ดิจิทัลทรานซิชันคู่การค้าเขียว คืออะไร และทำไมอาเซียนถึงต้องกล้าคิดใหม่
ดิจิทัลทรานซิชันคู่การค้าเขียว คือการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ การค้า และการลงทุน โดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลควบคู่กับการลดคาร์บอนและเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เพื่อสร้างการเติบโตที่ยั่งยืน เพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันระยะยาว และตอบสนองกติกาการค้าโลกใหม่ที่เข้มงวดด้านสิ่งแวดล้อมและข้อมูลมากขึ้น การรวมตัวของสถาบันวิชาการจาก 8 ชาติในภูมิภาคภายใต้เวที Trade Intelligence Forum 2026 จึงไม่ใช่การประชุมเชิงวิชาการตามธรรมเนียม แต่เป็นความพยายามครั้งสำคัญในการออกแบบกรอบความร่วมมือภูมิภาคเพื่อรับเมกะเทรนด์ Twin Green and Digital Transition ที่กำลังกดดันทุกประเทศให้เปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจอย่างเร่งด่วน การทำเอกสารนโยบายร่วมกันคือสัญญาณชัดว่า อาเซียนเริ่มมองตัวเองเป็นผู้ออกแบบกติกา มากกว่าจะรอกฎจากประเทศมหาอำนาจเพียงฝ่ายเดียว
จากโรงงานโลกสู่ผู้กำหนดห่วงโซ่อุปทานใหม่ อาเซียนกำลังเขียนฉากการค้าโลกแบบไหน
ผลศึกษาร่วมของนักวิจัย 8 ประเทศสะท้อนตรงกันว่า เมกะเทรนด์โลกกำลังกดดันให้ภูมิภาคต้องเร่งเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจและสร้างห่วงโซ่อุปทานรูปแบบใหม่ ไม่ใช่พอใจกับบทบาทฐานการผลิตต้นทุนต่ำอีกต่อไป การทำ Policy Papers ร่วมกันจึงเป็นมากกว่ารายงานวิชาการ แต่คือการออกแบบยุทธศาสตร์อาเซียนการค้าเขียวในภาพรวม ประเด็นสำคัญคือ ทุกชาติมองว่าความร่วมมือกันทั้งภูมิภาคคือเงื่อนไขการอยู่รอดในเกมภาษี มาตรฐานสีเขียว และข้อบังคับดิจิทัลยุคใหม่ “ไม่มีประเทศใดสามารถรับมือกับความท้าทายได้เพียงลำพัง และภูมิภาคจะแข็งแกร่งที่สุดเมื่อสามารถก้าวไปข้างหน้าร่วมกัน” นายสุภกิจ เจริญกุล ผู้อำนวยการ ITD กล่าว นี่คือคำประกาศเชิงยุทธศาสตร์ มากกว่าคำขวัญสวยหรู
ห้าอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ EV เซมิคอนดักเตอร์ พลังงานสะอาด ฮาลาล และการค้าดิจิทัล
สิ่งที่น่าสนใจคือ เวทีนี้ไม่ได้พูดถึงโอกาสแบบกระจัดกระจาย แต่ระบุชัดถึงคลัสเตอร์ยุทธศาสตร์ห้าเสาหลักที่อาเซียนต้องเดินไปด้วยกัน ได้แก่ ยานยนต์ไฟฟ้า เซมิคอนดักเตอร์ พลังงานสะอาด ฮาลาลฟู้ด และแพลตฟอร์มการค้าดิจิทัล ซึ่งทั้งหมดผูกกับภาพใหญ่ของอาเซียนการค้าเขียวและดิจิทัลทรานซิชันโดยตรง ตัวอย่างที่เห็นภาพ คืออินโดนีเซียเสนอผสานแร่สำคัญและแบตเตอรี่ต้นน้ำเข้ากับฐานการประกอบและผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ไฟฟ้าปลายน้ำในภูมิภาค ฟิลิปปินส์มองหาการเชื่อมชิ้นส่วนเซมิคอนดักเตอร์เข้ากับอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าเพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยืดหยุ่นต่อความเสี่ยงภูมิอากาศ ขณะที่บรูไนผลักดันระบบอาหารอัจฉริยะ ฮาลาล และการเงินเพื่อความยั่งยืนให้เป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจสีเขียว ภาพรวมทั้งหมดชี้ว่าอาเซียนกำลังพยายามสร้างคลัสเตอร์อุตสาหกรรมที่เชื่อมโยงกันทั้งห่วงโซ่มูลค่า
ความร่วมมือภูมิภาคที่เป็นรูปธรรม เครือข่ายวิจัย สกุลเงินท้องถิ่น และแนวคิด Thailand+1
จุดแข็งของกรอบความร่วมมือใหม่นี้คือการไม่หยุดอยู่ที่หลักการ แต่เริ่มแตกตัวเป็นข้อเสนอรูปธรรมเชื่อมหลายมิติของภูมิภาค หนึ่ง คือการเชื่อมโยงโครงสร้างกายภาพและภูมิรัฐศาสตร์ เช่น แนวคิด Land linked Hub ภายใต้โมเดล Thailand+1 ที่เสนอให้ประเทศไร้ทางออกสู่ทะเลยกระดับบทบาทเป็นจุดเชื่อมเศรษฐกิจการค้าทั้งภูมิภาค สอง คือการสร้างความเชื่อมโยงด้านนโยบายและการเงิน ตั้งแต่การพัฒนาระบบชำระเงินด้วยสกุลเงินท้องถิ่นระหว่างประเทศคู่ค้า ไปจนถึงการเงินเพื่อความยั่งยืนของอุตสาหกรรมสีเขียวและระบบอาหารฮาลาล สาม คือการสร้างเครือข่ายวิจัยถาวรผ่านเวที Trade Intelligence Forum ซึ่ง ITD ระบุชัดว่าจะใช้เป็นจุดเริ่มต้นของการยกระดับองค์ความรู้สู่นโยบายและโครงการความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่จับต้องได้ร่วมกันของทั้งภูมิภาค
เกมใหม่ของอาเซียน ต้องคิดแบบห่วงโซ่อุปทานร่วม ไม่ใช่แข่งขันกันเอง
ภาพรวมของการผลักดันอาเซียนการค้าเขียวและดิจิทัลทรานซิชันผ่านเวที Trade Intelligence Forum ส่งสัญญาณสำคัญว่า เกมใหม่ของภูมิภาคนี้ไม่ใช่การแข่งดึงดูดการลงทุนแบบศูนย์รวม แต่คือการสร้างห่วงโซ่อุปทานร่วมที่แบ่งบทบาทกันตามจุดแข็งของแต่ละประเทศ อินโดนีเซียเน้นวัตถุดิบและแบตเตอรี่ ฟิลิปปินส์เด่นชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ บรูไนขยับบทบาทด้านพลังงานสะอาดและฮาลาล ขณะที่ประเทศอื่นผลักดันเศรษฐกิจสีเขียว โครงสร้างประชากร และระเบียงเศรษฐกิจเชื่อมโยงกัน หากภูมิภาคสามารถแปลง Policy Papers ให้กลายเป็นมาตรการ นโยบาย และโครงการลงทุนร่วมได้จริง อาเซียนจะไม่ใช่เพียงฐานการผลิตราคาถูก แต่จะกลายเป็นกลุ่มประเทศที่ร่วมกันกำหนดมาตรฐานใหม่ของการค้าดิจิทัลและเศรษฐกิจสีเขียวในเวทีโลก นี่คือจุดหักเหเชิงยุทธศาสตร์ที่ผู้นำภูมิภาคไม่ควรมองข้าม
