จากโลเคชั่นสวยงามสู่ฮับกองถ่ายระดับโลก
การเปลี่ยนพื้นที่ถ่ายทำภาพยนตร์ให้กลายเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจสร้างสรรค์ คือกระบวนการที่เมืองหนึ่งใช้เสน่ห์ของภูมิประเทศ โครงสร้างพื้นฐานการผลิต และมาตรการจูงใจด้านต้นทุน เพื่อดึงกองถ่ายภาพยนตร์ระดับโลกให้เข้ามาทำงานอย่างต่อเนื่อง สร้างภาพจำบนจอภาพยนตร์และซีรีส์ แล้วส่งต่อผลกระทบเป็นทั้งเม็ดเงิน การจ้างงาน การท่องเที่ยวภาพยนตร์ และภาพลักษณ์แบรนด์เมืองในสายตาผู้ชมทั่วโลกในเวลาเดียวกัน. กองถ่ายต่างชาติที่เลือกไทยสถานที่ถ่ายทำไม่ได้มองเห็นเพียงหาดทรายสวยและทะเลสีคราม แต่เห็นโครงสร้างนโยบายที่รู้ว่าตัวเองต้องการเป็นอะไรอย่างชัดเจน ตัวอย่างล่าสุดอย่าง Mother of the Bride ภาพยนตร์โรแมนติกคอมเมดี้ของสหรัฐที่เลือกถ่ายทำที่อนันตรา ลายัน ภูเก็ต รีสอร์ท และอนันตรา ไม้ขาว ภูเก็ต วิลล่าส์ ได้ย้ำให้เห็นว่าภูเก็ตพร้อมแล้วจะอยู่บนแผนที่ภาพยนตร์ระดับโลกอย่างถาวร การเลือกเล่าเรื่องงานแต่งงานฝันกลางรีสอร์ทหรูทำให้โลเคชั่นไทยไม่ได้เป็นแค่ฉาก แต่กลายเป็นตัวละครสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่าฮอลลีวูดในไทยไม่ใช่แค่กระแสชั่วคราว แต่เป็นทิศทางใหม่ของเศรษฐกิจบันเทิงที่ไทยกำลังกุมเกม.
นโยบายต้นทุนกับคุณภาพโปรดักชัน: ทำไมกองถ่ายเลือกไทย
หัวใจของความสำเร็จไม่ใช่คำว่า “ถูก” แต่คือ “คุ้ม” ไทยสถานที่ถ่ายทำกำลังผสมข้อได้เปรียบเชิงต้นทุนเข้ากับมาตรฐานโปรดักชันที่กองถ่ายระดับโลกยอมรับ รัฐออกมาตรการยกเว้นภาษีเงินได้ให้นักแสดงต่างชาติที่มาถ่ายทำในประเทศเป็นเวลา 5 ปี พร้อมระบบคืนเงิน (cash rebate) จากค่าใช้จ่ายในประเทศสูงสุดถึง 20% เพื่อดึงกองถ่ายเข้ามาใช้บริการ นี่คือข้อเสนอที่สตูดิโอฮอลลีวูดมองว่าให้ความคล่องตัวทางการเงินโดยไม่ต้องลดคุณภาพงานภาพและทีมงาน. หนึ่งในคำพูดที่สะท้อนภาพนี้ชัดคือมุมมองที่ว่า ไทยกำลังเดินหน้าเข้าสู่ปรากฏการณ์ ‘set-jetting’ หรือการท่องเที่ยวตามรอยภาพยนตร์ ที่นักท่องเที่ยวออกเดินทางมาตามรอยสถานที่ถ่ายทำหนัง ซีรีส์ หรือรายการทีวี เรื่องโปรด เมื่อมาตรการคืนเงินในปีหลังถูกปรับจาก 15% เป็นช่วง 20–30% และเพดานคืนเงินต่อเรื่องขยับสูงขึ้น กองถ่ายจึงยิ่งมีแรงจูงใจให้ย้ายโปรเจกต์จากสตูดิโอใหญ่ราคาแพงมาหาฮอลลีวูดในไทย โดยเชื่อว่าทีมงานและโลเคชั่นสามารถรองรับงานระดับภาพยนตร์ระดับโลกได้เต็มที่ ไม่ใช่แค่ถ่ายฉากเปิดเรื่องแล้วจบ.
