ความหมายเชิงยุทธศาสตร์ของการที่โรงงานจีนในไทยเติบโตอย่างรวดเร็ว
การลงทุนของโรงงานจีนในไทยคือการที่ผู้ผลิตจากจีนเข้ามาตั้งฐานการผลิตในนิคมอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์ ใช้กำลังคนและชิ้นส่วนในภูมิภาค เพื่อผลิตสินค้าส่งออกไปตลาดสำคัญอย่างยุโรป สะท้อนการปรับโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานโลกให้หลุดจากการพึ่งพาฐานผลิตที่กระจุกอยู่ในแผ่นดินจีนเพียงแห่งเดียว และผูกโยงโรงงาน ซัพพลายเออร์ โลจิสติกส์ รวมถึงระบบพลังงานเข้าด้วยกันในภูมิภาคอาเซียนอย่างเป็นระบบ มุมมองสำคัญคือ การย้ายหรือกระจายฐานการผลิตของผู้ผลิตจีนไม่ใช่เรื่องชั่วคราว แต่เป็นการวางหมากระยะยาวเพื่อหลบแรงเสียดทานทางการเมืองการค้าจากสหรัฐ และลดความเสี่ยงจากสงครามภาษี เมื่อโรงงานจีนในไทยเติบโตขึ้น แผนที่การค้าของโลกก็ถูกวาดใหม่ ผู้ผลิตระดับโลกไม่ต้องผูกชะตากับด่านภาษีที่มุ่งเป้าไปยังสินค้าที่ออกจากแผ่นดินจีนโดยตรง แต่สามารถใช้ใบกำเนิดสินค้าจากอาเซียนเพื่อเปิดทางส่งออกไปยุโรปและตลาดอื่นผ่านกติกาทางการค้าที่ยืดหยุ่นกว่า
กรณี Homa ในอมตะชลบุรี ตัวอย่างโรงงานที่เกิดมาเพื่อส่งออกยุโรป
การตัดสินใจของ Homa ผู้ผลิตตู้เย็นรายใหญ่ของโลก ที่ทุ่มงบกว่า 3,100 ล้านบาทตั้งโรงงานในนิคมอุตสาหกรรมชลบุรี ไม่ใช่เพียงดีลลงทุนหนึ่งรายการ แต่คือสัญญาณชัดว่าฐานการผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังถูกย้ายเข้ามาผูกกับการลงทุนจีนอาเซียนอย่างจริงจัง โรงงานนี้ตั้งเป้ากำลังผลิต 1.5 ล้านเครื่องต่อปี เพื่อส่งออกยุโรปเป็นหลัก และตั้งเป้าสร้างมูลค่าส่งออกถึง 12,000 ล้านบาทต่อปี นี่คือโรงงานที่เกิดมาเพื่อการส่งออกยุโรปโดยเฉพาะ ไม่ได้ถูกออกแบบให้รองรับตลาดภายในภูมิภาคเป็นลำดับแรก คำกล่าวของวิกรม กรมดิษฐ์ จาก AMATA ที่ว่า "การเข้ามาลงทุนของ Homa จะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้กับคลัสเตอร์อุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์" จึงมีนัยสำคัญในระดับห่วงโซ่อุปทาน เมื่อโรงงานหนึ่งโรงสามารถใช้ชิ้นส่วนในประเทศ 50–60% และจ้างงานสูงสุด 3,000 ตำแหน่ง โครงสร้างนิคมอุตสาหกรรมชลบุรีก็เปลี่ยนสถานะจากพื้นที่รองรับโรงงาน มาเป็นศูนย์กลางเชื่อมต่อซัพพลายเชนของผู้ผลิตระดับโลก
ทำไมผู้ผลิตจีนเร่งกระจายฐานในอาเซียน และบทบาทของนิคมอุตสาหกรรมชลบุรี
แรงผลักที่ทำให้การลงทุนจีนอาเซียนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องคือการปรับโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานโลก นักลงทุนนำโดยกลุ่มผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า ต้องการลดการพึ่งพาฐานผลิตในแผ่นดินจีนเพียงจุดเดียว เพราะยิ่งสงครามภาษีระหว่างสหรัฐกับจีนลากยาว โรงงานที่ยังผลิตจากจีนก็ยิ่งเผชิญต้นทุนการค้าสูงและความไม่แน่นอนด้านนโยบาย ในทางตรงกันข้าม การตั้งฐานในอาเซียนเปิดช่องให้ผู้ผลิตเจรจาการค้าภายใต้กรอบความตกลงที่ไม่ถูกล็อกด้วยข้อจำกัดทางการเมืองแบบเดิม