหาสารคามจึงวางประเด็นนี้ควบคู่กับการดูแลผู้สูงอายุและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย ซึ่งเป็นโจทย์ที่ต้องอาศัยทั้งบริการสุขภาพและการเปลี่ยนแปลงในบ้าน โรงเรียน ตลาด และสภาพแวดล้อมรอบตัว
แนวทางที่ระบุไว้ยังครอบคลุมการค้นหาสาเหตุของโรคในวัยทำงานและผู้สูงอายุ การดูแลโภชนาการเด็ก ลดหวาน มัน เค็ม ป้องกันโรคอ้วน ตลอดจนส่งเสริมอาหารปลอดภัยและลดปัจจัยเสี่ยงจากเหล้าและบุหรี่ จุดแข็งของแผนชุมชนคือเปิดทางให้มาตรการเหล่านี้ออกแบบตามข้อมูลและความต้องการจริง แทนการใช้สูตรเดียวกับทุกพื้นที่
ผลที่ประชาชนควรสัมผัสได้จึงไม่ใช่แค่คำขวัญเรื่องสุขภาพ แต่เป็นการป้องกันที่เข้าถึงคนแต่ละวัย และระบบดูแลที่ชุมชนร่วมกำหนดได้ สสส. สนับสนุนงานสร้างเสริมสุขภาพในจังหวัดต่อเนื่องมานานกว่า 10 ปี ซึ่งเป็นทุนความร่วมมือที่ช่วยให้ภาคีต่อยอดงานเดิมและสร้างกลไกใหม่ได้

เป้าหมาย 86.5 ปีต้องแปลงเป็นความก้าวหน้าที่ตรวจสอบได้
มหาสารคามตั้งเป้าให้ประชาชนมีอายุเฉลี่ยของการมีสุขภาพดี 86.5 ปีภายในปี 2585 ตามแผนพัฒนาจังหวัดระยะ 20 ปี พ.ศ. 2566–2585 เป้าหมายระยะยาวนี้มีพลังในการชี้ทิศ แต่ตัวเลขเพียงอย่างเดียวไม่รับประกันว่าคนจะมีชีวิตที่แข็งแรงขึ้น ความสำเร็จต้องวัดจากการเปลี่ยนแปลงที่ครัวเรือนรับรู้ได้ เช่น ปัจจัยเสี่ยงลดลง เด็กได้รับการส่งเสริมพัฒนาการ และผู้สูงอายุมีระบบดูแลที่ต่อเนื่อง
จังหวะขับเคลื่อนยังมีฐานนโยบายรองรับ หลังจังหวัดประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพจังหวัดมหาสารคามเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2568 ความท้าทายต่อจากนี้คือทำให้ข้อตกลงเชิงนโยบายเชื่อมกับการปฏิบัติในพื้นที่ ไม่ปล่อยให้ภาคีทำงานแยกส่วน และเปิดข้อมูลให้ชุมชนใช้ติดตามว่าแผนตอบโจทย์คนกลุ่มใดแล้วหรือยัง
ภาคประชาสังคมมีบทบาทสำคัญในฐานะผู้เชื่อมประสาน เติมข้อมูล และกระตุ้นให้เกิดความร่วมมือ ส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานอื่นต้องร่วมกันจัดทรัพยากรและทบทวนผล หากทำได้ต่อเนื่อง เป้าหมายอายุสุขภาพดีจะไม่ใช่ตัวเลขที่รอถึงปลายแผน แต่เป็นทิศทางที่ชุมชนตรวจสอบและปรับปรุงได้ระหว่างทาง การต่อยอดความร่วมมือจากหมู่บ้านสู่จังหวัดจึงเป็นบททดสอบสำคัญของเมืองสุขภาวะ