กรณีศึกษา The Creator: Sci-Fi ทุนจำกัดกับโลเคชั่นไทย 16 จังหวัด
สิ่งที่ทำให้ฮอลลีวูดในไทยน่าสนใจมากขึ้นคือการมาของผู้กำกับสาย Sci-Fi ที่กล้าทดลองใช้ไทยเป็นสนามหลักอย่างแท้จริง ตัวอย่างชัดคือ The Creator ผลงานฟอร์มใหญ่ของ Gareth Edwards ที่ตั้งใจทำหนังวิทยาศาสตร์เน้นภาพโลกอนาคตแต่ใช้ทุนสร้างจำกัด เขาเดินทางสำรวจโลเคชั่นในเอเชียหลายประเทศก่อนจะตัดสินใจว่าราว 80% ของหนังจะถ่ายในไทย ทั้งสะพานไม้สังขละบุรี ปราสาทสัจธรรม ย่านเยาวราช สามพันโบก ทุ่งนาและทะเลที่กลายเป็นฉากหลังของสงครามคนกับ AI. ตามข้อมูลจากกองกิจการภาพยนตร์และวีดิทัศน์ต่างประเทศ The Creator ถ่ายทำใน 16 จังหวัดทั่วทุกภาค และสร้างงานให้แรงงานไทยกว่า 7,700 คน รวมถึงการจ้างทีมโลเคชั่น ทีมศิลป์ และทีมเทคนิคภาพยนตร์เฉพาะทาง นี่ไม่ใช่แค่การเอาไทยสถานที่ถ่ายทำไปวางเป็นฉากแปลกตา แต่เป็นการพิสูจน์ว่าโครงสร้างพื้นฐานด้านการเดินทาง ที่พัก และคนทำงานเบื้องหลังของไทยสามารถรองรับหนัง Sci-Fi ที่ซับซ้อนด้านเทคนิคได้อย่างลื่นไหล โดยไม่กระทบเส้นตายการผลิต.
ตัวเลขกองถ่ายและอัตราทวีคูณเศรษฐกิจท้องถิ่น
เมื่อกองถ่ายเดินทางเข้ามา เม็ดเงินไม่ได้หยุดอยู่ที่ค่าเช่าโลเคชั่น แต่กระจายไปยังโรงแรม ร้านอาหาร ผู้ให้บริการขนส่ง และแรงงานท้องถิ่นแบบทวีคูณ กองกิจการภาพยนตร์และวีดิทัศน์ต่างประเทศรายงานว่า ช่วงก่อนโควิดมีโปรเจกต์ต่างประเทศเข้ามาถ่ายทำถึง 740 เรื่อง สร้างรายได้กว่า 4,800 ล้านบาทเข้าสู่ประเทศ และในช่วงปีที่เริ่มเปิดประเทศ กลับมีกองถ่าย 348 โปรเจกต์แต่สร้างรายได้เพิ่มขึ้นเป็น 6,400 ล้านบาท รวมทั้งยังไม่รวมผลจากการท่องเที่ยวตามรอยภาพยนตร์. แค่ช่วงต้นปีจนถึงวันที่ 10 กรกฎาคม มีโปรเจกต์ต่างชาติใหม่เพิ่มอีก 242 เรื่อง ตั้งแต่โฆษณา สารคดี รายการโทรทัศน์ ภาพยนตร์เรื่องยาว มิวสิกวิดีโอ ไปจนถึงเกมโชว์และเรียลลิตี้ รวม 23 เรื่องที่เป็นภาพยนตร์ยาวอย่างจริงจัง เมื่อเชื่อมกับกรณี The Creator ที่ลงทุนในไทยและสร้างงานให้คนท้องถิ่นหลายพันคน จะเห็นว่าภาพยนตร์ระดับโลกไม่เพียงนำเงินตราต่างประเทศเข้ามา แต่ยังเสริมโครงสร้างจ้างงานและทักษะอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ให้กับจังหวัดนอกเมืองใหญ่ที่ปกติไม่ได้อยู่ในเรดาร์เศรษฐกิจบันเทิง.
การท่องเที่ยวภาพยนตร์: จากจอ Netflix สู่รีสอร์ทภูเก็ต
พลังที่มักถูกมองข้ามคือการท่องเที่ยวภาพยนตร์ เมื่อผู้ชมดู Mother of the Bride ที่เล่าเรื่องงานแต่งฝันในรีสอร์ทริมทะเลของภูเก็ต ภาพเหล่านั้นกลายเป็นโฆษณาท่องเที่ยวแฝงที่มีความยาวเต็มเรื่อง และมีดาราระดับตำนานอย่าง Brooke Shields และ Miranda Cosgrove ฉายภาพความโรแมนติกของชายหาดไทยบนแพลตฟอร์มสตรีมมิงทั่วโลก นักท่องเที่ยวจำนวนไม่น้อยเริ่มจองห้องพักที่อนันตรา ลายัน และอนันตรา ไม้ขาวด้วยแรงบันดาลใจจากฉากในหนัง โดยปรากฏการณ์นี้ถูกเรียกว่า set-jetting ซึ่งกำลังจะกลายเป็นกระแสหลัก. Economic Intelligence Center เคยมองว่าเศรษฐกิจท่องเที่ยวไทยยังเติบโตได้มากกว่าที่เห็น เพราะนักท่องเที่ยวยังเน้นแค่จุดขายเดิม ขณะที่การถ่ายทำภาพยนตร์โดยใช้โลเคชั่นใหม่ ๆ สามารถเปิดแหล่งท่องเที่ยวที่ยังไม่เป็นที่รู้จักให้กลายเป็นจุดหมายได้ เมื่อซีรีส์ดังและภาพยนตร์ระดับโลกเริ่มพาผู้ชมเดินทางจากภูเก็ตไปกระบี่ ตรัง หรือสะพานไม้สังขละบุรี ฮอลลีวูดในไทยจึงไม่ใช่แค่เรื่องศักดิ์ศรี แต่เป็นยุทธศาสตร์สร้างรายได้รอบสองจากผู้ชมที่กลายเป็นนักเดินทางตามรอยจอ.