นิคมอุตสาหกรรมชลบุรีที่บริหารโดย AMATA ฉวยจังหวะนี้ได้ค่อนข้างดี จากคำให้สัมภาษณ์ของผู้บริหารอมตะ นักลงทุนจีนไม่ได้มองหาแค่พื้นที่โรงงาน แต่มองหาทั้งระบบนิเวศทางอุตสาหกรรม ตั้งแต่โครงสร้างพื้นฐาน พลังงาน โลจิสติกส์ ไปจนถึงเครือข่ายห่วงโซ่อุปทานและแรงงาน การที่นิคมอุตสาหกรรมชลบุรีตอบโจทย์ครบจึงทำให้โรงงานจีนในไทยไม่ใช่เพียงโรงงานประกอบ แต่กลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ในห่วงโซ่อุปทานโลก
การเคลื่อนย้ายฐานผลิตในอาเซียน จากจุดเปราะบางสู่ฐานที่มั่นคงกว่า
อีกด้านหนึ่งของการลงทุนจีนอาเซียนคือการถอนฐานผลิตจากพื้นที่ที่เสี่ยงหรือไม่มั่นคง ผู้ผลิตเครื่องจักรและชิ้นส่วนบางรายเช่น Nidec เลือกถอนการลงทุนจากกัมพูชา แล้วหาฐานใหม่ในอาเซียนที่มีโครงสร้างพื้นฐานและสภาพแวดล้อมทางธุรกิจมั่นคงกว่า การเคลื่อนฐานลักษณะนี้บอกเราว่า ผู้ผลิตระดับโลกพร้อมจ่ายต้นทุนการย้ายโรงงาน เมื่อเทียบกับความเสี่ยงที่ต้องแบกรับระยะยาวจากความไม่แน่นอนด้านการเมือง ความมั่นคง และระบบกฎหมาย ผลจากการขยับฐานเช่นนี้ ทำให้โซนที่มีนิคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่และเชื่อมขนส่งได้หลายรูปแบบกลายเป็นจุดดึงดูดทุน โรงงานจีนในไทยจึงไม่ได้เกิดขึ้นโดดเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของคลื่นที่ผู้ผลิตจากหลายสาขาอุตสาหกรรมกำลังย้ายฐานเข้ามา เพื่อใช้ข้อได้เปรียบด้านโครงสร้างพื้นฐานและเครือข่ายซัพพลายเออร์ที่มีอยู่แล้ว การที่นิคมอุตสาหกรรมชลบุรีถูกใช้เป็นฐานผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าส่งออกยุโรป เป็นภาพสะท้อนว่าพื้นที่ที่มั่นคงและมีระบบพร้อมคือผู้ชนะในเกมย้ายฐาน
ความหมายต่อการจ้างงาน การเงิน และอนาคตห่วงโซ่อุปทานโลก
การลงทุนของ Homa และผู้ผลิตจีนรายอื่นมีผลตรงต่อเศรษฐกิจในภูมิภาค โรงงานที่ตั้งใจผลิตเพื่อส่งออกยุโรปสร้างรายได้สกุลเงินต่างประเทศไหลเข้าอย่างสม่ำเสมอ การใช้ชิ้นส่วนในประเทศ 50–60% หมายถึงโอกาสของผู้ประกอบการไทยตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ผู้ผลิตชิ้นส่วนโลหะ พลาสติก ไปจนถึงบริษัทโลจิสติกส์และบริการวิศวกรรม การจ้างงานสูงสุด 3,000 ตำแหน่งจากโครงการเดียวสะท้อนให้เห็นว่าโรงงานเพื่อส่งออกสามารถเป็นเครื่องจักรสำคัญของการจ้างงานในระดับภูมิภาคได้ ในเชิงห่วงโซ่อุปทานโลก การเติบโตของโรงงานจีนในไทยคือการกระจายความเสี่ยงออกจากจุดเดียวมายังหลายฐานผลิต หากมองจากมุมผู้บริโภคยุโรป การที่ตู้เย็นที่ใช้ในชีวิตประจำวันผลิตจากฝ่ายอาเซียนก็หมายถึงการเชื่อมโยงใหม่ระหว่างตลาดผู้บริโภคและฐานการผลิต ความท้าทายคือ ภูมิภาคต้องรักษาสมดุลระหว่างการเปิดรับทุนต่างชาติ กับการยกระดับขีดความสามารถซัพพลายเออร์ในประเทศให้ทันการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี หากทำได้สำเร็จ การลงทุนจีนอาเซียนจะไม่ใช่แค่โอกาสทางเศรษฐกิจ แต่จะกลายเป็นตำแหน่งใหม่ของภูมิภาคในแผนที่ห่วงโซ่อุปทานโลกในระยะยาว
